POEZI SHQIPE

PASQYRA E LËNDËS

(nga fundi në fillim)

 

43-POEZI SHQIPTARE (POEZI NGA MAJLINDA BASHLLARI)
42-POEZI NGA ANJEZA DIELLI
41-POEZI NGA RUDINA PAPAJANI
40-POEZI NGA VIRGJIL MUÇI
39-POEZI NGA TRIFON XHAGJIKA
38-POEZI NGA SULEJMAN MATO
37-POEZI NGA VISAR ZHITI
36-POEZI PËR GJUHËN SHQIPE (antologji, pjesa I)
35-POEZI ARBËRESHE – POEZI NGA GIUSEPPE SCHIRÒ DI MAGGIO
34-POEZI SHQIPTARE (POEZI TË ZGJEDHURA NGA ANTOLOGJI E VITIT 1970. TITULLI I LIBRIT: “VARGJE TË ZGJEDHURA”; Botim jubilar – Sh.B. Naim Frashëri, Tiranë; Botohet me rastin e 25 vjetorit të themelimit të Lidhjes së shkrimtarëve dhe artistëve të Shqipërisë)
33-CIKËL ME POEZI NGA MIGJENI (VETMIA)
32-POEZI ARBËRESHE (POEZI NGA DOMENICO BELLIZZI (A.K.A. VOREA UJKO)
31-POEZI SHQIPTARE (NGA LIRIKA POPULLORE SHQIPTARE)
30-POEZI NGA VINÇENC PRENNUSHI
29-POEZI NGA ZEF ZORBA
28-POEZI NGA GASPËR PALI
27-POEZI NGA HIQMET MEÇAJ
26-POEZI NGA ANDI MEÇAJ
25-NDERIM PËR POETËT QË U VRANË, U BURGOSËN, U ARRATISËN APO U INTERNUAN GJATË REGJIMIT KOMUNIST
24-POEZI KOSOVARE (POEMË DHE POEZI NGA FAHREDIN GUNGA)
23-POEZI SHQIPTARE (POEZI NGA SIDORELA RISTO)
22-POEZI KOSOVARE (POEZI NGA AGIM VINCA)
21-POEZI SHQIPTARE (POEZI NGA ANDON ZAKO ÇAJUPI)
20-POEZI PËR ATDHEUN DHE THËNIE PËR GJUHËN (Me rastin e festave kombëtare të 28-29 nëntorit)
19-POEZI NGA SKËNDER RUSI
18-POEZI NGA FREDERIK RRESHPJA – I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”
17-POEZI KOSOVARE (POEZI NGA AZEM SHKRELI I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”)
16-POEZI NGA ALI PODRIMJA I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”
15-POEZI SHQIPTARE (POEZI NGA MARTIN CAMAJ)
14-POEZI NGA XHEVAHIR SPAHIU I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”
13-MIGJENI OSE “URAGANI I NDËRPRERË” (POEZI)
12-POEZI NGA MIMOZA AHMETI
11-POEZI NGA LULJETA LLESHANAKU
10-POEZI KOSOVARE (POEZI NGA DIN MEHMETI)
9-POEZI NGA JUSUF GËRVALLA
8-POEZI SHQIPTARE (POEZI NGA ISMAIL KADARE NË 70 VJETORIN E TIJ)
7-POEZI NGA DRITËRO AGOLLI – I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”
6-POEZI NGA ARIAN LEKA – I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”
5-POEZI LIRIKE SHQIPTARE
4-POEZI KOSOVARE (POEZI NGA BEQIR MUSLIU)
3-POEZI NGA AZIZ MUSTAFA
2-POEZI NGA XHEVAT LATIFI
1-POEZI SHQIPTARE (POEZI NGA MAJLINDA BASHLLARI)

POEZI SHQIPTARE

MAJLINDA BASHLLARI

Majlinda Bashllari u lind më 29 maj 1970, Elbasan. Ka mbaruar studimet për gjuhë-letërsi shqipe në universitetin “Aleksandër Xhuvani”, Elbasan. Shkruan poezi, prozë dhe esé. Ka botuar dy përmbledhje poetike: në shqip “Një udhë për në shtëpi”, shtëpia botuese “Morava”, 2007, Tiranë dhe në anglisht “Love is a very long word”, Guernica Editions Inc, Toronto 2016. Jeton në Toronto, Kanada, prej 2001.

GUSHT, ZVARRANIKË

Një plakë ia beh tek dera -do t’më bindë
se është ime bijë që po kthehet
nga një arrati e gjatë.

Gusht. Ajri i lagësht vishtull
më shqet ngadalë në flegra
si një tufë rrëshqanorësh vere.
Çmeritem. Ndihem ligatinë.

Nuk kam vajzë. Mund ta kisha pasur
sa herë qeshë e dashuruar, por në fund
ish gjithnjë vonë; dashuria zgjohej shterpë
në mjegullën e një dimri të papritur.

Gati të mbyll derën çdo çast-
s’u besoj të panjohurve.
Shpesh luajnë me ty, bëjnë sikur,
mund të shpikin një dramë të tërë
nga një çikërrimë, me fjalë të bukura lumë
të tërheqin pa kuptuar
nëpër shurdhëri.

Ti je jerm, i them. Ndërsa mendoj “e çmendur”.
Ose “e uritur, njeri pa njeri,
e paligjshme, e pastrehë, e pashpresë,
buzëplasur”. Por s’them gjë, s’dua
të lëndoj kënd. E besoj karma-n,
shpirtrat dhe jetën e përtejme

Ndjenjat nuk kanë masë, më tha dikur
im shoq, ndaj mos u shqetëso, ato
as si energji nuk mund t’i marrësh,
s’ekzistojnë, kësisoj s’shndërrohen
dot në tjetër send, as pra në hakmarrje.
E ndoqa me vëmendje teksa nëpërmendja
zemrat e rënduara me ligështim

S’do më shohësh prapë, shkrofëtin
gruaja më në fund, jam cfilitur
prej mospranimeve ‘tua një pas një.
E zemëruar, por pa pikëllim
ajo zbret shkallët, e teksa merr shtegun
e shtëpisë rinohet me çdo hap.
Vrik hap portën kanat më kanat.
Përmendem, s’është herë e parë.
Kthehu! -i thërras pa zë-
është me rrezik për një vajzë të vogël
atje jashtë!

Por një zë patingull s’dëgjohet kurrë
dhe ajo është larg, veç një gjethe tash,
një gjethe e vogëlth, pa formë,
që pluskon në mushkëritë e mia,
në të njëjtët ujëra të vjetër
me zvarranikë të ajërt gushti.

Gusht 2010

PASDITE TË HESHTURA

Ç’mund të bësh, ndërsa je vetëm në shtëpi dhe ato pak
thirrje që merr janë nga agjentë reklamash? Përpiqen
të të shesin që nga orenditë shtëpiake, paketa pushimesh,
siguracion jete e nganjëherë, edhe pse ti këmbëngul se
tashmë je plakur e mezi vjen rrotull, prapëseprapë
orvaten të të shesin seks? Ç’gjë mbetet të mendosh
kur në fund të udhëtimit, nga të gjitha fytyrat,
fati ka ruajtur për ty atë më të lodhurën
apo më keq, atë pa asnjë të fshehtë?

Asgjë. Praktikisht asgjë, dhe zonja H e di se e kaluara
i ka kyçur njëherë e përgjithmonë lajmet e mira.
Pra, pse të mërzitet? Vështron orën mbi dorën e holluar,
dhuratë nga burri i vdekur, e vjetër sa martesë e tyre.
Atëbotë, koha pat qenë një dhomë e ngrohtë pritjeje. Tani-
një korridor i fjetur, ku kujtimet shkëmbehen
gjithë përtesë.
Ora 3:00. Pasdite.
Picërron sytë. Sendet mjegullohen. Ja tek vjen
dhe i shoqi e ulet përbri. Më në fund ajo
ia çmon urtësinë. Pas një debati të përjetshëm,
fiton ai. Sepse tani është kudo dhe zonja H.
mendohet dy herë para se te bëjë diçka
të dyshimtë. Nganjëhere i duket se ai, edhe kështu, mund të ish
më i dobishëm, qoftë dhe me ndonjë keshillë
p.sh. si të përballë fill e vetme heshtjet e thella
të pasditeve. Por ai flet pak, fare pak,
nëse shenjat mund të quhen e folur,
dhe krejt si në filmat pa zë ajo druan
se nuk u merr kumtin e saktë.

Megjithatë është e qetë, për sa kohë ai vazhdon të vijë,
për sa kohë ia ndjen shkarazi prekjen e dorës,
ndonëse i dhembin herët e humbura
kur mund të kishin shijuar në paqe një pasdite të vërtetë
a thjesht, siç bëjnë qysh prej vdekjes së tij,
të vështrojnë fqinjin që kalon çdo ditë
para dritares. Dhe nuk janë të sigurt nëse ajo levizje dore
e tjetrit është ‘tungjatjeta’ a ‘lamtumirë’.
E ndjekin me sy si ecën mbështetur
mbi një bastun lisi, me të cilin troket
ngadalë e me kujdes asfaltin,
sikur trualli të ish i gjithë i minuar.

(2010)

ASGJË PËR T’U TREMBUR

Vdekja nuk është derë që hapet papritur,
por një korridor i errët ku mund të lëshosh
ëndrrën e fundit si një vezë
e të presësh të çelë.
Uro të jetë i ngjashëm me ty,
të ketë sy e këmbë. Të ecë, të shohë.
Më larg. Më qartë.

Thuaj diçka. Për shembull, sesi hija e njeriut
mund të të shtypë më keq se ai vetë.
Sesi një arkivol i bardhë fëmije,
mund të ta zhbëjë përgjithnjë
spektrin e ngjyrave. Thuaj diçka të urtë,
mundësisht pa folur; ma përcill njëherësh
me ngrohtësinë e dorës.

Nëse ndodh që rrëzohesh e këput këmbën
poshtë një treni a peme që lëshohet mbi ty,
njerëzit e afërt të shohin me dhimbje,
e prapë shpejtojnë për diku. Janë vonë.
Ndërkaq për ty ditët kanë ngrirë
Si heje akulli nën strehë.

Prek cungun, aty ku lëkura e palosur
dalëngadalë është bërë një. Pa kujtesë
për atë që humbi.
Përfytyrimi, – flet më në fund,
– është si majaja e tepërt.
E ciknos magjinë e jetës.
Ti mbërrin atje pa arritur kurrë.

Janar 2009

E DIELË DIMRI. DY SKENA

1.
Do bëj një mollë të kuqe për ty,
thotë im bir dhe merr
një letër, lapsa dhe gomë. Dikur
mbi cipën e kuqe
shfaqet një pikë e madhe, e zezë.
Është krimb -dhe e sheh gjatë me dyshim.
Pastaj kushedi ç’mendon, merr gomën
dhe e fshin.

2.
-Mësues Sparrow, kish tre djem, por ata
shkuan në qytetin e madh
dhe u shndërruan në mesazhe
Tani ai me gruan dhe një qen të plakur
jeton në fermë. Ka dy vjet që ajo
lufton me kancerin -dhe ai dy vjet
që edhe të dielave punon.
Shpejt do mbeten vetëm,
zoti Sparrow dhe qeni i plakur.

Por ti nuk i do qentë në shtëpi, ndërhyn ai
tek luan me një robot kozmik, dhe qyteti ku jetojmë
është i madh, më i madhi,
përveç qiellit, ndoshta…

Ngre sytë lart, ku tek-tuk,
mbështjellë në çarçafë dëbore,
ndonjë yll dridhet
si harabel i braktisur…

————-
Sparrow- (angl), harabel

NJË ZARF I MADH PËR RRUGË

(në kujtim të tim gjyshi)

Qershor. Diell i kuq. Nga dritarja e hapur,
si nga një gojë me dhëmbë të prishur
fryn grahmë e nxehtë.

Ke ngrirë në mes të dhomës. Zgavër e madhe lisi
nga u arratis dhe bleta e fundit.
Po shkon i ngopur, ofshan dikush dhe tregon
buzën tënde rrëzuar në një qeshje të mpirë.

Ime më qan me vaj të plasaritur. Ju prej kohësh
i patët këmbyer fronet, dashuri lineare, pa nëntekst,
pa kode të fshehta frojdiste; frymëmarrje e thellë
në kah të kundërt: një palë duar gruaje si dhanore e pikëlluar
dhe gjumi i fundit i një fëmije.

Dikur me habi ajo sheh sytë e mi pa lot. Por unë
për nëntë muaj ua kam ngritur pritat.
Njëlloj mbyllje ti ujërat e pakët të shirave në verë,
gjersa ndonjë natë e hapje rrëkezën. Ëndërroje
grurë kalliplotë, si unë çdo natë ëndërroj tim bir.

Gjithë ç’mbeti, ca grumbuj të paformë fjalësh. Si shkurret
buzë lumit ku nxinin manaferrat plot pluhur. Dridhen një hop
në ajër e struken nën ballin e zbardhur. Zarf i mbyllur,
i sigurt, gati për dërgesën e rrallë. E ti si për t’na qetësuar,
se nuk do hapet rrugës, aty ku bashkohen buzët,
tret një pikë dyllë.

(2006)

GJËRAT E PAMUNDURA

Shtrijnë rrënjët thellë në tokën
e numrave negativë.
Koha në minus gradë,
prangosur mes kllapash,
Ngrirë nën arrest.

Nganjëhere provojnë të shtyhen
drejt botës së vërtetë,
veshin jetë të reja, dështojnë, gjykohen
Ndjejnë se janë gjallë
prej dhimbjes së ndëshkimit.

Mbushen me frymë.
Presin të ndodhin,
Nuk dinë në do mundin.

Si poezia, që më mban me shpresë
se më fton brenda pragut të saj
dikur.

NDJENJA DHE PARANDJENJA

1.
Këtë quaj kthjellësi, them,
me sytë ngulur mbi liqen.
Uji s’merr frymë. Asnjë rrudhë,
asnjë dridhje. Një zemër e thjeshtë
pa sekrete të errëta; fjalë të lëmuara
pa nevojë për shpjegim.

Ndonjëherë duhen vite të gjesh
fjalën e duhur, dhe ndonjëherë fjala
thjesht zhduket pa mundësinë
të provohet ndër kuptime.

Je gabim, thua ti. Ky nuk është
liqen. Është sy i madh,
fshehur pas kësaj pasqyre përgjuese,
që vështron dhe pret
diçka të papritur
të ndodhë…

2.
Duke iu kthyer arsyeve
pse më deshe dikur
papritur e gjen veten
në një shesh plot njerëz.

Ose ndoshta pemë, me gjelbërim
kaq të shkurtër. Sot është dita!
Dielli është kërthi. Ne jemi
çifti i lumtur, i sapomartuar.

Nga fytyra jote rrjedh qetim.
A s’e sheh që je martuar
me trazirën? Ose quamë një karrem!
Jam e prirur të t’gaboj.

Që atëherë më ke vëzhguar
si një stacion kohe në TV
që parashikon bubullimat,
por pasojat jo!

3.
I njëjti djalë je
që dikur e takova në qytet
tek përpiqesha të dukesha më e madhe.

Në gji të mbajta, trupin tënd
gjer në atë muzg
kur ti shpirtin e shpërtheve në erë.

Tani, më je një i huaj
që rri n’anën tjetër
të lumit, nga largësia
i rrëgjuar.

A do të t’shoh prapë,
pyet n’errësirë.

Zemra ime plot
ujqër vuv, të kuq,
që hënën shohin ngultaz.

4.
N’fluturofsh, pisk i kapur prej unazash t’ajrit
apo ujërat brinjë më brinjë mes për mes në i përshkofsh,
ti prapë për dhera mallohesh. Mendon
se si -aspak si dashuria-
kaq lehtësisht vdekja mund t’ia behë…

As nami as nishani s’do të gjendet,
erërat do të t’shpjenë shumë larg kraterit.
Ose do të ngecësh në këmbë bletësh e krahë fluturash
të tmerruara. N’arrati
si mendimet prej një mendje shterpë!

5.
Të uritur prej kohësh ata brejnë
tulin e një fruti
t’ashpër.
Tek e mbajnë dy duarsh nëpërmendin
rregullën e artë të urisë: një kashë
të vogël fillimisht e pastaj
ngadalë përtype, shumë ngadalë e pastaj
qetësohu, mbaje frymën e pastaj
thellë merr frymë edhe kurrë
mos nxito! e kohën mos mashtro! se kërkush
kohën dot s’gënjen!

Fruti është i rremë; e prapë
zemr’e tij mban erë të hidhur.
Mirë e dinë që ky është vegim,
veç dhëmbët e mprehtë nuk ndjejnë.
Ushtarë njomzakë flakur
në vijën e zjarrit, të frikësuar se
pas betejës më s’do kenë
një trup të plotë.

6.
Përthyhen muret, s’më lenë
derën e çeliktë
të hap.

Papritur
e vjetëruar zë e ngjan rrethina;
shtëpia, qeni.

Çdo i njohur bëhet
një minutë e sikterisur
nga koha,
i pazë, i pakuptueshëm –
shpatulla që ecin
mbrapsht…

Ah, ankthi
i dyerve të mbyllura
si merr dalëngadalë
hijen e të zotëve.

PËR GOCËN QË LAHET
NË DET LAKURIQ

Goca rrëshqet në ujin e ngrohtë, të gjelbër si vaj
ulliri. Përtej bregut Divjaka digjet.
Luspa insektesh e peshqish kërcasin në ajrin e nxehtë
dhe goca hyn thellë e me thellë. Zbërthen rripat
pas qafës dhe shpinës, rripat e hollë të mbathjeve.
Lëngu i trashë, i kripur i fërkohet kofshëve,
buzëve të fryra të seksit, gjoksit të vogël.
Mbështjell krejt kurmin e njomë
me pëshpërima mirëseardhjeje.

Sheh rreth e qark me droje,
por njerëzit kanë mbetur larg,
shullëhen në rërën e imët duke u shqetësuar
për artritet e vjetra, ngjyrën e barkut dhe shpinës, ndërsa ajo
si e çliruar nga të gjitha peshat, derdhet e tëra
në një përqafim lektisës me detin.
Kjo duhet të jetë orgazma, mendon,
e habitur sesi njerëzit nganjëherë
e ndërlikojnë më shumë se ç’duhet jetën.

Goca bën pirueta dhe qesh,
ujërat i sillen rreth kurmit si krahët e djalit që i iku.
Piruetë…piruetë…piruetë. Krahët lidhen e zgjidhen,
symbyllur ajo puthet me rrezen e pasdites.
Është lëng e tëra -pjeshkë e pjekur kopshti.
Është dritë e tëra -frymë lirie. Lakuriq kërcen e zhytet
nën valë, si femër delfini, goca. Shtrëngon fort
me një dorë kostumin e banjës, rripat e hollë
ku pas pak shpirt do japë liria.

VARGJE PËR NJË GËZIM TË PAPRITUR

Gjithë pasditen pastruam dëborën,
hodhëm kripë në rruginë,
në shkallë e trotuare.

Një re e heshtur m’u var në mendje. Ky qiell gri
nuk është kufiri, por qiellzana
e një dhomë ndenjjeje moderne. Fytyra mëdyshur
me akne fildishi; foto bardh e zi
e një kopshti anglez.

Këmbët i thanë truallit:
Le të ecim përpara
dhe të ndërtojmë ç’është veç një projekt tani,
dhe të jetojmë ç’është një copëz ëndrre.
Le të mbarojmë çfarë nisëm dikur.

(Përgatiti për botim në: “ADMET”, gusht 2020, Andi Meçaj)

 

ANJEZA DIELLI

PËR POEZINË E ANJEZA DIELLIT

nga Andi Meçaj

Duke lexuar Revistën Poeteka, hasa në një befasi të këndshme, poezinë e një poeteje të re nga një fshat i Korçës.
Ajo të habit me imagjinatën që mbart poezia e saj, aq sa e përjeton edhe ti atë botë magjike, ku të fut e të shpie vargu i saj emocionues.
Poetja Anjeza Dielli sjell figura, metafora e krahasime sa origjinale aq edhe të harlisura. Krijon universe të reja, shtigje e monopate pak të shkelura ose aspak. Fantazia është arma e saj më e mirë e më e fortë e më e bukur, me të, si një zgjatim dore të rrëfen brendinë e saj shpirtërore, ëndërrat, pasionet.
Një poete e re, por aspak e tillë, e veçantë për figuracionin, kompozimin e poezisë, rrëfimin poetik brenda vargjeve të saj, strukturën, ritmin, etj.
Urime Revistës Poeteka, për prurjen dhe zbulimin e kësaj poeteje me shumë befasi, imagjinatë, shpirt e pasion të rrallë, pse jo, një zbulim dhe festë për letrat shqipe!
Si përfundim, mund të themi fare pa frikë e droje se: poezitë e Anjeza Diellit, ato më të arrirat deri më tani u rrinë krahë për krahë edhe poezive më të mira të poeteshave shqiptare. (Për këtë do të më kujtoni e kuptoni ndoshta pas dhjetë vitesh).
Megjithëse Anjeza Dielli është ende një zë i ri në poezinë shqipe, ripërsëris e ritheksoj se: përshfaqja e saj sjell gëzim dhe festë në të, se na u lind një poete e vërtetë me diellin e talentit të saj të madh mbi krye.

(Vlorë më 25 korrik 2020)

Anjeza Dielli u lind më 1983, në Pojan, Korçë. Në moshën 15 vjeçare ajo dhe familja e saj emigruan në Selanik. Aty kreu shkollën e mesme dhe më pas ndoqi studimet e larta në Universitetin Maqedonia, në degën Shkenca Ballkanike (Ballkan, Slavic and Oriental Studies). Më pas ndoqi një master 2 vjeçar mbi formimin dhe zhvillimin e BE (European Union and European Communities). Për 7 vite jetoi në Oslo-Norvegji. Ka botuar 3 vëllime poetike dhe një novelë. Punon dhe jeton në Gjermani.

ZEMËRIMI I DANAES

Burrë,
shko!
Mbarsu me ëndrrën tënde
që të zgjon mbas mesnatës
e mbaj në barkun tënd gruan,
të cilës i preke shpinën
e, me të njëjtin gisht, i preke mitrën
e erërat e nëntrupave dolën si rrënjë mbi sipërfaqe
e është myshku i lëkurës që sjell pyllin e vdekur njëherë,
pastaj ngushëllohet.

Burrë,
shko!
Nuk je flutura e zezë që, prej bukurisë,
ka të drejtë të kërkojë zanafillën,
zanafilla jote është gërvishja e qiellit… .
E u rrëzove i lagësht
e s’pate gjuhë të të lëpijë siç ndodh me kafshët e shenjta
e një grua u gjend aty pranë
e të rriti prej gjoksit të saj
e nuk të tha kurrë një fjalë me shumë
se uji thotë… .

Burrë,
shko!
Lëri duart e forta
e këmbët dru të kërkojnë destinacionin
e të gjejnë imitimin e një hëne të plotë,
të hyjnë e të dalin e të prishen
e prej aktit të mbetet kërkesa
për nxjerrje ari nga nëntoka

si detyrim.
Se një fshat i vogël diku, në Argjentinë,
me argjendarë të aftë
ka punuar një vaginë të hapur
e një mitër të zbrazur që kishte
– e gjen dot? –
formën e një kryqi…

Burrë,
shko!
Mos e lër rolin prej gjuetari
mbi dominon e kohës të shkojë dëm,
vrit një dre femër
e pija gjakun e saj,
të gruas, me të cilën ti je shtazanë,
shekuj tashmë.
E i duhet të lindë,
e fortë, e shëndetshme, pjellore
për të pjellë meshkujt e spermës tënde,
të cilët ndoshta, si gjuetarë të mirë,
do t’ia pijnë gjakun si një drenushe të vrarë.

Burrë,
shko!
Erdhi koha e dhimbjes… .

23.03.2020. Erzhausen

FALLXHORE NË KOHË LUFTE

Në kohë lufte
fatin tonë do të na e thotë një fallxhore ruse,
e cila do t’ia behë në fushëbetejë,
do të mbështjellë duart tona në duart e saj
e do të na thotë cili është fati i jetës sonë.

Do të mbyllim sytë e do të imagjinojmë një pyll,
një lumë, një dritë e një kalë udhërrëfyes
që e di shtegun e ëndrrës.

Ne po kërkonim ëndrrën tonë nëpër mjegull.

Mandej do të nisemi symbyllur,
me një anije të drunjtë,
me ushqime për një jetë
e me gojën e mbyllur të fallxhores,
drejt qytetit tonë të humbur.

Të lodhur prej kurthit e prej dallgëve të larta
mbërrijmë tek hyrja e shpellës
e aty, mes ligjeratash pa radhë të zogjve,
gjejmë ëndrrën tonë të rraskapitur
e me sytë e enjtur.

Pra,
në kohë paqeje asnjë fallxhore nuk i mbijeton fatit të vet… .

Prill 2019

ËNDRRA E ANDROGJINIT

sipas René Magritte-it

Po të isha unë gjeneral e ti sirenë,
nuk do të kishte asnjë terren për luftërat e mia imagjinare,
do të mendoja se gjysma e trupit tënd prej uji e peshku
rrëshqet mbi mua si shtalb resh që nguten
e gjinjtë e tu – ishuj të lëmuar mbi peizazhin e bustit tënd.
Flokët t’i shpërndan era
e unë kapem me të e luftoj,
nxjerr shpatën e kërcënoj rrufe e hapësira qiellore
se asnjë fije floku nuk duroj të të preket.
E kur flokëve të tu të trashë, si dallgë gruri, u dal zot,
përgatis një shtrat pranë bregut me alga të njoma e guaska të humbura,
të shtrij me kujdes e u ulem pranë teje
e filloj të lutem,
të lutem për ty,
të lutem për ty që të bëhem
i ngjashmi yt.
E këtij trupi njerëzor t’ia heq lavdet e medalionet
e të bëhet kurm prej uji e gjaku
e Zoti i tërë fuqive më dëgjon,
uniformën time prej gjenerali ma heq,
këmbët m’i lë zbathur
e trupin lakuriq
e prej kërthizës filluan të më dilnim luspa
e krahë të vegjël peshku
e koka e sytë paralel si të një peshku.
Kështu pra u bëra gjysmë njeri e gjysmë peshk,
për ty, e dashura ime.

U shtriva mbi kurmin tënd prej sirene me gjysmë trupin tim njerëzor
e gjinjtë e tu femërorë i preka me kurmin tim të ujtë.

27.02.2020

QINGJA TË URTË TEK DYERT E FERRIT

Ne do të ishim emrat më të këqinj të botës
nëse ata që do të na gjykonin,
do të ecnin me shkopinj të gjatë pranë kënetave.
Ne do të ishim të shemtuar e të ligj,
nëse ata që na shihnin, do të kishin sytë e njerëzve me lot të kulluar morali.
Ne do të ishim sakrilegjësit e dhunshëm të epokës
nëse ata që matën guximin tonë,
do të ishin matës të rregullt tokash e territoresh njerëzore.
Ne do ishim fytyrëzinj e të sëmurët e gërbulosur,
nëse ata që do të na sheronin,
do të ishin me duart e buta poshtë dorashkave të bardha.
Ne do të ishim të dëbuarit, të arratisurit, kriminelët,
nëse dënimi do të mund të shkruhej në një procesverbal.

Por ne jemi qingjat e urtë lidhur tek Dyert e ferrit,
mbasi e kemi kaluar të paktën dy herë parajsën.

25.07.2019. Vlorë

REALITETI I DYTË

Realiteti i dytë
me kate të padukshme
u bindet ligjeve të hijeve
e ulërimave të hënave mes dhëmbëve të ujqërve.
Aty qeniet janë të zbehta
e të tejdukshme.
Mizat e vogla i përcjellin me një fetë buke të ngjyer në uthull
e yjet i presin me shporta druri,
kurse sytë e lagësht i kanë si lëndina me aromë pranvere.
Aty ndodhen edhe vdekjet e paardhura ose ato që vijnë e ikin,
aty fjala jeton kokëposhtë e varur në çengela prej hekuri,
por edhe në tavane që ngjasojnë me qiellin.
Psalme, psalme të vrullshme që dëgjohen nga foletë e dallandysheve .
Është mëngjes e në katin e sipërm të realitetit
ajo botë e vogël prej qeniesh të mëdha jeton lartësimin e syve
e vijat përkulëse të jetës janë prapavijat e një dashurie të madhe.

17.08.2019

I DASHUR FAJTOR

I dashur fajtor i një vonese të dhimbshme,
dyert e fjalëve janë të mbyllura,
kurthat kanë mbirë mbi muret e shtëpisë së braktisur
e të pastrehët janë tre.
Jashtë bie shi e shpina e tyre laget
e vetmia e botës u peshon mbi krye.

I dashur fajtor i një ardhjeje të vonuar,
askush nuk di të dallojë hyrjen e kohës e daljen prej saj,
por hutimi e vë në gjumë njerëzimin
e shkëlqimi i jetës e ngatërron prekjen e syve,
se ti u lave në lumenj të ftohtë e Mëkati nuk u shlye.

I dashur fajtor i një dashurie të madhe,
rojet e parajsës kanë mjaftueshem dritë e udhërrëfyesit e dhimbjes shtigjet
i gjejnë,
kurse ti u ngope me idenë e reve të bukura e të pranverave që ikin.
E braktise lutjen
e ajo lindi në një tjetër shekull e për të tjera duar.
Një shi i imët vazhdon të bjerë qysh atëherë… .

SI U BËRA DALLANDYSHE

Majin e humba,
u ktheva me dritën mbi shpinën
e tokës tonë të përbashkët
eca si e verbër
me ndjesinë përvëluse të të qenit zbathur,
ndoshta edhe lakuriq,
ndoshta krejt tullace.

Rrathët lëvizës të planeteve të panjohur
më yshtin,
toka e flaktë e Marsit më kërkon me ngut
e prej fuqive të zeza thithëse të universit
shpëtova pa e ditur.
U trimërova mëngjeseve në tokat plot luleshqerra
e nëpër shtëpitë me gëlqere njoha aromën e rrugëve.
Brenda një pusi u pashë
e rënkova me dhimbje për bukurinë që mbytet pa e njohur veten e saj.
Drita e hënës mbi zmadhonte netëve krahët e u bëra shpend fantazie
me madhësinë e një Ciklopi.

Majin e humba,
u ktheva prej shtegëtimit
e ndoqa vezullimet e fjalëve edhe pranverat premtuese.
Pashë lutjet e lashta nëpër re.
Duart e tua ma treguan madhësinë e shtëpisë time.

13.10.2019

PËR SË GJALLI HIRIN E SHPËRNDAVA

Pa vdekur akoma
hirin tim e shpërndava
në dhoma pa dritë, në errësira të kobshme
në dritare të harlisura që gjunjëzohen
dhe rrëshqasin nga muret.

Tani ekzistoj me kurreshtjen e madhe
si jetohet e coptuar mbi kërcunj pemësh të prerë e të djegur,
mbi ujëra të bezdisura prej prekjes së këmbëve,
mes hapash që dëgjohen të mpakur nga pluhuri e gurët.

S’mund ta pranoj dot fatin tonë qorr
që kohën e lyp pa e ditur,
Orën e Madhe të varur në kryqëzimin e hënës.

Unë i humba njëherë sytë tek sytë e një burri
e nuk di se si do t’i humbas përsëri… .

28.05.2018

BORXHI I KOHËS

Ngjyrën e syve nuk e dalloj dot.
Më kërkon me mirësjellje të rri me ty,
atëhere kur shigjetat do të ngulin në shpirtin tim trakte të padrejta
e melankoli të kobshme,
gjaku nëpër vena do të gumezhijë si bletë
e netëve do të mbillen drithërat e vjedhur
e do të japin frut në një kohë më tej.
Asgjë nuk është në kohën e duhur, ti e di;
as kurmi im e as trupi yt;
në rërën thithëse një dash i majmë me brirë të mëdhenj kërkonte ndihmë.

Hyra e këmba më ngeci aty.
Andejpari kalove ti,
më nxore dhe këmbët s’i lashë atje.
Borxhi i kohës mbeti një hua e pashlyer,
derisa në pyll krijesat e heshtura,
jetimët e të paligjshmit u mblodhën në mbretërinë e tyre;
u lëkund toka, deti u bë i kuq,
shkëmbinjtë u mbushën plot shpata të thyhera;
u ngrit,
u kryengrit,
u pavarësua dashuria
e në kohën e flakëve u ndez një zjarr i vogël që të ndezur e mbajti vatrën e
lagësht
e duart e vogla e të njoma nuk kishin më uri!

03.07.2018. Oslo

PARADHËNIE PASHKËSH

Harku i pranverës përthyhet

mbi dimrin që shkoi,
e purpurta e vdekjes shfaqet si një dallgë e re,
priftërinjtë e veshin dhe e presin Ngjalljen
e me ato petka të purpurta e ngjyrë ari psallin,
ndërsa abazhure të varura prej qiellit,
si fantazma
me drita të zbehta
lëkunden.
Ata që besojnë, thonë:
– Lëkunden prej engjëjve, prej kerubinave e serafinave.

Kisha – një anije e purpurt dhe e errët,
e mbuluar nga tym temiani e aromë mirre.
Ata që vdiqën e mbajnë mbi shpinë
e ajo rrëshqet mbi ashtin e shpinës se tyre si të ishte det
dhe, me kokën zhytur tek vdekja,
ata psherëtijnë
e imitojnë dallgët a erërat,
se velave u duhet një erë e mbrothtë lundrimi
drej Ringjalljes… .

19.01.2020. Budapest

BRENDAKËQYRJE

I kam këtu të gjitha:
prerjen e dritës,
ankthin e madh të pagjumësisë,
zhurmën e një errësire,
të vërtetën e qenies,
shenjat mbi sendet e harruara,
rrugët brenda meje që fillojnë me shkallë të varrura në
tavan,
hamendësimin e një humbjeje,
hamendësimin e një gjetjeje,
praninë dërrmuese,
mungesën dërrmuese,

O nënë që më linde njëherë
e nuk e pata ditur kur mund
të lindem sërish me vetdije të plotë?

Katër sytë e dy maceve të zeza
në një dritare buzë rrugës
nuhatnin fatet e kalimtarëve.

Kur kalova atypari përsërisja:
O nënë që më linde njëherë
e nuk e pata ditur
kur mund
të lindem sërish me vetdije të plotë?

Fati me parapriu.

27.12.2019. Hotel Groot Welsden Margraten-Maastricht

DASHURI NË DAMASK

Ai duhet të ishte qyteti ynë.
Kuaj të bukur si statuja,
drita e kisha nën planetin e Hënës,
tempuj si shpella,
vajza të bukura që
heshtin prej dashurisë
e ujë që rrjedh nën themele.
Ai vend duhet të ishte pikënisja,
shkretëtira e pafund,
fillimi
e ne
të mbuluar
të mbrojtur
të panjohur
të sapogjetur.
Ajo kohë duhet të ishte koha jonë.
Ti do më ndryshoje emrin
e unë
do të rritesha vertikalisht brenda teje.
Me indiferentizëm do të prisnim kohen
e njerëzit
e gjarpërin e madh do ta linim të na gëlltiste
e do të jetonim qetësisht në barkun e tij,
derisa ai te bëhej shtëpia jonë.
Nuk kemi më qytet
as vend
as kohë.
Jemi anakronikë,
jetojmë në syrin e një Faraoni të pazbuluar
e fati na është shkruar në papirus të padeshifrueshëm.
E ajo që na lidhi fort, është e madhe
saqë po na ringjall prej gjakut të saj.
Jemi të papërcaktueshëm.
I kemi shpëtuar me dashje Zotit prej Duarsh
e një Titan mban fort zemrën tonë.
Nuk kemi asgjë njerëzore,
ndaj asnjë qytet nuk mund të jetë i yni.
Do ta gjejmë Damaskun tonë një ditë… .

(Përgatiti për botim në: “ADMET”, korrik 2020, Andi Meçaj)

RUDINA PAPAJANI

Rudina Papajani ka lindur më 10 Qershor 1970. Është diplomuar në fakultetin e shëndetit publik dhe ka ndjekur studimet master shkencor dega Patologji. Pasioni për botën e letrave e ka ndjekur qysh në vitet e vegjëlisë e më pas vijoi të shkruajë vargje për botën e femrës në tërë brishtësinë, qiellin poetik dhe gravitetin social e familjar të saj. Prania dhe njohja e shumë njerëzve u bënë shtysa e vetvetishme të përjetimeve poetike, vizionit mbi botën, njeriun, posaçërisht figurën e femrës. Ka botuar dy vëllime poetike “Violinat e shiut” dhe “Algat e shpirtit” si dhe mjaft poezi në median e shkruar dhe portalet on-line. Ciklet poetike dhe prozat e saj janë vlerësuar nga forume të ndryshme letrare si: Maja Çajupjane, Sofra, Euripidi, Nëntori i Vlorës si dhe median e shkruar si: gazetat Nacional, Telegraf, Bota press, Zemra shqiptare, Albanezul, Shqiptari, Dituria, revista Psikologjia, Shpirti i fjalës, Malli për vendlindjen, Politologjia etj. Dëlirësia e botës dhe e shpirtit të femrës – kjo është kryefjala e kumtit poetik të autores Rudina Papajani e dalluar për dimensionet e shumëfishta me karakter psikologjik, social, shpirtëror.

DO TË THEM SE…

Do të them se portën e hape,
dorashkën e zhveshe,
mbi poltronë,
sytë i ngule në tru malli,
larg dritares dishepujt vështrojnë.
S’do mend nuk je shenjtor,
nuk bëhesh fli,
veçse ca flutura të huaja,
u dergjën dhe pinë mallin në gji.
S’do mend je pjesë e jetës,
kur natën ri e kuvendon,
kur pritjen e shuan në krevate të epshme,
kur goditesh nga malli pasion.
Sepse dhe ti goditesh kur jetën e merr erë,
ca flutura të lindura u fshehën,
dhe zemra u bë gjethe,
s’di pse…

JE XHELOZ I DASHUR…

Ti je xheloz i dashur,
se unë dashuroj jetën,
kur ajo zë e më shfaqet pa ngjyra,
se puth diellin kur lind,
e zë kaplon hapësirën e qiellit,
pak nga pak.
Ti je xheloz,
se unë aty në breg,
vizatoj shpirtin që lirinë puth me flatra,
bisedoj me valët e sapo zgjuara nga era,
që trazohen… përqafohen,
luajnë çapkën me gjuhën e kripës.
Ti je xheloz,
se skllav mbete në kaltërsi,
hutohesh… ke frikë,
pse toka të fal kaq shumë dashuri…

NË KËTË JETË…

Në këtë jetë erdhëm të paqtë,
rritemi dhe veshim,
cipën e hollë të turpit,
kur mëkatojmë,
ndajmë brenda vetes,
dritën dhe hijen e verbër.
Flasim me vete,
lloj-lloj fjalësh të sinqerta,
grindemi për botën,
që na thith disa sekonda jetë,
thurim ëndrra për të dashurin që na dhemb.
Pastaj kur biem të flemë,
puthim ëndrrat,
ledhatojmë dritën që del e ngjallet,
në yllin që bie padashur nga qielli…

PRANË NESH…

Pranë nesh ndodhet e pakapshmja,
ajo hapësirë që na mbanë gjallë,
edhe kur qajmë ,
edhe kur pasionet e liga njerëzore qeshin fals.
Pranë nesh banon jeta,
që na mbron nga e liga e çalë,
na marros në dritë e paqe,
kur dashurojmë me zjarr.
Pranë nesh ndodhet një engjëll,
që zbret në shi e vetëtimë,
jep frymën ledhatare aty në supin tim.
Pranë nesh ndodhet gjithësia,
që na zgjon… na jep guxim,
gëlon ashpër në ditët e zbrazëta,
mbron në lindje e gëzim.
Prandaj s’kam frikë nga kockë e thyer,
që shpon mishin pak nga pak,
çdo ditë marr guximin e tepruar,
e heq ashklat që na ngulen çdo çast…

THONË QË NJERZIT PO KTHEHEN LILIPUT

Tani që njerëzit po bëhen të vegjël,
një perde e nderë përpëlitet në qiell,
një peshë me dhimbje brenda,
nga breshëri i lodhur që ra sivjet.
Tani që njerëzit po zhbëhen,
rrjeta merimangash shikohen përreth,
fryma endet e lebetitur,
nga lakmia me thikë,
e zorrë të dala në shesh.
Dëgjova se jeta është strukur,
kur gjethet u plakën dhe në pranverë,
dikush u vodhi nektarin,
çelësin te rrënjët e mbjellura sivjet.
Toka ende nuk është pastruar,
nga dreqi që mbiu në bark,
yjet i kyçën dëshirat,
me fije liri e lëmyshka të hedhur tej në baltë.
Thonë që njerëzit janë plakur në shpirt,
janë bërë LILIPUT,
sytë janë bërë të vegjël e dinak,
me zemrat tretur nën gurë…

A E DI TI ZEMËR…

A e di ti zemër,
se kur mbrëmja bie,
qielli rrëzon ylberin e ëndrrës.
A e di se kur ti nxehesh,
unë buzëqesh,
se e di që porta e shpirtit tënd,
pendohet nga fjala e lëshuar pa takt.
A e di ti zemër e dashur,
se dhimbja e një femre është det i thellë,
ku ajo fut botën,
çdo herë kur mundohen t’ia copëtojnë.
A e di ti shpirt se unë jam pema,
rrënja e thellë te pjatëza hënore,
ku ti mundohesh të deshifrosh,
lotët e mi në çdo petal,
frutin tim të pjekur,
që skuq degët nga rëndesa,
dhe pesha ime…

E NJIHNI ATË ÇASTIN…

E njihni atë çastin,
kur jeta të puth ëmbël,
apo të shan pa faj,
të përqafon majtas-djathtas,
e si fletë të hedh matanë.
E njihni atë çastin,
kur fjala vjen e të sëmbon,
e liga del nga këmisha e djallit,
e rasa guri të përvetësojnë.
Po kështu është jeta,
avull e gëzim,
puthje në teshat e mallit,
flutura drejt llambës në agoni.
Them që atë çastin e lumtur,
ta bëj jetë të gjatë,
krahë të fuqishëm engjëlli,
puthje deri në mesnatë.
Them që edhe erën e fortë,
që vjen pa takt e më sëmbon,
ta bëj ledhatare në shtretërit e butë,
yjet t’i luten qiellit,
kur mëkatin e lajnë mes detit dhe tokës,
pa demon,
e nëse vërtet u dashuruan kaq gjatë,
mëkatin ja falën çastit,
shpirtit të një fluture që nuk jetoi gjatë.

KAM DASHUR…

Kam dashur gjithmonë,
të gjej pllakën e stinëve,
tufa jete rreth e qark,
pëllumba me grushte shpirti,
me sy drejt të ardhmes larg.
Kam dashur gjithmonë,
që kalin e vetëtimave,
ta ngjit në malin e thatë,
aty ku shiu ka sy kujtese,
i gatuar me verë e mjaltë.
Gjithmonë kam dashur një jetë të gjatë,
një njeri të më donte përjetë,
fytyrë pasqyre me hyrje-dalje,
në fije që zgjidhen orë e çast…

DURIM ZEMËR…

Durim zemër,
nga vorbulla e huaj dhe e thatë.
Durim se kjo largësia jonë,
do kthehet mall i trokitur në dyer jete,
do puth porta e xhama të plagosur.
Do e marr shpirtin,
që endet udhëve të botës,
e do e sjellë tek unë,
këtu mes rrahjeve të zemrës që rreh për ty.
Durim zemër,
ja dhe pak ia behu jeta,
u zgjua ëndrra që fle kaq ledhatare,
në dhomën e gjumit…

KAM MALL… PËR KËTË GRUA

Kam mall,
për këtë grua,
për flokët e artë,
për verën e të dashuruarve,
për pijen e buzëve me merak.
Më zë malli,
për portën e pritjes,
mbrëmjeve kur hapej ngadalë,
digjem për këtë grua,
kur lotët ja fshija ngadalë.
E nëse verën që vjen,
nuk jemi,
dijeni… jemi aty,
pas pemës,
te gjethet,
në shtegun që s’na braktisi kurrë…

PREKE LËKURËN TIME…

Preke lëkurën time,
dhe do të ndiesh zjarrin,
që të ngroh,
pas një pranvere të vonuar.
Shikoji sytë e mi,
janë qëruar nga sklepat e rrugës,
janë këshilluar me flladin që u ul,
nga loti që banonte aty pranë.
Sikur të thithësh frymën time,
dashuria do të zbriste,
në pragun ku jeton ti,
duke përgjuar plagën,
do të qepësh gjurmët nga kalove,
aty te “QIPARISAT E GJALLË”…

(Përgatiti për botim në “ADMET”, korrik 2020, Andi Meçaj)

VIRGJIL MUCI

Virgjil Muçi u lind në Tiranë më 18 gusht 1956. Veprimtaria e tij letrare e artistike është tejet e gjerë dhe e larmishme. Autor i mëse 10 librave që rrokin një krijimtari që zë fill me prozën e shkurtër e të gjatë, për të vijuar më pas me poezinë, kinematografinë dhe, së fundi, edhe në lëmin e kritikës letrare. Kontributi i tij është i ndjeshëm edhe në fushën e përkthimit me rreth 13 tituj nga gjuhë dhe autorë të ndryshëm, si: Sontag, Lindgren, Bukowski, Albahari, Kagan, Edgar, Rothschild, Dickens, Christie, Candito, Salleo etj. Gjithashtu ai është aktiv edhe në shtypin e përditshëm e atë periodik me shkrime kryesisht nga fusha e kulturës. Virgjil Muçi është fituesi i çmimit Kadare 2018.

***

Optimizmi
ishte i dashuri im i parë.
Bëmë dashuri,
por shpirti i zhvirgjëruar,
mbeti beronjë.
Fara,
ishte sterile.

***

Trishtimi
ishte i dashuri i fundit.
Bëmë dashuri.
Shpirti u mbars,
e polli Vetminë.

shtator ’93

***

Fallusi- direku
i anijes pa flamur.
Erërat e marra të fantazisë
e degdisin detrave të epsheve.

shtator ‘ 93

***

Bie dëborë,
Dhe unë për herë të parë,
Arrij të shoh se,
Ç’ ngjyrë paskan petalet e,
TRISHTIMIT.

shkurt ’93

***

Nata- shurrë e ngjyrosur
Që i rrjedh shalëve
Kohës së përdhunuar

nëntor ‘ 92

***

Ai trokiti në derën e nevojtores
dhe thirri:
“Eja shpejt. Revulucioni filloi.”
“Vafsh në djall,” ja ktheva
“Lermë të shijoj në paqe,
aktin e mrekullueshëm të jashtëqitjes.”

Dola nga nevojtorja
dhe harrova ta lëshoj ujin.

Qyteti qelbej nga të pëgërat.

mars ‘ 94

***

Çarls Bukovskit
Ditën e vdekjes
9 mars 1994

Një monument
Njerëzimit i lipset
vetëm
një monument.
Le t’ i marrim
t’ i shkrijmë
shtatoret
e mbretërve,
gjeneralëve,
shkrimtarëve,
filozofëve,
diktatorëve
e gjithë psikopatëve
e idhujve të rremë
dhe me bronxin e tyre
t’ iu ngrejmë
një monument
PROSTITUTAVE.

***
Rri shtrirë në kokërr të shpinës
Dhe sytë i mbaj nga tavani.
Në qoshk një pezhishkë.
Një mizë ka ngecur keqazi
Në dantellën e saj.

gusht ‘ 93

***

Në pezhishkën e kotësisë sime
Kam ngecur e rri pezull
Dhe pres Mortjen
Që çapitet me hapa të ngadaltë.

gusht ‘ 93

***

Vrava veten
rashë në gjumë
kur u zgjova
vdekja qe larguar
u ngrita
u vesha
dola në rrugë
i propozova
femrës së parë
që takova
nuk më pranoi
hyra në bar
piva dhe u deha
u ktheva në shtëpi
vdekja
më priste buzgaz
në duar
mbante lule të bardha
pa aromë
artificiale
ramë në shtrat
u shkërdhyem.

(Përgatiti për botim në “ADMET”, korrik 2020, Andi Meçaj)

TRIFON XHAGJIKA

(1932-1963)

Trifon Xhagjika u lind në një fshat të Zagorisë (Gjirokastër) në një familje të thjeshtë që shquhej për ndershmëri e patriotizëm. Pasi kreu studimet e larta, shërbeu në ushtri. Më 1963 u arrestua bashkë me një grup të rinjsh e u dënuan me pushkatim. Poezia ishte pasioni i tij. Për rrethanat që iu krijuan, ai botoi pak. Vargjet e tij shquhen për thellësi, ndjenjë e sinqeritet. Mjaft nga poezitë e pabotuara kanë humbur. Një pjesë e tyre është botuar në vëllimin “Atdheu është lakuriq” (1994).

NDIHMOMËNI TË QESH!

Nuk mundem,
………………….. nuk mundem,
nuk mundem.
E pashë Atdheun lakuriq,
(vetëm pa miq e shokë)
mundohej të këpusë një degë dafinë
nga lavdia e shekujve.
Atdheun e dija të uritur!
Por sa i vogël qenka!
As një degë nuk e këpuste dot.
E mora për dore
ta rrit në zemrën time…
Vëllezër-
Po e kërkuat Atdheun,
e kam unë.
Ndihmomëni të qesh.
Ndihmomëni të gëzoj.
Atdheu është lakuriq!

1963

NDËRGJEGJE ME KATRORE TË ZEZA

Natë!
Pa më shkruaj ti vetë.
Ngjyra tënde është e zezë
(nuk ka më të zezë se errësira tënde)
Natë!
Pa më shkruaj pra vetë
në letrën time
(letra ime është e bardhë,
si ndërgjegjja e njerëzve
me katrore të zeza për’rreth)

Ulu pra, pranë tavolinës
për njerëzit ç’njerëzor!…
(letra ime është e bardhë
ngjyra tënde është e zezë)
Ulu, pra, shpejt
pranë tavolinës
dhe shkruaj
për fëmijët qena bij qenash!
Shkruaj!
Kurse unë,
me zërin tim,
do të thërras,
sa qielli të copëtohet
-“nuk mundem të shkruaj më,
pena m’u thye në 1958”

JAM UNË

Herë herë
në orët e vona të natës
kur ndërgjegjja fluturon për diku
unë eci.
Pa mëshirë,
shkelmoj,
si kalë i harbuar
rininë time
……..
Miq!
Dëgjoni trokëllimat e kalit të
harbuar?
Jam unë!

KËNGA E VERBËR

E shkreta ti, o Republikë
u blatohesh të zotërve
pa e ditur ç’janë.
Dritën ta shuajnë në terr
e ditën ta ndezin;
bukën ta shtrojnë në sofër
e duart t’i presin;
në burim të çojnë
e gojën ta mbyllin.
Ata të kthyen në metelikë!
E shkreta ti, o Republikë,
e çmendura ti, o Republikë,
gënjeshtarja ti, o Republikë,
kusarja ti, o Republikë!
Me emrin tënd, të vjedhin jetën.

Sa do të doja
që ballin e ftohtë
me dritën e rrufeshme të ma përkëdhelje,
ëndrrat e ngrira të më zgjoje.
Me tmerrin duke shkuar
do të kuptoja dashurinë e jetës,
kur je në gji të nënës.
O njerëz të thjeshtë,
ju dua!
Mund t’ju shërbej
si ushtarë, si shërbëtor besnik.
Veç me mua ejani,
t’ju rrëfejë të vërtetën
që ndrit.
Të dinë udhëheqësit lart
dhe e larta Republikë
se nuk jemi
as të verbër
as të shurdhër në politikë.

O Republikë e pabesë!
T’u fala
si kristiani Krishtit,
po ç’më dhe?
Dhe diellin do të ma zësh.
Turp,
Atdhe!
S’due di kush je!
Tek ty jam
I lirë pa liri,
I gjallë i pajetuar,
I vdekur i pavarrosur.

O vendi im
O Republikë!
Në ç’rrugë po ecën tani
me duar të gjakosura,
me sy të çuditshëm?
Vetë jeta çudinë ta zmadhon
e të ardhmen ta shuan.
E pikëlluar
mashtrimi i buzëqesh.
Shko!
Shko, o Republikë!
Mua më duhet të eci në rrugën time.
Nga nata ilegale
ku ndrydhen qëllimet,
të dal në ditët e të ardhmes,
të ngre flamurin e besimit tim.
Aty
të shkruar e kam biografinë,
të pastër e pa njolla.
Dhe, ti,o Republikë,
e gjora republikë,
do të jesh përsëri me mua.
Po tani,
të të pështyj unë dua,
se ti nuk pate turp
të mbytësh historinë.
Me këtë këngë të verbër
të ngre në gjyq,
në gjyqin e të heshturve.

Ç’të të këndoj më? Trishtimi po më mbyt.
Lodhja dorën ma përshkon.
Por tërbimin nuk e ndal dot.
Jo!
Nuk mundem të të fal.
Gjuha mu zgjidh.
Vramë po të duash.
Në netët e tua të gjakosura
do të dëgjosh zërin tim:
“Të urrej o Republikë,
lavire e zotërve gjakprishur!”

Prill 1962

APOLOGJIA IME

(Jetës)

 

…Marrëzi, dhe
mëkate
për jetën e tërbuar
se kur më ndal, o gjeneratë,
që vuan rrugës ndonjë natë,
më merr për të dënuar
dhe, me një zë që vret,
ngahera më pyet:
-Ku linde, o i ri?
-O jetë, linda në shkreti!
-Ku rron dhe ku vete,
në ç’dhera e në ç’dete?!
-Çudi! Ç’kërkon prej meje ti

dhe si, o jetë, pyet,
kurse në varfëri
më hodhe kur më gjete
të lindur nga skelete
pa dritë, pa liri?
-Njeri!
Nga vete, as më thua?
-S’e di! Jo, Nuk e di!
Po lermë, o jetë, ç’ke më
mua?
-Dua ta di, po dua!
-Atëherë, jetë e krisur,
për mua mos pyet
se qysh në n’agim kam nisur

të shkel si skllav i shkretë
mbi gjurma shprese drite…
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . .
-O mëkatar,
as faliu ligjës sime,
bindu i çmendur ëndërrtar,
s’jeton me shqetësime!…
-Mu thell’ në brendësirë
ku ndjenja rron e lirë,
ku dhembja dhemb e prekur

nga ligja jote e fuqiplotë,
në gjirin tim si hekur,
si hekur e çelik,
qëllo, qëllo, o me kamxhik;
pa frik’ e pa mëshirë
e pa pendim,
se mu në thellësirë
të shpirtit, në një kënd,
lindi një shqetësim
që çeli varrin tënd…

(Përgatiti për botim në “ADMET”, gusht 2019, Andi Meçaj)

SULEJMAN MATO

Sulejman Mato u lind në Fterrë, të Sarandës, më 1941. Mbaroi Fakultetin e Historisë e të Filologjisë, dega e gjuhë-letërsisë shqipe në vitin 1964. Në periudhën 1965-1967 punoi si mësues i letërsisë në disa shkolla të qytetit të Beratit. Më vonë, 1967-1973, punoi si redaktor i revistës “Nëntori”, pranë Lidhjes së Shkrimtarëve dhe të Artistëve të Shqipërisë. Në periudhën 1973-1976 ishte libretist në Teatrin Popullor. Në periudhën 1976-1985 punoi si mësues i gjuhës e letërsisë shqipe në shkollën e mesme “Josif Pashko”. Më vonë iu rikthye profesionit të libretistit në Teatrin e Operës e Baletit dhe në Ansamblin e Këngëve e Valleve Popullore ku punoi nga viti 1985 deri në vitin 1991. Drejtor i Agjencisë Qendrore të Tregtimit të Librit Arsimor 1973-1974. Kryeredaktor i gazetës Tirana Bashkiake, në Bashkinë e Tiranës 1997-2001.
Disa nga librat e tij janë:
Shtegu i blertë – (poezi, 1967)
Nën Diellin e Jugut – (poezi, 1969)
Ankthi – (dramë, 1971)
Mbi glob fryjnë erëra – (poezi, 1972)
Në stinën e poezisë – (poezi, 1976)
Bukë në shkëmb – (dramë, 1976)
Poezi për fëmijë – (poezi, 1977)
Drita e syve – (tregime, 1986)
Mesi i jetës – (poezi, 1981)
Kryengritësit – (poemë për fëmijë, 1986)
Fjalët – (poezi, 1989)
Banorët e vilës – (tregime, 1994)
Balada e vetmisë – (poezi, 1998)
Labirinte dhe enigma – (studime, 2000)
Ëndërrat profetike – (studim, 2001)
Arti i të shkruarit – (guidë e letërsisë)
Nusja e borajve – (tregime, 2007)
Kitara e jugut – (poezi të zgjedhura, 2007)
Kur hapeshin portat e qiellit – (tregime)
Një balenë e largët erdhi nga deti – (poezi)
Muret – (poezi)

MARIA FLE

Maria fle.
Dy pëllumba të bardhë i bëjnë roje te koka,
Fle bukuria e viteve 70-të-80-të…
Shpërndante në ikje aromë trëndafilash
me petale ëndrrash…
E preka lehtësisht,
katër dallandyshe u ngritën fluturim,
në kërkim të ditëve të humbura.

Maria fle.
Është lodhur shumë
Ka mbajtur dy pesha të rënda mbi supe.
Në njërin krah kujtimi i dhimbshëm i nënës së saj,
në krahun tjetër, kujtimi i plagosur i të jatit
që s’e njohu kurrë.

Maria fle.
Merr frymë thellë. Sheh ëndrra me fluturime avionësh.
Janë shëtitjet tona të munguara,
përgjatë brigjeve të liqenit të Lamanit.
Kam qenë një burrë i keq. E di.
(S’kishim lekë.)

Maria fle.
Në njërin krah i bën roje një zog që cicërin,
në krahun tjetër tre dallëndyshe në fluturim.
Janë fëmijët e fëmijëve tanë, të rritur e të lumtur,
degët e lulëzuara të dashurisë sonë,
katër drita që ndriçojnë ditë e natë
mbi pleqërinë e saj të bardhë.

Maria fle.
E ka lodhur gjatë viteve mendimi dhe skamja.
I përulem në gjunjë dhe e puth me butësi,
si të bëja një pendim para altarit.

Maria fle.
O Zot, ma ruaj të qeshurën e saj kumbonjëse
plot dashuri dhe dritë.
Ka qenë një kohë e gjatë dhe e vështirë
të cilën e përballuam duke ecur dorë për dorë
nëpër vite.

Maria fle. Ma mbro, o Zot,
O Zot, ma mbro!.
Shën Marinë time.

AJO DHE MURET

Djathtas mure,
majtas mure.
Midis mureve ajo.

Lëviz e vetmuar.
Nga dhoma e gjumit gjer në kuzhinë.
Prek me dorë pjatat, lugët, pirunjtë.
Ka kohë që nuk ka shtruar një tavolinë pritjeje.
I shoqi i saj dhjetë vjet që ka vdekur,

Herë pas here cicërin telefoni:
-Mami? Si je?
-Mirë…
Një “mirë” e mekur,
një “mirë” e trembur,
një “mirë” e ftohur,
një “mirë” e hidhur.
Një “mirë” që nuk është aspak “mirë”
një “mirë” orë e çast e minuar
me takikardi dhe hypertension.

Po ajo s’flet. S’i ankohet askujt.
As të gjallëve as të vdekurve.

Mbledh thërrimet e bukës mbi tavolinë.
niset t’i hedhë në kosh. Me thërrime në dorë
përfundon në korridor.
“U qyqja! Ku e pata mendjen? Çfarë desha të bëja?
Tani më ka lënë dhe mendja.

Cërr… Cërr! telefoni
Herë pas here shqyen muret
-Mami? Si je?
-Mirë…!
Një “mirë” e mekur,
Një “mirë” e trembur,
Një “mirë” e ftohur,
Një “mirë” e hidhur.

Zonja e shtëpisë vërtitet nëpër shtëpi.

Djathtas mure,
majtas mure…
Brenda mureve një qenie që pret
në katakombin e vet.

E PASHË NË ËNDËRR NËNËN, MBRËMË

E varfër,
e veshur keq,
e plakur dhe e drobitur,
ashtu siç e pashë për herë të fundit.

Më pa dhe ajo me dhembshuri:

-Mbahu, – më tha,
mos u ligështo.
-Mbahu pas qimes së flokut
dhe rezisto!

Sepse,
sepse nuk mund të t’i them dot
të gjitha.

MBRËMJE KORRIKU

Vjolinat qanin plazheve
ça dashuri te vonuara.
Unë bisedoja me detin,
të përjetshmin.

Një anije xixëllonte në largësi
dhe unë mendoja:
“Aty brenda mos është Odiseja
duke u kthyer nga Troja?”

-“Odiseja ka tremijë vjet
që është kthyer, – tha Deti.
– Kthehen shqiptarët
nga kurbeti”.

-I bren malli,
për tokën shkëmb e gur…

-Po të vdekurit?
-“Të vdekurit nuk kthehen kurrë.”

FTERRA! FTERRA!

Zilet e dhive tingëllojnë maleve.
Tinguj resh trokasin mbi xhamat
e heshtur, të shtëpisë sime të vjetër.

Fterra… Fterra!
Rrjedhja e qetë e ujrave më zgjon fëmijërinë time të largët.

Eci kalldrëmeve që i ngritën të parët tanë,
Jam shndërruar i tëri në dritë e tinguj.

Fterra! Fterra!

Një plakë e lashtë picëron sytë…
“Mos je ti, djali i tretë i Vahidesë?”
Më fton në shtëpinë e saj,
-oborri plot me menekshe dhe lule bore,-
më gostit me mjaltë mali dhe çepele.

Fterra! Fterra!

Bekuar qofsh ti moj erë e malit që ulërin në stanet e bagëtive!
Bekuar qofsh dhe ti mbrëmje që pikon aromë yjesh!
Bekuar qofshi ju zëra çobanësh,
dhe ju zërat e largët të stërgjyshërve të mi!
Bekuar qofshi ju pemë e ju ujëra,
dhe ti shi vere mbi çatinë e vjetër të shtëpisë sime.
Bekuar qoftë ky vend magjish dhe këto zgafella ajri…!

-Sulejman, Sulejman!
Ku vdekja pihet ëmbëlsisht si verë?

-Në Fterrë! Në Fterre !

-E ti, ku dëshiron të vdesësh pa u ndjerë?
-Në Fterrë! Në Fterrë!

DHIA ËNDRRIMTARE

Një dhi kureshtare zbret nga mali
me të bijën e vet ëdërrimtare.
Qëndron në një shkrep. Poshtë është deti,
i errët, i madh dhe i paanë.

Dhe dhia mendon.
aq sa mund të mendojë një dhi
që ka dëgjuar muzikën e fyejve,
ka bredhur gërxheve duke kërkuar gjethnajë,
dhe ka fjetur nën saçin e zjarrtë të yjeve:

-Sa shumë ujë…!

Nga shkrepi ku kanë qëndruar ajo dhe e bija
shohin ca njerëz lakuriq, të shtrirë mbi rërë…

-Sa shumë njerëz! Po përse janë lakuriq?
Dhe përse janë të shtrirë në rërë?!
Janë ca gjëra që dhitë s’do mund t’i kuptojnë kurrë.

Një balon shumëngjyrësh vërtitet në ajër,
fillimisht mbi rërë, era e çon mbi det.
Një shpend të tillë kurrë nuk kanë parë
Çuditet dhia
çuditet më shumë e bija…

-Kthehemi? – e pyet dhia
-Jo. – kundërshton e bija.

Ajo ëndërron sikur fluturon
si ky balon shumëngjyrësh.

Lamtumirë male! Lamtumirë dhi!
Këmbët e para i shndërrohen në flatra.
Zemra nis t’i gufojë.
Dhe nis të fluturojë.

HALLË HAVAJA

Del shpesh nga legjenda, si një hije
zbret drejt shtëpisë sonë.

Halla,
Hallemadhja.

Ia shqyejnë erërat
çitjanet e zbërdhylura.

E shoh së largu. Mallëngjehem.
Më sheh dhe ajo por nuk nxitohet.
Ecën ngadalë, burrërisht,
sikur ka prekur një kohë
që nuk e çon askund.

Nuk nxiton. Ecën urtësisht. Më vjen pranë.
ulet në gjunjë, më prek duart prej fëmije.
Më var në qafë një varg me fiq të thatë,
sikur të më varte një gjerdan dashurie.

Halla,
gjëmimzeza.

Nuk shkon të kërkojë nëntë dhitë
e mbetura në brinjë,
as maçen e saj qimezezë.

Ngjitet lart, Nxiton.
Sikur kërkon të futet sërish në legjendë.

LETËR NGA FSHATI DJALIT NË ATHINË

Dje varrosëm Mustafanë,
te vorrezat e reja, në krye të fshatit,
nën hijen e ullinjve.

Xhexheja iku sot në Tiranë,
pas djalit. E përcollëm të dy,
gjer te Mani i Gjonajve.

Kanë mbetur vetëm dhjetë shtëpi që nxjerrin tym.
Dy jemi ne me Xhakon,
Tre janë në lagjen e përtejme.
Pesë janë në kodrën që sheh nga deti.

Kanë mbetur dhe ca gomerë që zhgërryhen rrugëve,
dhe gjinkallat që zhuzhurijnë në ullinj.
dhe Hëna që del çdo mbrëmje
me gjithë yj.

TRI KUKULLAT

Një mesditë në rërë
shkëlqenin tri kukulla.

E para, flokëverdhë,
e dyta, me sy të kaltër,
e treta me një fjongo të bardhë në flokë.

Ndërkohë nga deti
dolën tre sirena të vdekura.

DETI I MADH

Unë dola nga shtëpia
në kërkim të maçes.

Në mes të detit
një anije e vetmuar.

Mbi anijen e vetmuar
motra ime e vdekur.

Valët që lëpinin bregun
shndërroheshin në tantella të bardha.

(Përgatiti për botim në “ADMET”, gusht 2019, Andi Meçaj)

VISAR ZHITI

Visar Zhiti u lind më 2 dhjetor 1952 në Durrës dhe u rrit në Lushnjë, ku kreu edhe gjimnazin. Ka studiuar Gjuhë dhe Letërsi shqipe në Universitetin e Shkodrës e disa vite punoi në Kukës si mësues. 1973 provon të botojë dorëshkrimin poetik: “Rapsodia e jetës së trëndafilave”, botim që s’u jetësua dot, pasi dorëshkrimi interpretohet nga redaktorët e shtëpisë botuese shtetërore si “shtrembërim i realitetit socialist”. Mjaftoi vetëm kaq, për ta dënuar pastaj më 1980 me 10 vite burg. Pas lirimit ka botuar disa vëllime poetike, ku mund të përmendim: “Kujtesa e ajri” – Tiranë 1993, “Hedh një kafkë te këmbët tuaja” – Tiranë 1994, “Mbjellja e vetëtimave” – Shkup 1994, “Dyert e gjalla” – Tiranë 1995, “Si shkohet në Kosovë” – Tiranë 2000. Poezitë e tij janë përkthyer në disa gjuhë të huaja.

JANË ZBUKURUAR PLEHRAT NË ATDHEUN TIM

Janë zbukuruar plehrat në atdheun tim,
s’janë vetëm lëkura patatesh,
qepësh e gazetash të hedhura
apo këpucë të kalbura,
apo mace të ngordhura.

Janë shtuar plehrat dhe janë zbukuruar
ngjyra – ngjyra si fundi i një ëndrre në mëngjes,
letra çokollatash vezulluese,
ambalazhe gjë a gjëzash,
fotografi lakuriq artistësh të ndaluar,
kuti të bukura pijesh të jashtme,
plehra të shtrenjtë: një kasetë, gjysmë manjetofoni, skelet veture.
Ja ca furça dhëmbësh
si picirrukë përrallash
që kanë vdekur.

Pirgje me plehra, kapakët e shqyer të veprave të diktatorit,
fotografitë e tij të qeshura dhe pis.
Kalojmë anash plehrave, mespërmes plehrave,
plehra në kujtesë, në biseda, në karrierë
dhe plehrat ndonjëherë janë më pak të shëmtuara,
të dëmshme më pak.

***

Më njohu
qeni i gërmadhave,
edhe pse s’më kishte parë kurrë.
M’u hodh te këmbët,
lëpiu me gjuhë
mallëngjimin tim dhe lehu i ngazëllyer.

Qetësohu, qetësohu,
ngushëllim i errët imi,
lozonjar i tëri.

Sa kohë u bënë
që ledhatoj hijen time,
përpara prin
dhe më pret si qen shtëpie
në qoshe tragjedish?

Unë i hedh
maska të lumtura.
Luaj me to,
rrokullisi me putrat e pista
sarkazmave të truallit.

***
Duke vrarë këngët
e palindura akoma
nga që s’rrjedhin gjak,
të duket sikur s’ke bërë asgjë

Pse kanë këngët kufoma?

E ku e kanë varrin?

Gjëra të tilla mund të thuash
dhe për ajrin.

NËNA E POETIT

Kur troket në derën e saj
kushdo që të jesh
i tëri i dielltë,
apo rrebesh qofsh
hije nate
ëngjëll
apo ushtar
grua rruge, jetim
pyll lëvizës
apo lumi Stiks
Ajo asnjëherë, s’pyet:
“Kush është?”
Se si e hap derën
çiltërisht
menjëherë
sa ty të duket se s’ka ekzistuar
ajo derë.

PO KURDIS ZILEN E ORËS

Po kurdis zilen e orës,
që të më zgjojë nesër
të kap trenin e hershëm.

Që të zgjohesh nga gjumi i madh, i zi
bëj një vepër ti,
kushdo qofsh,
s’ka rëndësi madhësia e saj.
Le të jetë e thjeshtë
si mbjellja e një peme
e imët si thërrimet e biskotës
mbi parvazin e dritares për një zog
lajmëtar,
apo delikate le të jetë – si tualeti i gruas
që ndikon, po, po, ndikon në bukurinë
e fëmijës që do lindë.

Mos ki frikë, le të jetë dhe vdekje
po e tillë që e kundërshton vdekjen.

Bëj diçka që t’u hyjë në punë njerëzve, kafshëve
dhe pemëve…

Kurdise
zilen e zemrës
në natën tënde të indiferencës.

ËNDËRRAT

Ti po mbyll sytë, i dërrmuar
nga puna e tmerrshme këtu nën tokë
Patjetër je duke ëndërruar
se ëndrrave pranga s’u vënë dot

Dhe le ta bëjnë ferr galerinë
ti vuan që të mbetesh ëngjëll
Mbi supe si flatra ke mirësinë
dhe fluturon nëpër ëndërr

Ku vete kështu? Ah, unë e di
dhe ëndrrat lodhen mes kaosit
dhe kanë ftohtë ashtu si ti
veç me kapotën e të burgosurit

dhe s’po të them që i vrasin ëndrrat
që kam shëtitur ndër varret e tyre
Ndodh që na vrasin më parë se ëndrrat
dhe qajnë ato mbi ne si vejushe

Befas u zgjove. Buzëqesh i trembur
sapo u ktheve nga ai vend i lumtur
Balli i mbushur plot me ëndërr
e di që bëhet më i bukur

Spaç, dimër 1982

EPILOGU

(që koha e bën parathënie)

 

Jeta është më e pakët se shpresat

E megjithatë unë shkruaj poezi
pa m’i lexuar askush.
Ndoshta dhe era e natës nuk i lexon fare yjet,
mbase dhe shkëmbi në bregun e detit
s’ndien asgjë nga dufi i dallgëve

E megjithatë unë shkruaj poezi
të cilat ma prishën jetën. 7 vjet
trupin ma mbështollën telat me gjëmba.
Ma shqyen lëkurën dhe rrodhën rrëkera jete
si rrëkera gjaku
deri në fund të këmbëve të mia
Po shpirtin, jo të gjithë shpirtin
nuk munda dot, veç një grimëz, e nxora
nga të çarat e trupit
dhe e çova
te dashuria
te poezia.
Me grimca shpirti jetoj tani
të vogla
si bletë të humbura
. . . . . . . . . . . .
dhe të mendosh
që edhe mbishkrimet e varreve
kanë lexues…

Atëherë poezia është më shumë se sa shpresat!

TROKITJE PATJETËR

Po vij që të takohemi
në derë po trokas.

Nuk ka kohë të gjejmë kush e ka fajin
dhe s’është aq e thjeshtë
si loja e maces me lëmshin.
Sepse dhe të mos kesh faj,
ndonjëherë ke fajin
që i le të tjerët të bëjnë faje.
E kush s’di të mbrojë veten,
ndoshta ka bërë krim.

E jeta që s’mjafton për dashurinë…
e tmerrshme të gjesh kohë
për urrejtjen.

Prandaj unë po vij
të trokas brinjëve të tua..,
Ndizi qirinjtë e festës!

Siç ndërronin malësorët e mij
kutitë me duhan,
të ndërrojmë zemrat e hidhëruara
dhe …

Milano 9.7.1992

SHOKËT E MI TË PUSHKATUAR

Mes nesh ju zgjodhën
me dorë një e nga një.
Ikët dhe s’u kthyet më.

Krismat e armëve
ne s’i dëgjuam.
Qielli u mbyll
me qepallat e syve tuaj.

Gjaku
për herë të parë rrodhi i lirë
jashtë lëkurës së burgut,
përtej telave me gjëmba
gulshe, gulshe
nga vrimat e plagëve
të plumbave.

A ishit heronj?
Heroikisht a ratë?
Me këto le të merret
e ardhmja.

Mua më takon
të fshij lotët
(…dhe asgjë?)
Sepse mëngjesi
s’do të vinte më.

Burgu i Qafës – Barit, 19.4.1984

(Përgatiti për botim në “ADMET”, gusht 2019, Andi Meçaj)

POEZI PËR GJUHËN SHQIPE

(antologji, pjesa I)

NAIM FRASHËRI

GJUHA JONË

Vëllezër shqipëtarë!
Të prekim urtësinë,
Të zëm’ udhën e mbarë,
Të ngjallim Shqipërinë.

Shqipëria ka qënë
Edhe po do të jetë,
Po sot në ditët tënë
Të metë të mos ketë.

E ka nderuar zoti
Gjithënjë Shqipërinë,
Ish fort mirë qëmoti,
Do bëhet dhe taninë.

Sa ishte trimëria
N’atë kohë të vjetrë,
Kish emrë Shqipëria,
Sa s’kish nonjë vënt tjetrë.

Sa burra kordhëtarë
Ka nxjerrë Shqipëria
Më pastaj e më parë,
Q’i shkruan istoria!

Ajo ish koh’ e zjarrtë
Dhe kish mundime tepër,
Po sot pëndë dhe kartë
Na duhet, nukë tjetër.

O burra, shqipëtarë,
Të marrim dituritë,
Se s’është koh’e parë,
Tani lipsetë dritë.

Të shkruajm’ gjuhën tënë,
Kombinë ta ndritojmë,
Gjithë ç’është e ç’ka qënë
Ngadalëzë ta msojmë.

Pa shihni ç’gjuh’ e mirë!
Sa shije ka e hije,
ç’e bukur’edh’e lirë,
Si gjuhë perëndie.

Shum’e bardhë kjo ditë
Për gjithë shqipëtarët,
Do na sjellë një dritë,
Që s’e kishin të parët.

Kjo dritë do na bjerë
Të gjitha mirësitë
Dhe gjithë do t’i ngrerë
Dëmet e marrëzitë.

Si lum kush zë të mbjellë,
Lum kush vë këtë pemë!
Se kjo ka për të pjellë,
S’mbulohetë me remë.

NDRE MJEDA

GJUHA SHQIPE

Përmbi za që lshon bylbyli,
gjuha shqipe m’shungullon
përmbi er’ që jep zymbyli,
pa da zemrën ma ngushllon.

Ndër komb’ tjera, ndër dhena tjera,
ku e shkoj jetën tash sa mot,
veç për ty m’rreh zemra e mjera
e prej mallit derdhi lot.

Nji kto gjuhë që jam tue ndie,
jan’ të bukra me themel
por prap’ kjo, si diell pa hije,
për mue t’tanave iu del.
…………………………..

Ku n’breg t’Cemit rritet trimi
me zbardh, shqipe, zanin tand,
e ku Drinit a burimi
që shpërndahet kand e kand.

Geg’ e tosk’, malsi, jallia
jan’ nji komb, m’u da, s’duron;
fund e maj’ nji a Shqipnia
e nji gjuh’ t’gjith’ na bashkon.

Qoftë mallkue kush qet ngatrrime
ndër kto vllazën shoq me shoq,
kush e dan me flak’ e shkrime
çka natyra vet’ përpoq.

Por me gjuhë kaq t’moçme e mjera
si nj’bij’ kjo që pa prind mbet:
për t’huej t’mbajshin dhenat tjera,
s’t’kishte kush për motër t’vet.

E njat tok’ që je tue gzue,
e ke zan’ tash sa mij’ vjet,
shqiptaria, që mbet mblue
sot nën dhe, edhe shqip flet.

AT GJERGJ FISHTA

GJUHA SHQYPE

Porsi kanga e zogut t’verës,
qi vallzon n’blerim të prillit;
porsi i ambli flladi i erës,
qi lmon gjit e drandofillit;
porsi vala e bregut t’detit,
porsi gjâma e rrfès zhgjetare,
porsi ushtima e nji tërmetit,
ngjashtu â’ gjuha e jonë shqyptare.
Ah! po; â’ e ambël fjala e sajë,
porsi gjumi m’nji kërthi,
porsi drita plot uzdajë,
porsi gazi i pamashtri;
edhè ndihet tue kumbue;
porsi fleta e Kerubimit,
ka’i bien qiellvet tue flutrue
n’t’zjarrtat valle t’ameshimit.
Pra, mallkue njai bir Shqyptari,
qi këtë gjuhë të Perëndis’,
trashigim, që na la i Pari,
trashigim s’ia len ai fmis;
edhe atij iu thaftë, po, goja,
që përbuzë këtë gjuhë hyjnore;
qi n’gjuhë t’huej, kur s’asht nevoja,
flet e t’veten e lèn mbas dore.
Në gjuhë shqype nanat tona
shi prej djepit na kanë thânun,
se asht një Zot, qi do ta dona;
njatë, qi jetën na ka dhânun;
edhe shqyp na thanë se Zoti
për shqyptarë Shqypninë e fali,
se sa t’enden stina e moti,
do ta gzojn kta djalë mbas djali.
Shqyp na vete, po pik’ mâ para,
n’agim t’jetës kur kemi shkue,
tue ndjekë flutra nëpër ara,
shqyp mâ s’pari kemi kndue:
kemi kndue, po armët besnike,
qi flakue kanë n’dorë t’shqyptarëvet,
kah kanë dekë kta për dhè t’t’Parvet.
Në këtë gjuhë edhe njai Leka,
qi’i rruzllim mbretnin s’i a, xûni,
në këtë gjuhë edhe Kastriota
u pat folë njatyne ushtrive,
qi sa t’drisë e diellit rrota,
kanë me kênë ndera e trimnive.
Pra, shqyptarë çdo fès qi t’jini,
gegë e toskë, malci e qyteta,
gjuhën t’uej kurr mos ta lini,
mos ta lini sa t’jetë jeta,
por për tê gjithmonë punoni;
pse, sa t’mbani gjuhën t’uej,
fisi juej, vendi e zakoni
kanë me u mbajtë larg kambës s’huej,
Nper gjuhë shqype bota mbarë
ka me ju njohtë se ç’fis ju kini,
ka me ju njohtë për shqyptarë;
trimi n’za, sikurse jini.
Prandaj, pra, n’e doni fisin,
mali, bregu edhe Malcija
prej njaj goje sod t’brohrisim:
Me gjuhë t’veten rrnoftë Shqypnia!

HIL MOSI

GJUHËS SHQYPE

Gjuh’ e ambël, gjuh’ amtare,
Je ambla gjuh’ shqyptare!
Gjuh’ e nalt’ për Perëndi,
T’cilt ndër koh’t që kahmot shkuene
Mbi Tomorr të përdoruene;
Gjuh’ e ambël, plot dashtni!

Gjuh’ e shejt’ e kaq e moçme.
Gjuh’ sakole der n’dit t’soçme,
Shoqen tande kund s’e gjenë!
Zoti ty këtu t’ka çuemun:
T’rrebt’ e t’bukur e t’kulluemun;
Kshtu gjithmon’ ti ke me qenë.

Gjuh’ që t’foli Skendërbegu,
Dhe ndër t’par’ qe Naim Begu,
Që me shkrim t’pat lartësue.
Ty t’kan’ fol’ shum’ kapidana,
Burra t’rrebt si t’ishin zana;
Gjuh’ e rrebt, ti qofsh nderue!

Gjuh’ e bukur si pranvera,
Ti s’do t’quhesh ma: e mjera;
Se na dona ty me t’rritë.
Bashk’ me t’tjerat shoqe tueja,
Se ma s’dona zhele t’hueja
Veç duem ty me t’pa në dritë.

ERNEST KOLIQI

(fragment)

GJUHËS SHQIPE

………………………………………………….

Motrat e tueja qi kumbuene n`shekull
Bukurin tue sjell` n`prak t`ksaj jete
E tjetra ligj`t e Arsyes qi mbarshtrojn` fise,
Heshtën e rrojn` veç n`karta:ti, per mrekulli,
Me nji mosh` trimij vjetsh e blerun mbete
Edhe kumbon e gjall` po n`ato vise
Ku me lshue tingujt nise
N`foshnjin e botes. Pse t`ka ruejtun fati
T`njom edhe virgjin? Egërsija jote
Mos mban n`at gji, q`i hueji nuk pecati,
Stinën e fundme t`poezis s`ksaj bote?

O shqipe plot me munguj, o gjuh` burrash
Qi me `i fjal` t`vetme lidheshin per laku
Dhe soje as vdekja s`mujte kurr me i trande,
Shprehje t’kulluet na ep si akull gurrash
Per kang`t e burrnis s`lasht q`ushqejm` te gjaku
E t`lavdis s`re qi me t`fitue na kande;
Thjeshtin e ambël t`ande
Me ndjell` dashnin e vashavet qi t`flasin
Falja poetve t`u, por n`qe se kamben
Buzës amtare kush ia ven, ti casin
Mos prit: banu rrufe me lshue n`te namen.

O Kangë, Arbnor`t e plogtë i kapi gjumi;
Ti kris si za burije
Mbi ata qi flejn` pa andrra fisnikije:
E n`qe se belkacuk`t e gjuh`s ilire,
Tue t`ndie fishkllojn` prej smire,
Me rrahje flatrash ik n`nalsi t`kalthera

ISMAIL KADARE

GJUHA SHQIPE

Kur në sulm hodhën turqit
Hordhitë e pambaruara,
Kështjellat e sintaksës
S’i muar, që s’i muar.

Kur panë se gjuhës
S’i hodhën dot prangat
Lëshuan drejt saj
Gjithfarë merimangash.

Parashtesa e pjesëza
E lidhëza së prapthi,
Të bukurën gjuhë
Ta bënin lesharapi.

Të të bënin ty, donin,
Shqipëri, memece.
Po ja, erdhi Naimi,
Si yll mbi ty ecte.

Dorën e zbehtë
Mbi ballë ta vuri
Të të hiqte zjarrllëkun
Prej të sëmuri.

Dhe vdisnin pjesëzat,
Thaheshin merimangat,
Ndriste si perlat
Poezia e madhe.

(Botuar në: “GAZETA E ATHINËS”)

(Përgatiti për botim në “ADMET”, gusht 2019, Andi Meçaj)

POEZI ARBËRESHE

GIUSEPPE SCHIRÒ DI MAGGIO

Giuseppe Schirò di Maggio u lind më 1944 në Piana degli Albanesi në Siçili. Njihet si poet dhe dramaturg që shkruan në gjuhën italiane dhe shqipe. Ka qenë drejtor në revistën “Mondo albanese” (Bota shqiptare). Kryetar i shoqërisë me të njëjtin emër. Kryesisht shkruan poezi për të rritur. Në vendlindje botoi disa përmbledhje me poezi. Gjithashtu ka botuar në Prishtinë dhe Tiranë.

NJERËZI

Ne
si pemët
lëngjet i sjellim
nga dhethi
ku lindëm.

Jemi midis zymtësisë
e ngrysjes
dhe gëzimit
të dritës së re
degë të njoma
të përkulura
nga erëra të ndryshme.

I HUAJ

Bëhesh qesharak
duke dashur trenat
makinat
mjetet
që të lidhin
me dhethin tënd.

Dhe me ty mendimi
i përkohëshmisë
se pranishme.

Por ndoshta s’është e vështirë
jeta në dhe të huaj
për atë që është i huaj
për veten.

KTHIME

Jam kthyer çdo herë
që kam kapur shikimin
e një fytyre fshatare
te supermarketi
sa herë që kam dëgjuar tinguj
zëra zhurme
si të fshatit tim.

Jam kthyer çdo herë
që në radhët e maleve të huaja
pata kërkuar
pamjen e gjatë të Kumetës
dhe Picutën e mërryer
apo retë e bardha gazmore në qiell
stisen togje mbi togje
apo era e rrëmbyer pastron
kaltërsinë e dendur.

Jam kthyer çdo herë
që një qen i tmerruar frige
të lehte natën
kur pushojnë motorët
e gjelat këndojnë orët
para kohe.

KARTOLINË NGA SOLUNTO

Detar i vjetër
Kam lëkurë të mësuar me kriDetar i vjetër
Kam lëkurë të mësuar me kripën
erë e vrullshme gjithmonë në kursin tim
kurrë puhi e paqes.

O bunacë e zemrës.
Nuk di nëse urrej a dashuroj detin.
Njoh llojlloshmërinë e ngjyrosur
të martesave të rrepta qiell-det.
Njoh e mat me sy kreshtat e dallgëve
dhe vijëzimet e aq anijesh venë t’i sfidojnë.
Për mua edhe dallgët madhështore
kanë përmasën e valave të buta.
Detar i stërvitur jam.
Më ndalon policia kufitare
njohje e fortë për njeri-tjetrën
pijmë një cigare
më vulosin dokumentat e përjashtimit
i përshëndes dhe njëkohësisht
betohem se do t’i provoj sërish.
Një rrotë jeta ime
që nuk qëndron kurrë.

Kartoline nga Solunto
Në ditët diellore shpërthen dheu e ngjyrave
të erërave dhe verbojnë sytë deti
bregu dhe gërmadhat e vdekura
të qytetërimeve të shkuara
marrin mishërim virtual.
Vështirë të përfytyrosh në aq qetësi
e gjumë një dushk një cicërim
ndonjë fërfëllimë që i thyen.
Por unë rri aty – më e ndezur mendja se peisazhi
e shoh hije të dalin nga kuvertat
e anijeve me vela të mbledhur në ankorim
turmë e rrahur nga fatkeqësitë
por krenare – me krenari malësore thom unë
kontradiktë te kërkesa e strehimit
dhe dinjiteti – i motivuar
të mos ndihen të përulur.
Pasqyrë e brigjeve të tjera
e ankorimeve të tjera.

Kosova lule
E gjetëm
të zbuluar qëmoti
Kosovën lule
të bukur si shpirti!

Këto fusha

Korrën
drapre të parregullta
këto fusha;
në kohën e mbjelljes
hodhën
farë të metaltë
dhe filiza të metalta
dolën.
Kërcej të hekurt kryqesh
o gjysmëhëne.

BOTË

Mikrokozmos i natës
makrokozmos i natës
në vijë kulmore.
Çdo zhurmë e shuar
çdo heshtje e zmadhuar.
Hija me helmetë
e me kallirin hekuri në dorë
ruan shtetrrethimin.
Është e kësaj bote të tanishme.
Një zë nëne
ngacmim i vetvetishëm
përkund një foshnjë.
Është për një botë të re
në agun e ardhshëm.

Kur ti
Kur ti të hysh në luftë
si zgjedhje e detyruar
mbyllur fletoren e shkeljeve të pësuara

bijë kosovare me myshk mimetik mbështjellë
e ndryshime të okra-dherave të Kosovës
kallamboqi me kokrrat në tytë
çikërrima prej hekur-plumbi më të çmuara
në këtë çast se gjerdanët e gdhendur me daltë

-mendova kjo është hera
që veprohet seriozisht
në edhe gratë marrin armët —
o kur ti t’u bësh ballë punëve
të përditshme të shtëpisë kundër kujt
do t’i asgjësojë me një vizë pushtimi
fytyra jote ka një rrudhë
të vetme
dhembjeje një brazdë

toke pjellore duket
me të cilën të mbështjellësh kë do t’i bjerë pa jetë
për dashuri.

ULLIRIT TIM DETAR

Rruzaret e tua me perla
i pruri ndoshta shitësi i huaj
nga vende ku lëmon
vala detare.
Këtu lëmon dallga e erës
e rrumbullakon pemët e tua.
Në bashin e kthyer të anijes sate
shkulma degët hipi
e lë që të m’udhëheqin
për detet lindore.
Ankorim është të gjej
miqtë e vjetër shqiptarë
që shpëtuan nga tufane të vërteta.

JERONIM DE RADËS
PËR QINDVJETORIN E VDEKJES

(Për qindvjetorin 1903/2003)

 

***
Pelegrinë vijmë këtu
me përulësi të devotshme
te faltorja e Zërit të Math
pas thirrjes së vëllazërisë
me flamurët e ishullit tonë
të anës arbëreshe
për kronikën o historinë e ardhshme
si dokument Thomai Mateu Zefi.

Në agorë bashkë me Tanët
gurin tonë do të kumbisim* përkrahje
të përmendores De Radë
ripërtëritur te pasardhësit.

---

*kumbisim – lëmë

LOTËT E NJË LAERTI

Uturin qerrja e tij moderne e qëndron
te kàngjella që mbyll Gjetsemanin tim

o Edenin tim sipas frymës
e zbrit si një Laert që di lajmin
lotë të shumta te rrudhat
e faqeve të vjetra e zë vajtimin
siçiljan “E chi fu tron’i l’aria? Tron’i l’aria fu!”
gjëmë e ajrit mbi jetën e vëllathit tim. E shpejtohem
të mos shqepojë më tej dhe përqafohemi
e toka pa ndjenjë nuk humb nga barra
jonë e dhëmbjes. E kërkoj t’i them ngushullim e ai
Laerti qan i gjallë vdekjen e tij
mbi vëllaun tim se kushdo nga të gjallit qan
mbi të vdekurit vdekjen e tij. E qëndrojmë kështu
të vërehemi të shtrembëruar
brenda globulit të lëkundshëm
të një loti det.

(Përgatiti për botim në “ADMET”, Andi Meçaj)

POEZI TË ZGJEDHURA NGA ANTOLOGJI
E VITIT 1970

TITULLI I LIBRIT: “VARGJE TË ZGJEDHURA”

(Botim jubilar – Sh.B. Naim Frashëri, Tiranë; Botohet me rastin e 25 vjetorit të themelimit të Lidhjes së shkrimtarëve dhe artistëve të Shqipërisë)

DHORI QIRIAZI

 

 

 

 

 

 

DE RADA

Tej detit, larg, i zymtë mbet De Rada,
Bastuni i tij, që brodhi horë më horë;
Nën tinguj fjetën të tijat flokë të bardha
Dhe mjekra e tij e bardhë si dëborë

Lëkur’ e rreshkur i ra mbi kraharorë.
Iu mbyllën sytë e buhavitur.
Për ku po nisej gjaku arbëror,
Për ku i djegur, i zhuritur?

Që bushtra erë të mbërrinte gjer te shtrati?
Ja, Milosaua mbet te lum’ i Vodhit,
Po gjaku i tij në këngë e rreshta
Një shekull krejt kulloi e rrodhi.

U ftoh në vatër heshtur hiri i fundit,
Palltua e rëndë rri varur në peronë,
Buçet e rreh stuhia rreth katundit,
Maki po hesht e San Demetër Koronë.

Në xhep e mykur një copë buk’ e thatë,
E zhveshur krejt e ftohta dysheme
Dhe miu breu ndofta atë natë
Një copë nga “Pa fanmi Skanderbe».

Ai thërret, atdheu i përgjigjet
Me bubullimë valësh, përmbi shur;
Ai thërret, në flakë lindja digjet,
Në bri-gjet tona hapet si flamur.

Dhe niset mes dallgëve të vijë
Dhe zgjat gishtrinjtë, tutje erën prek,
Se tokë e huaj shtrat nuk mund t’i rrijë,
Se tokë e huaj eshtërat i djeg.

FATMIR GJATA

 

 

 

 

 

 

ATO MAJA RRIPA-RRIPA…

Ato maja rripa-rripa seç gjëmojnë,
Ndizet lufta për liri e derdhet gjak,
Janë trimat partizanë që luftojnë.
Janë bijtë e Shqipëris’ që marrin hak.

Sot po dridhet tirania anembanë,
Sot po digjet e po bëhet shkrumb e hi,
Se u mbushën malet plot me partizanë,
Se u ngrit sot gjith’ rinia për liri.

Më përpara një flamur të kuq në duar
Dhe një torbë me dyshekë e një dyfek,
Të cfilitur prej fashizmit, të copëtuar,
Turren trimat e luftojnë shtek më shtek.

Sot po dridhet tirania anembanë,
Sot po digjet e po bëhet shkrumb e hi
Se u mbushën malet plot me partizane,
Se u ngrit sot gjith’ rinia për liri.

Viti…1943

FREDERIK RESHPJA

ULLINJTË

(Shënime nga një aksion)

 

Ullinjtë flinin.
Ma tutje flinte deti.
Degët e mundueme dhe të përdredhuna nga dhimbja
e kohnave
Lëkundeshin nën qiellin e blertë të gjetheve.

Që herët
Në breg loznin fëmijët e peshkatarëve,
Peshkatarët flinin akoma pas natës së ujnave.
Fëmijët loznin përballë ujnave dhe ditëve të panjohuna
e të gëzueme

Befas ra daullja,
Zhurmat iknin mbi rivierë.
Fshatrat e varuna mbi mjergulla u zgjuen,
Zhurmat iknin, iknin
Mbi dritat, që u ndezën si galaktika ndanë detit,
Mbi minutat e fundit të natës,
Mbi luginat,
Mbi shkambinjtë.
Daullja, që ra që me natë,
I zgjoi edhe ullinjtë.

***

Nga sfondi shkëputen udhët, oxhaqet, betonarmetë
e para,
Qytet i dashtun, gjysmëvizatue nga dielli që po lind!
Maqinat ulërijnë në mal, si delet,
Po vijnë kolonat me pyjet e fidanave ndër duel.
O, këto s’janë fidanë,
Po kodra me ullinjtë!

***

Bie daullja.
Pyjet e pafund të ullinjve zhurmojnë ndër duert
e njerëzve.
Mbi degët e tyne të njoma zhurmon era pa da.
Unë renda në këtë peisazh të gëzuem që e mbanin
njerëzit ndër duer

Dhe pashë shamitë e bardha dhe të bukura
Të mbledhës eve të ullinjve,
Që mblidhnin me kangën e tyne
Kokrrat nëpër bar…

Qeshnin shamibardhat dhe vraponin
Nga ullishtet që mbollën ilirët me patërshana mbi
bregdet.

Vajza! Këta ullinj nuk i mbollën arbërit harkëtarë,
Po aksionistët e vitit ‘70.

***

Ecin njerëzit me ullinjtë mbi rivierë,
Deti fle ende.
Asht akoma natë.
Pyjet me ullinjtë lëvizin mes kodrave,
Para erës që i ndjek:
Ku e shpien këtë peisazh?

***

Riviera dhe njerëzit…
Vërtet, ku e shpien këtë peisazh të gjanë?
Do ta varin mbi kodrat e kaltra, ndanë detit,
Siç varim ndanë dritares një kuadër.
Daullja, që ra që me natë,
I zgjoi dhe ullinjtë pleq,
Ullinjtë madhështorë, si mbretnit ilirë
Dhe në kujtesën e tyne të gjelbër u zgjuen.
Arbërit shigjetarë
Me patërshana dhe ullinjtë ndër duer…

Ullinjtë mbajnë mend gjakun dhe luftën,
Etnit, që kaluen nën ta dhe na i vranë:
Ata ngritën kokët nën format mitologjike të reve,
Panë qiellin e gjelbër të gjetheve,
Degët e ullinjve,
Që u përdrodhën nga dhimbja për ta.

***

Dikush e këndoi kangën e ullinjve;
Rrihte dheun përreth drunjve, që lëkundeshin
Si në një valle popullore,
Gemat e blertë ranë, si flokë mbi të dhe qeshi
Ai që këndoi kangën e ullinjve.

***

Ndodhi kështu:
Në një ditë lindën gjithë këto pyje.
Në fund u ulën aksionistët mbi bregdet dhe menduen:
Ç’emën t’u vemë ullinjve?

Pastaj zbritën me kangë nga kodrat.
Zani i gajdeve nga ullinjtë varej:
Lanë pyjet me ullinj mbi detin e kaltër.
Sikur lanë një lule mbi dritare.

HIQMET MEÇAJ

PRANË ULLINJVE

Po të pres e dashur, te ky trung i lashtë.
Ky ulli i moçëm me degët e tij
mbulon heshtjen time,
ky ulli i moçëm,
që rrënjët ka shtrirë thellë lashtësisë.
Kushedi se ç’dorë e mbolli këtu,
ndoshta dy të rinj
si unë e ti,
dy stërgjyshër tanë,
që as varr, as emër përmbi tokë s’kanë.

Kushedi sa herë u ndërruan shekujt
dhe të kërrusur shkuan
nën degët e tij,
kushedi sa herë e shkundën me shufër,
u përkulën shekujt
duke mbledhur kokrrat
nën këtë ulli.

Hej ulli i moçëm,
që me këto degë mbulon ankthin tim,
as shikoje ti në ditët me mjegull
qysh pas çdo stuhie
Vlora zgjaste dorën të prekte Sazanin,
porsi nëna natën që zgjohet shpeshherë
të shikojë djalin…?!

Ti e dashur s’erdhe që të ndjenim bashkë
parfumin e verdhë
që hëna ullinjve
mbrëmjeve u derdh.

por nuk do trishtohem, unë fare mirë
mund të rri i heshtur
nën këta ullinj,
t’i ndiej frymën tokës, gurët t’i lexoj,
të gjurmoj ku jeta
u përlesh me vdekjen,
të gjurmoj ku rrënjët i ka shtrirë jeta.

Dhe kështu i vetëm
s’do bie në mendime
pse s’u duke ti,
por nën cip të mbrëmjes dhe nën hijen time
do kërkoj e dashur
tjetër dashuri.
S’bënë kështu dikur
ndoshta dy të rinj,
si unë e ti,
dy stërgjyshër tanë,
që as varr, as emër përmbi tokë s’kanë…?

LLAMBRO RUCI

O TALO, MOTËR!

Eja motër, eja nën pjergull!
Babushit të lodhur që kthehet nga kopshtet
t’i vemë në prehër.

Të fshijë me dorë rrudhat e ballit,
Kujtimet dhe zënkat nën mjekër.
Eja Talo t’i dalim përpara tek kumbulla e vjetër.

Gishtrinjtë e tu më mbetën flokëve, në buzë.
Ledhat e tua i ndjej dhe tani që jam rritur.
Imazhi yt çan vite, çan mjergull,
Mbi supet e tua kërcej e qesh, i mitur…

Sot ditët janë të ngrohta, me zhurmë e gaz rrjedhin
Dhe në Dhërmin tonë, buzë Jonit,
Nën portokalle vajzat tok shaminë e bardhë dredhin,
Shaminë e zezë e shkulën nga zëmra e nga flokët
O Talo, motër!

MUSA VYSHKA

KËNGËT E VENDLINDJES

(Kumuri e Elbasanit këndon herët në mëngjez)

 

Edhe mbitë ju si lule të egra,
Shtrirë nëpër malet pa kufi,
Herë nga një shpirt i copëtuar,
Herë nga një gotë me raki.

Nën ju u tund dhe djepi im,
Dhe u rrita unë nën ju,
Rrodhën lotët, dasmat, qanë zemrat,
Rrodhën dhjetëra breza nën ju.

Kush ju dha kët’ madhështi të rrallë,
Këtë forcë nga e morët ju,
Kush jua tregoi rrugën vallë,
Që i ratë botës kuturu?!

Un’ s’do mundja të këndoja kurrë,
Porsi ti, e ëmbla kumuri,
Un’ s’do mundja të buçisja kurrë
Si buçet ti dimrit, moj selvi.

Por s’ka gjë, unë gjithnjë do mbetem
Nxënës ballërrudhur; por nuk di,
Cili ishte ky mësonjësi i rrallë,
Që ju lindi juve nuk e di:

Ju buruat nga një mij’ burime,
Rrodhët bashkë si një lum’ vigan,
Gurgullima juaj drodhi zemrat,
Turbullo ndjenjat anembanë.

Nën ju do doja ta çoj jetën
Si një zog i lirë gjithnjë,
Nën rrjedhjen tuaj t’i mbyll sytë,
Dhe pastaj të fle nën një selvi,
Nën këngën tënde, kumuri…

NATASHA LAKO

NUK MË LË BORA TË SHOH

Nuk më lë bora të shoh
Çatitë e kuqe dhe pemët e zhveshura,
Por ndjej si nën të
Lëviz pranvera.

Flokët e borës
Bien e shkrijnë në qepallat e mia,
Kaq lot të bukur,
Kaq lot të bardhë
Mund të pikojnë vetëm nga dashuria

NIKO KACALIDHA

DRITË

Sonte s’dua të fle, jo nga marazi i dashurisë si Milosao,
Që mbeti në netët e gjata magjike me ëndrra dashurie
në peisazhin baritor.
Sonte vërtiten pëllumba të bardhë drite
Nën një qiell të gjerë e të kaltër të dritës;
Fëmijët në rrugë trokasin duart për ardhjen e zambakut
të kuq;
Nënat tona ndezin globin e dritës sikur ndezin një hënë;
Vajzat nën shtylla grumbuj-grumbuj këndojnë këngë;
Në brigje, nën shtylla, mbi shtylla, nën dendësinë e dritave
ndizen këngë.
Sonte jam me ta
Dhe do jem me ta.
Sonte me fëmijët në rrugë trokasim duart,
Sonte me nënat tona ndezim në dhomë hënën,
Sonte me shoqet, nën shtylla, këndojmë me ison
e krahinës
Në brigje, nën shtylla, mbi shtylla.
Gjumë s’më zë në peisazhin e ri të dendur të dritës.

VIKTOR QURKU

HARKUN LART

(Violinistit I. Madhi)

 

Fërfërinë fletët e mollëve dhe thanë
Fjalët e violinës tënde,
Cicërinë fëmijët e kopshteve dhe thanë
Fjalët e violinës tënde, Ibrahim;
Vërshëlleu basi i lokomotivës, përhapi
Fjalët e violinës tënde,
Fjalët e violinës tënde përhapën dhe ujvarat,
Ujvarat e bjeshkëve.

Unë i dëgjova dhe erdha
Në koncertin tënd.

Kokën e mbështete prapë mbi violinë
Si mbi kraharorin e shqetësuar të së dashurës,
Lulëzuan nëpër brazdat e trurit
Pentagramet e gjelbëra.
Ku do na shpien sonte, Ibrahim?
Salla është plot pritje dhe heshtje.
Zemrat tona të çelura
Për këngët.

Ku do të na shpiesh sonte?

Fushat kanë grurë,
Matet kanë bakër,
Qiejt – avionë.
Ne kemi fushat, malet dhe qiejt e kaltër,
Ne kemi këngët.
Violina jote është shumë e gëzuar.
Harku lart.
Harku poshtë, sikur kërkon.
Nëpër mineralet e çmuara të thesarit të popullit,
Nga dolle.

Qemali vetë
Do të kish zbritur nga piedestali, do të vinte
Në koncertin tënd, do të të puthte
Në ballin tënd të rrudhur si fushë pentagrami.
Violina e tij mbeti e varur në mur, e varur
Në zemrat tona mbeti violina e heroit.
Violina jote, –
Vazhdimi i një kënge, të cilën nuk mund të mos
e këndojmë

Fushat kanë grurë,
Malet kanë bakër,
Qiejt – avionë.
Ne kemi fushat, malet, qiejt e kaltër,
Ne kemi këngët.

Harkun lart,
Harkun lart, Ibrahim.

ZHULJANA G. JORGANXHI

NË KONVIKT

Hyri me Lilin dashuria,
Si para gjyqit, në konvikt.
Tre nga ne e mbrojtën si jetën,
Dy i druheshin si një babe fanatik.

***
Pse u var kështu heshtja
Bashkë me pardesynë blu të Lilit prapa derës?
Të shqetësuara lexojnë ndër rrjeshta
Shoqet që shikimin ulin njëherësh.

Sa gjëra të bukura do të flasë Lili!
Në shikim i lundron dashuria,
Por… ç’kanë kështu shoqet, ç’kanë?!
Pse vështron e heshtur Bukuria?!

«Hë, flisni,
godet heshtjen Ana
Ju që gjer tani folët aq shumë!»
Lili mbledh supet e njomë
Dhe mendimet e mbytin si lumë.

«Unë nuk thashë asgjë,
vërtet nuk thashë…»
Bluan nëpër dhëmbë një vajzë.
Lili hedh shikimin nëpër shoqe
Sikur do të hidhet nëpër dallgë.

Hyri me Lilin dashuria,
Si para gjyqit, në konvikt
Tre nga ne e mbrojtën si jetën.
Dy i druheshin si babe fanatik.

E solli Lili dashurinë
Këtu në dhomë, në konvikt,
Si një pranverë të bukur,
të ngrohtë
Që akuj fanatizmi zë e shkrin.

(Përgatiti për botim në “ADMET”, gusht 2019, Andi Meçaj)

CIKËL ME POEZI NGA MIGJENI

VETMIA

 

NJË NATË

Grue a hyjneshë, e mbështjellun n’errsi të natës,
zbriti nga sfera të panjoftuna ndër odat e mia
dhe u shtrue një fllad, një e kandshme ndjesi,
një heshtje parathanse zemrën don të ma përpijë,
vetëm që ora këndon kangën e thjeshtë të natës
-jo -jo! dhe diku larg dëgjohen tingujt e kangës
Grue a hyjneshë m’erdhi nga gjin’ i errsinës…
Që! frymën ia ndjej dhe zemrën që rreh prej fellsinës.
Buzët e njoma të saj,
Syt e zez e të mdhaj
me hamnoni vijash të bindshme
premtojnë një dashni të hijshme
(ashtu dhe akordi i heshtjes
frytin e ambël të marrveshtjes).
Dhe njëmend! At natë vallzuen ndjesit ejona
më një valle dëfryese, pa marrun frymë…

VETMIA

Më plak mërzitja
që vetmiamë sjell;
përbuzja, urrejtja
të gjith sendet m’i mbështjell
që kam shumë anmiq
të liq
në këto sende pa shpirt,
Nuk flasin.
As sy s’kanë.
Po mue më bahet
se aty janë
vetëm që të më plasin
zemrën.
Së paku, të më shajnë:
I mallkuem!
Së paku, të anë tallin:
I uruem!
Së paku, të më këndojnë:
-I yni zot!
Ose të më thonë:
– Jeton kot!
Të flasin, të flasin se fjalë due
në kët vetmi me ndigjue.
Ose të më tregojnë historinë
e tyne, autobiografinë:
ndoshta ty do gjej gjasim
mejeten tcme pa tingllim
që në vetmi po e kaloj –
dhe s’po dij a rroj e s’rroj.
Sendet heshtin. – sa të pamëshirë!
Më bajnë dhe mue të hesht me pahirë,
pse gojë s’kanë
dhe nuk flasin,
aty janë
vetëm të më plasin
zemrën teme që po vuen
dhe në mërzi vetveten truen.

NËN FLAMUJT E MELANKOLISË

Në vendin tonë
kudo valojnë
flamujt e një melankolie
të trishtueshme…
… dhe askush s’mund të thotë
se këtu rron
një popull që ndërton
diçka të re.
Aty këtu në hijet
e flamujve
mund të shifet
një mund, një përpjekje
e madhe përmbi vdekje
për të pjellë diçka të madhe,
për të qitë në dritë një xhind!
Por, (o ironi)
nga ajo përpjekje lind
vetëm një mi.
Dhe kështu kjo komedi
na plas dellin e gazit,
nsa prej marazit
pëlcasim.
Në prakun e çdo banese
ku ka ndoj shenj jetese
valon nga një flamur
melankolie të trishtueshme.

MBAS TRYEZËS

(Një grupit)

Kështu ne të rinjve na kalon nata:
Pranë tryezës meremer-falso, me gotë të plotë a boshe,
me kujdes të madh ndejun (si e lyp dans-edukata),
të ngrehun, të ngrimë, të stolisun
e ftyrash të qindisun
me pudër, karmin… jo? – por me përshtypje të mirë
që na e sjell zojusha e bukur dhe me hir
tu’ na buzqeshë ambël, buzësh të kuqe si gjaku,
nsa gjit’ i majen, dridhen – ftyra kuqet, zbehet…
e në secilin prej nesh në fund ka një shpresë këndedhet
dhe na shtrëngon laku…
– Qashtu ndejë, tu’ e vrejtun, çojmë biseda të ndryshme
serioze, t’urta, por ma shpesh të dyshueshme,
me gjuhë të bukur, të zgjedhun, mbi ngjarje të ra flasim
e prej një dëshirës pa mshirë të gjithë pëlsasim.
Ngushllim! – se zonjusha na i din mirëi hallet,
prandej aq me andje, bukur, kërcen vallet.
Jonet muzikore derdhen, rrkaj derdhen,
lëmojnë ata që në valle sjellen, në hare sjellen,
lëmojnë tryezën, gotat, veshjet tona, ndjenjat
e fantazis sonë, i hapen ylber-velat…
Por befas, të njëjones së panjoftun tingllimi,
së cilës asht te hyu i bukuris trillimi,
krahnorët n’i përkdheli dhe n’i piskoi zemrat,
gjatë korrizit të thennët zbresin fill te themr;
– Qashtu vuejmë, dëfrejmë…
Jetën adhurojmë,
nsa drita shkëlqejnë
zojushën shikojmë
dhe n’andrrim vallzojmë…
Rishtas, me plot dashje, vallet ndiqen, ndiqen
Vash e djalë përputhen
mbrend dy zemra digjen,
por me u puthë – nuk puthen!

BALADË QYTETSE

Mbramë
qiella dhe hyjt e vramë
një ngjarje të trishtueme panë:
Hije… jo! – por një grue
me ftyrë të zbetë edhe me sy
të zez si jeta e saj,
me buzën të vyshkuna në vaj,
me plagë në gjoks e stolisun
me veshje dhe me shpirt të grisun,
me hije grueje,
një kens këso bote,
një fantom uje
vallzonte valle në rrugë të madhe.
Dy hapa para, dy hapa mbrapa
me kambë të zbathun,
me zemër të plasun.
Dy hapa djathtas, dy hapa majtas,
me flokë të thime,
me ndjesi të ngrime.
(Dikur,
kur gjit’ e saj me kreni
shpërtheheshin n’aromë,
kur ish e njomë –
atëherë e dashunojshin shum zotni.
E sot?)
Jeta e saj asht kjo vall’ e çmendun
në rrugat e qytetit tonë,
një jetën e fikun, një jetë e shterun,
shpin i molisun, zemër e therun,
një za vorri, një jehonë
që vallzon natën vonë
nëpër rrugat e qytetit tonë.

MELODI E KËPUTUN

Melodi e këputun – lot i kjartë nga syni
i një grues së dashun…
andje e përplasun,
xhevahir i tretun,
një andërr e shkelun,
buzë e paputhun
në melodin e këputun.
Nga vaji i heshtun
shkunden supat e zhveshun,
verbojnë nga zbardhimi…
e ther, ther hidhnimi
për çasteet e rrëshqitun,
për fatin e ikun,
për gëzimin e humbun
në melodin e këputun.
Brrylat ndër gjujë të mpshtetun,
ftyrë në shplakë e fundosun:
Qan grueja e pikllueme
me zemër të piskueme
(një kitarë e gjymtun,
za kange i mbytun
në buzë nga dhimb’ e puthun
në melodin e këputun).
Hesht njeriu pran grues
që qan e turpnueme…
syni i venitet
në të loti vërvitet,
diçka nxjerr nga xhepi
grues ia lë – dhe së shpejti
e len gruen e humbun
në melodin e këputun.
Por kur vjen ndoj tjetër,
epshi kapërthehet,
gjaqet turbullohen,
përzihen, përvlohen,
çohen peshë, tërbohen
… e vetëm ndëgjohen
ahtët e molisun
në melodin e grisun.

FRYMËZIM i PAFAT

Frymzim’ i em i pafat,
që vjen e më djeg mu në gji,
për kë po më flet? për kë të shkruej?
përse po më ban që kaq të vuej?
pse vjen e më djeg mu në gji,
frymzim’ i em i pafat?

Për të gjorët? për ata që nuk kanë dritë?
o frymzim’ i em i ngratë,
mjaft me plagë që s’kan shërim,
leni të dergjen në mjerim,
Njerzit s’duen ma trishtim,
botës s’ia kande atë kangë të thatë,
thot se mjell një farë të idhtë.

Far’ e idhtë… far’ e idhë…
– o njerz të bimë nga far’ e ambël!
Frigë të mos keni, pse një kangë
mund t’ju theri në ndjesi,
t’ju kujtojnë zemrën në gji
në ndërgjegje dhe një dangë…
porju t’ju bajë edhe ma zi.

Frymzim’ i em i pafat!
Shporru ktej! Nuk të due!
S’i due hovet tueja të nalta,
as fluturimet… Nëpër balta…
të ditve tona të shklas un due
rrokë me njerzit që rrok nata.

KANGËT E PAKËNDUEME

Thellë në veten teme flejnë kangët e pakëndueme
të cilat ende vuejtja as gëzimi s’i nxori,
të cilat flejnë e presin një ditë ma të lumnueme
me shpërthye, m’u këndue pa frigë e pa zori.

Thelltë në veten teme kangët e mia jesin…
e unë jam vullkani që fle i fashitun,
por kur t’i vijë dita të gjitha ka me i qitun
në një mijë ngjyra të bukra që nuk vdesin.

Por a do të vijë dita kangët me u zgjue?
Apo ndoshta shekujt me ne prap po tallen?
Jo! Jo! Se liria filloi me lulzue
dhe e ndjej nga Dielli (alegorik) valën.

O kangët që fleni reliktet e mia
q’ende s’keni prekun as një zemër të huej,
vetëm unë me ju po kënaqem si fëmia
unë- djepi juej; ndoshta vorri juej.

KANGA E DHIMBËS KRENARE

O dhimbë krenare e shpirtit që vuen
dhe shpërthen ndër vargjet e lira…
A deshte, vall, për t’u ngushlluem
tu’ e stolisë botën me xhevahira?

O dhimbë krenare ndër vargjet e lira,
që kumbojnë me tinguj të sinqertë…
Vall, a do të prekish kënd ndër ndijesina?
Apo do vdesish si vdes gjethi në vjeshtë?

O kangë e dejë e dhimbës krenare…
Mos pusho kurr! Por bashkë me vaje,
si dy binjakë këndoni mjerimin –
se koha do t’ju bijë ngushllimin.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, tetor 2008)

POEZI ARBËRESHE

DOMENICO BELLIZZI (A.K.A. VOREA UJKO)

(1931-1989)

Vorea Ujko është pseudonimi i Domeniko Beliçit. Vorea, ka lindur në fshatin Frasnita (Frascineto, Kalabri, Itali) më 1931. Ai ka qenë prift si dhe ka studiuar për letërsi dhe ka punuar si mësues i letërsisë në Firmo. Poezia e Ujkos shquhet për përmallimin dhe krenarinë që ndien poeti për Shqipërinë. Ai bën përpjekje, ashtu si përgjithësisht të gjithë poetët e rinj arbëreshë, që t’i afrohen gjuhës së sotme shqipe. Krijimet e Ujkos janë publikuar në antologji dhe publikime në Itali, Shqipëri dhe Kosovë. Ai është pasardhësi i shkrimtarëve arbëreshë të shek. të 19-të, De Rada dhe Serembe, krijimet e të cilëve ai i njihte mirë dhe i admironte. Në krijimtarinë e Ujkos vihet re jo vetëm ndjenja atdhetare dhe romantike për Shqipërinë, veti kjo e shkrimtarëve shqiptarë në mërgim, por edhe ndjenja e forte e lidhjes së tij me kulturën dhe paraardhësit ballkanas, edhe pse ata kishin pesëqind vjet në dhe të huaj. Vorea Ujko vdiq në një aksidenti automobilistik më 26 Janar 1989.

MOMENT ARBËRESH

E dua kumbonaren bizantine
në mes të qiellit të kaltërt
që pingultaz zbret në shpirtin tonë
ndërsa mbrëmja merr ngjyra manushaqje
dhe vajza e ëndrravet
bisedon kokulur
Në pragun e derës
Kështu përgjumshëm e vetmitar
më vijnë para sysh
lëvizjet e fëmijnisë
dhe fytyra fatkeqe e Garantinës
Dhe arrin nga largësia e hijevet
troku i kalit të Konstantinit
që qaset me shpatulla vdekje
Dhe një jehonë arbëreshe
depërton ajrin e zemrën
e ngjitet përpjetë si mister
me flatrat e veta të lehta
e rrok kacavarset e murit
rrok heshtjen
rrok gjakun tim.

ULQINI

E zgjedhur
në vështrim të parë
e stolisur për mua
për një mbrëmje vallëzimi
Nata jote një ditë
dita jote një jetë!
E jeta ime rrumbullake
shtrihet mbi aventurën e valëve
duke harruar gryka ankthi
të përhapura ndaj meje
Nëpër rrugët e tua
unë gjeta rrugët e mia
e shkova posi ëndërr
në shkëlqimet e ditës
në hije të mbrëmjes
Dëgjova këngë të fjetura
që më çelën buzën
dhe drodha valle
me hapa fëmijnie
në një amfiteatër të pakufishëm
përballë horizonteve të papritura
Por ti je nuse apo motër?
Shtëpi ku unë mora
frymë tek ti do të kthehem
që ta shuaj etjen e shpresave
ta fuqizoj ndjesinë e vëllezërve

FSHATARE E BUKUR

Fshatare e bukur
E zeshkët nga dielli
Ma jep një puthje?
Popo jo, trimi im,
Pse këto pemë nuk kërkohen
Nuk shiten dhe dhurohen
Po vilen me dy
E po tash unë vetëm
Fshatare e bukur
E zeshkët nga dielli
Edhe unë jam vetëm
E po vjelim me dy
Popo jo, trimi im
Pse këto pemë janë të tharta
Janë ende aguridhe
E po do të ëmbëlsohen
Kur dashuria të bjerë në to
Fshatare e bukur
E zeshkët nga dielli…

BURIMI

Duke ndjekur gjurmët e stërgjyshëve
kam ecur pesëqind vjet
me këngë arbëreshe në buzë
e sot ua gjej burimin
dhe i lisave, i erërave
i fshatarëve, i punëtorëve
un jam vëlla.
E shenjtë kjo tokë,
i shenjtë ky qiell
e nga të gjithë unë ndihem i mbrojtur
dhe juve jua fal këngën time.

NATYRË

Tek vrapoja me nëntëdhjetë
u ndesha me një bagëti.
Ndala sa të kalonte
e nga xhami i makinës
unë vështroja fushën e blertë
dhe malet me borë përpjetë.
Më arriti në flegrën e hundës
aroma e deleve
e më kapi një lakmi
jete të thjeshtë.
Nëse do të kisha qenë më i guximshëm,
do ta kisha lënë makinën
për të ndjekur delet
bashkë me barinjtë.
Çfarë këngësh,
midis malit dhe fushës.
Këndova brenda makinës
gjatë tërë udhëtimit.

NË AEROPORT

Gusht i vonuar. E unë
i kredhur në zhegun
e aeroportit të Tiranës
shijoja një ditë fëmijnije
duke kërkuar fillin e bjerrë.
Nga pista e fluturimit
një zë më thirri:
Mirë se vjen vëlla Vore!
Prej kah vinte ai zë?
Ishte vallë zëri i babës
apo zëri i vëllait?
Të dallova e m’u duke
një shtegtar udhëtimesh të gjata
nën qiej të shndritshëm.
Dëgjova përshëndetjen e ngrohtë
dhe pashë fytyrën e butë
ku lexova sihariqe të sigurt.
Nga sa mot ne u kishim ndarë?
Oh, rrahje zemre!
Askurrë s’kam qenë ashtu i lehtë
në hovin tim të pastër.
E më rrethuan krahë.
brenda një rrethi vëllazërie.
Pastaj vrapuam drejt Tiranës
dhe e ndjeva veten një zog
me cicërima dielli në gjoks.
Gra të gëzueshme nëpër fusha
i buzëqeshnin birit që kthehej.

HAPMA DERËN ZONJA MËMË

Edhe sivjet, moj nënë
Nga mërgimi i shkretë
më dogji malli për ty,
Unë e di që ti e prisje
birin tënd të largët,
e qave fshehurazi
kur s’pate mundësi ta përqafoje.
Ndjemë, o e paharruara,
Mos qaj, pse mjafton sa qave
për bijtë gjatë shekujve.
Ti e di, nënë Shqipëri
Që unë s’kam asnjë faj
nëse jetoj larg teje,
ashtu ka qenë fati i shkretë
E është e kot t’i kujtojmë hallet.
Erërat kanë fryrë mbi mua
Dëborërat kanë rënë mbi mua
si dhe mbi kokën tënde,
Por mes erërave e dëborërave
fytyra jote e largët
më forcoi e më ngushëlloi.
Ti paske qenë dhurata
që nuk e bleva në pazarët
por më vinte nga gjaku,
gjithmonë e kërkuar
të vorbullës e jetës endacake.
U krenova me legjendat e tua
dashurova me fjalët e tua
Qava me vajtimet e tua
E tash në buzë të së kaluarës e së ardhmes
I drejtoj ende sytë nga ti
e prej së largu ndjek emrin tënd
dhe orvatem të të mbaj lart.
Lëri dyshimet e mos mendo,
që unë do të doja të kisha
një pretendim të padrejtë privilegji
Unë do të doja vetëm të isha
biri yt, si të tjerët
Ashtu un e di
e i ardhur nga lufta e jetës
unë i bie derës sate:
Hapma derën, zonja mëmë
Se yt bi jam unë , o nënë..

(Përgatiti për botim në: “ADMET”, gusht 2019, Andi Meçaj)

NGA LIRIKA POPULLORE SHQIPTARE

DIL PAK MOJ NË PENXHERE

Dil pak moj në penxhere,
Të të shoh moj se cila je!
Të të shoh moj se cila je,
E vogël moj a e madhe?
Të të shoh moj se cila je,
E vogël a e madhe?

Ç’u ngrit lulja moj në mëngjes,
O i ra bahçes moj mespërmes.
O i ra bahçes moj mespërmes,
O këput trëndafil me vesë.
Ç’i ra bahçes moj mespërmes,
Këput trëndafil me vesë

E Ç’U KËPUT E RA NJË YLL

E ç’u këput e ra një yll
vajti ra pas hënës-ë.
E rritu çupë e vogël-ë
me nazet e s’ëmës-ë.

E ma mbaje llokumen-ë
në mes të pëllëmbës-ë.
E rritu çupë e vogël-ë
me nazet e s’ëmës-ë!

Refreni:

Dil shiko moj çupëzë,
nga këndon bilbili!
Se i thonë prill o moj,
jeshilon jeshili.

Dil shiko moj çupëzë,
nga këndon bilbili!
Se i thonë maj o moj,
hapet trëndafili.

E ç’u këput e ra një yll,
vajti ra pas hënës-ë.

E rritu çupë e vogël-ë,
me nazet e s’ëmës-ë!

E kur ma hidhje vallen-ë,
me majat e këmbës-ë .
E rritu çupë e vogël-ë,
me nazet e s’ëmës-ë.

TE RRAPI NË MASHKULLORË

Proto marsi në të hyrë
Asqer nga Janina vijnë.

Doli shkurti hajde hyri marsi
N’Gjirokastër ç’na u vra Bimbashi.

Nga Janina vjen mezapi.
Në Mashkullorë te rrapi.

Te rrapi o në Mashkullorë
Foli Çerçizi me gojë:

– Milazim, largoji taborë!
Leri djemt e mi të shkojnë!

Se ju skuq, ju bëj me bojë!
Çerçiz Topulli mua më thonë!

Të vranë o Bimbash të vranë
Hito Labi me Bajramnë!

TRËNDAFIL ME DYZET FLETË

Hedhur leshrat mbrapa,
Vetullat kurorë,
Po ç’faj të pati djali moj,
Që si flet me gojë?

Kur ta pashë ballin,
Të dhashë stolinë,
O më dogje në zemër moj,
Erë trëndelinë.

Do të dal e do t’i flas,
Do t’i flas e do ti qesh
Edhe rrugën do t’ja pres-ë.

Do më vish a s’do më vish
Do më vish a të vij vetë,
Trëndafil me dyzet fletë.

Qoshet e shamisë,
Lulet e dynjasë,
Po ç’ka çupa me mua moj,
Që s’do të më flasë?

Kur ta pashë ballin,
Të dhashë stolinë,
O më dogje në zemër moj,
Erë trëndelinë.

Do të dal e do t’i flas,
Do t’i flas e do ti qesh
Edhe rrugën do t’ja pres-ë.

Do më vish a s’do më vish
Do më vish a të vij vetë,
Trëndafil me dyzet fletë.

Do më vish a s’do më vish
Do më vish a të vij vetë,
Trëndafil me dyzet fletë.

MIKJA ME SHAMI MËNJANË

Mikja me shami mënjanë
– mos mike se dogje fshanë!
– U ç’i bëra fshatit shkretë,
Sepse shkoj poshtë e përpjetë?

Xhinde mushka xhinde vetë!
Rrathë-rrathë balluketë,
Si në prill manushaqetë
Si në maj trëndafiletë.

FOL, MOJ MIKE, NJË FJALË

Fol, moj mike, një fjalë
Se jam gati për të dalë
Ku vete, mos vafsh i gjallë
Se mua s’ma nxorre mallë!

Kur dolla nga dera jashtë
M’u muarrë mend e rashë
Kur dolla në mes t’avllisë
M’u këput gjysm’e fuqisë

Kur dolla nga porta jashtë
E besova që u ndashë
Pampor (vapor), o dhoga, e thatë
Na ndave neve nga gratë
Pampor nji dhog’ e zezë
Ku na shpje i pabesë?
Na ndave nga kishim shpresë.

***
Vasha lante, vasha qante
“Ç’ke vashë, që lan e qan?”
“Lanj fustanthin e tim zoti
Sot më erth, nesër më ikën
Prandaj po lanj e po qanj”

***
“Ku je nisur e do t’vesh
O pëllumb, more pëllumb?”
“Jam nisur për kurbet
Moj, thëllëza, gur mbi gur!”
“Do të vinj dhe u’ me ty
O pëllumb, more pëllumb!”
“Është lark dhe bie shi
Moj , thëllëza, gur mbi gur!”
“Bëhem mollë e m’hidh në gji
O pëllumb, more pëllumb.”
“Mos harronj dhe të kafshonj
Moj, thëllëza, gur mbi gur!”
“Sos jam helm e të helmonj
O pëllumb, more pëllumb!
Po jam mjalt’ e t’ëmbëlsonj
O pëllumb, more pëllumb!”

ZUNË YJET E RADHËTOJNË

Zunë yjet e radhëtojnë, (shën im. Rrallohen)
Ksenetarët (shën im. Kurbetçinjtë) zun’ e shkojnë
Gjith ven’ e ti po s’tunde
Lumi s’sjell për ditë kërcunjë
O Stamboll, more i shkretë
Rrënte zjarri e të djektë
Po të djektë anembanë
Se na mban burratë tanë
Karafil, e manxhuranë.

UN’ ÇOKU DO VETE

Un’ çoku do vete
lule moj lule*)
Larg e në kurbete.
Diç do të të bie.
Një degë lajthie.
ta mbjellsh në kutie.
Kur të kujtosh mua
Lotët e tu krua.

*)Përsëritet si refren pas çdo vargu.

 

VAJTA NJË DIT’ NË MULLI

Vajta një dit’ në mulli
shoqeni, motrani
shoqeni, motrat e mia*)
N’udhë poqa kurbetlli.
Pashë se mos qe ai.
Burrë vulëhumburi.
Dhjet’vjet në Ameriqi.
s’bëri kurrë prokopi.
Ka dhjet’vjet që kur mërgoi
as kartë, as haber s’dërgoi.
Shoqe si ma bëni mua
se xhani m’u përvëlua.
M’u dogj zëmëra dhe xhani,
shoqe hallin(e) ma qani.
Do ta pres dhe mote-mot
pastaj nuk e pres(ë) dot.
Po s’erdhi dhe këtë herë
gërshetat kam për t’i prerë.

*)Përsëritet si refren pas çdo vargu.

 

MBEÇË, MORE SHOKË, MBEÇË

Mbeçë, more shokë, mbeçë
Përtej urën’ e Qabesë
Të m’i faleni nënesë
Të dy qetë të m’i shesë
T’i japë nigja*) së resë
Ndë pjetë nëna për mua
T’i thoni që u martua:
Ndë thëntë, se ç’nuse muar
Tre plumba ndë kraharuar
Gjashtë ndë këmb’ e ndë duar;
Ndë thëntë se ç’krushq i vanë
Sorrat’ e korbat’ e hanë

*)nigja – taksë nga ana e burrit që i detyrohej gruas
kur ajo kthehej në shtëpi të të jatit

 

***
Se çu nisçë e do të vete
Ngremu lule sado fjete
Do të vete ndë seferë
Më muar vaji, o e mjerë!
Shtrona, moj, syzezë, shtrona
Ndë na zëntë gjumi, sqona!
Shtro shiltenë me borzilok
Kur ta kujtonj, të qanj me lot!
Shtro shiltenë me samure
Të nxjerr mallë tënd, moj lule
Nqasu, moj lule, ah, të puthemi!
Se kush e di se kur piqemi!
As qasemi dot, as puthemi dot
Sa na mbushen sytë plot me lot!
Mora dyfekthin e dola
Dot me gojë më s’të fola.

***
Më njëzet e një të prillit,
fryu një erë e ra një vesë,
me një degëz trëndafili,
ngrita perd’n e penxheresë,
pashë miken që po flinte
mu në prehrin e nënesë,
jorganë shkarë menjëanë,
sisët i kullonin djersë.
Unë i gjori kur e pashë,
u bëra gati të vdes.

***
– Moj e mira n’hije t’blinit,
t’asht shky cica n’cep të gjinit,
t’paska dalë cica pahiri,
as ia fal këtij jetimi.
– Hik, kopil se je hutue,
hik, kopil se je habitë,
cica ime ty t’ka mbytë.
– Të lumtë goja çka po thue,
n’prehnin tand du me mbarue,
me duer t’vogla me m’rrotullue,
me gojë t’vogël me m’vajtue,
me sy të zez, o me m’lotue,
dekë me kanë s’e la pa u çue.

***
– Moj e mira, flok’t e gjata,
shkurtoi pak sa t’duket qafa.
Nuk muj djal’ për me i shkurtue,
dje m’ke puthë, sot m’ke kallxue,
s’paske kenë jaran për mue.
– Kam nisë, lule me t’lëvdue,
s’ma ka kush kët’ jaraneshë,
t’knaq ka folë, ma shum’ ka keshë,
goj’n e vogël, dhamb’t e shpeshë
faqet kuq, dy sytë e zez.

***
– Moj e mira shkon me gja,
pse m’ke rrejt kërkend nuk la.
– Kesh e vog’l, nuk dijta gja,.
kesh’ e vogël, gja nuk dita,
m’u vu djali sa shkoi dita,
sa shkoi dita, mue m’u vu,
hoq kapuçin me u kryshru,* (shën im. Me ba kryq)
mori hutën me m’gju,
me m’gju e me m’mbytë,
drodha vrap, iu hodha n’grykë.

***
-Merre vallen shtruar, o,
topemadhi i hallës, o.

-Mos ia mburr, mos ia lëvdo,
sonte mbrëma do t’ia shoh,
a i ka okë apo qillo.

***
Merr bulirën çika me shkue n’krue,
djali mbrapa iu ka vnue,*) (shën im. Iu ka vënë)
tre sahat na janë vonue,
nana çikën e ka qortue…

***
– Ku, bijëzeza, më je vonue?
– Kam gjetë kronin, nanë, turbullue,
n’skaj t’shamisë e kam kullue.
– Ça t’ka gjoksi, bijë, qi t’asht shkomsue?*)  (shën im. Të është shkopsitur)
– Lava sytë, nanë, e kam harrue.
– Ça t’ka ftyra, bijë, qi t’asht damkue?
– Uji i ftohtë, nanë, m’ka vrugsue.*) (shën im. Më ka rënë vrugu)
– Ça t’ka shpina, bijë, qi t’asht pluhnue?
– M’rrqiti kamba, nanë e jam rrxue.
– Mos kujto, bijë, qi po m’rren mue.
– M’bane, nanë, drejt me t’kallxue,
kam gjet’ djalin n’ drom tue m’rue,
tre sahat ka ndejt me mue,
n’tana an’t, nanë, m’ka zhgatrrue.
– Kuku, – briti e zeza plaka,
ç’bana, bijë qi t’hallakata.
– Shuej, moj nanë, t’mos vijë eseri,*) (shën im. Zor, turp)
se t’kam pa mramë me nji nieri,
se t’kam pa me nji nieri n’lamë,
tue dhanë fjalën n’natë pa hanë.

(Përgatiti për botim në “ADMET”, korrik 2019, Andi Meçaj)

VINÇENC PRENNUSHI

(1885-1949)

At Vinçenc Prennushi lindi në Shkodër më 4 shtator 1885. Shkollën për teologji e filozofi e kreu në Tirol të Austrisë. U bë njohës i mirë i shumë gjuhëve dhe kulturave evropiane, sidomos asaj gjermane. Boton më 1911 në Sarajevë vëllimin e parë të “Visaret e kombit”, me titull “Kangë popullore gegnishte” (Veri, Kosovë, Shqipni e Mesme), më 1918 botoi “Fjala e Zotit” si dhe “Grueja shqyptare”, më 1924 “Ndër lamijet e demokracisë së vërtetë”, etj. Përktheu gjithashtu disa vepra nga Dante, Wisseman, Slenklevicz, etj. Dënohet pa faj me 20 vjet burg më 1947, por vdes më 19 mars 1949 nga astma. Shpallet “Martir i Demokracisë” më 8 maj 1993 në Durrës.

KUQ E ZI (28 NANDUER)

Fishkllon veri, ushton duhija,
Bjeshkët për rreth mbushen me borë:
Por kjo stinë për ne â me orë,
Qysh se i lule me rrit desht:
Rriti lulen kuq e zi,
Qi â ma e bukra e ksajë Shqypni.

Ngjyra e sajë, njomsi prendvere,
Përtrin viset e Shqypnis;
Lule â kjo, lule lirike,
Qi ne nderën n’vend na e çon,
T’falem, lule kuq e zi,
Si ty s’rritë mâ kjo Shqypni.

Kuq si gjaku, si përhera
N’dej t’Shqyptarve idhtë pat vlue,
Zi si futa, qi pat mlue
Njat anmik qi me e njoft s’desht.
T’falem, lule kuq e zi,
S’t’ka kush, jo, posë ksajë Shqypni.

Ty t’bajnë burra nder lamije,
Vashvet parzmat jau stolise;
Je nderue nder kome e fise,
Si dhanti e t’Naltit Zot.
Shejtë â lulja kuq e zi
E â ma e çmueshmja e ksajë Shqypni.

N’çdo kremtim, n’gzime komtare
Mbledhë Shqyptari çetë mas çete,
Gjallnim s’ka, nuk nep shej jete,
Kur ket lule ngjet s’e shef.
Rrnoftë, pra, lulja kuq e zi
Qi â ma e hiejshmja e ksajë Shqypni.

Rueje, pra, Shqypni fatlume,
Ket dhantin e t’Përgjithmonit,
Afer lterit, afer fronit,
Nder dir gzimit e n’mjerim,
Rueje lulen kuq e zi
Qi s’ka shoqen n’ket Shqypni.

USHTARI I VOGËL

Veshë e njeshë kshtu si ushtar,
Si ushtar e si Shqyptar,
Shpatë per bri e pushkë nder duer,
Me i rresht çmime në krahnuer,
M’ndieni, burra, n’po u tham:
Kqyrni se sa i bukur jam!

A thue vjen per mue kurr ditë,
E kto armë, qi shof tuj ndritë.
Njekto armë, qi sot un bari,
T’i shti n’punë si i shtjen Shqyptari;
T’i shti n’punë per me qindrue
Per vend t’em, p’r Atdhe t’bekue?

T’ishem sot n’ushtri me tjerë,
Me korrë kishem nam e nderë;
Punë fort t’mdha kishem me krye,
Edhe anmiqt kishem me i thye:
Me qindresë e dalë-kadalë
General kishem me dalë.

General! s’a’ punë me luejtë:
Me ra n’luftë edhe me muejtë;
Me drejtue gjith at ushtri,
Veshë e njeshë per bukuri.
Por ç’dobi, se ndolla i vogel,
As s’di ç’ujë e ban ket gogel.

Njizet vjet kishem me dashtë,
E atëherë kend s’kishem me drashtë:
Me m’ndigiue kish’ gjith ushtrija;
Me m’permendë kish’ gjith Shqypnija;
N’luft un kish’ me ra si rrfe,
Gjall a dekë, veç per Atdhe.

Nji ditë baba bisedote
E ne djelmve kshtu na thote:
Per ke dekë bjen për atdhe,
Mos t’thonë diq, por t’thonë ka le.
Edhe unë pra, sado qi fmi,
Me dekë kishem per Shqypni.

Por ma parë un due me mujtë,
Due me i pa anmiqt të prujtë,
E: masi, me ndimë të Zotit,
T’suguroj tokët e Kastriotit,
Edhe anmiqt un do t’i fali,
Mjaft qi t’më thonë: Rrnoftë generali.

General! s’a’ punë me luejtë:
Me ra n’luftë edhe me muejtë,
Me drejtue gjith at ushtri;
Veshë e njeshë per bukuri.
Por ç’dobi se ndolla i vogel
e s’di ç’ujë e ban ket gogel.

NANA

M’i kande hyjt, qi ndrisin
Aq bukur atje n’qiell;
I due lulet e kandshme,
Kur njomshem çilin n’Priell.

Knaqem sa herë m’bjen zogun
Me e ndie pyllës tuj vallzue.
A i ve un veshin prronit,
Kah rrshet, tuj gurgullue.

Por lulet aq s’i due
S’i due aq hyjt vizluesa,
As m’knaqë blerimi i tokeve,
Me sa janë zogj kënduesa,

Sa m’knaqë perherë mue nana:
Virtytesh nji pasqyrë,
Nuk ka nevojë me m’folun,
Kam mjaft kur ajo më kqyrë.

NJI FMIS TË DEKUN

Mi at vorr t’vogel, rishtas çilun,
Qi ndryn trupin t’and, o fmi,
Shtrova lule e n’at njomsi
S’di se ndjeva ndo ‘i mjerim.

E pse t’kjajshem, shpirt i paster,
Masi t’diejshem t’pshtuem, n’lumni,
Ku ty Zoti, gjith dashtni,
T’kishte thirrë per me t’dhanë gzim?

Deka e jote, di me thanë,
Nuk kje dekë: Zotin ndigjove,
E aj lumni ty n’qiell t’ka dhanë.

Shkputë prej ferrash, shkputë morrizit,
Ejëll i tretun, qiellët kerkove,
Edhe i gjetë n’gzim t’Parrizit.

SHEKULLIT

Jo, lumnis s’ate kurr mos i lakmosha,
Pse nuk jam le me kndue n’kafaza ari;
Edhe n’m’perbuzsh, n’m’qitsh jashtë, kurr falë
Kam Zotin t’em, aj asht e mira e eme mos t’kjosha.

Merr gjan qi kam e n’treg, po deshte, qite,
Shite, se ma s’t’a lypi: randë e pata:
S’due qi t’m’kursejsh, e di se nuk mund t’prite:
Mue nji send m’mjafton: Dashtnija e t’Naltit.

Malin do t’marr, po kje se s’don me m’pa
Nder fushë, e larg do t’tres un tejet;
N’atdhe n’mos m’laç, po m’ndoqe ti pa da,
Qiellen a mund t’m’a pritsh? Un jam i Zotit!

NË RRYMË TË MOTEVE

Lodhun
mi tokë ngulë kamë
nji plak, prej motit zbardhë,
e, gjurmët e jetës tuj njehë, aj lshon nji gjamë:
nji plak, prej motit zbardhë,
mi tokë ngulë kamë
lodhun.

N’at udhë
s’i ra me ndie
t’i thotë kush fjalë dhime;
n’gojë kush s’e xen, s’permendet emni i ti:
t’i thotë kush fjalë dhime
s’i ra me ndie
n’at udhë.

Verbue,
aj i pa fe,
dishmoi se ç’zemer kishte:
mizuer me vedi e me tjerë mi dhe,
dishmoi se ç’zemër kishte
aj i pa fe,
verbue.

Vetun,
perkulun shtatit,
nen peshë t’dhunive t’veta
kalon edhe e percjellë perbindshi i mkatit:
nen peshë t’dhunive t’veta,
perkulun shtatit,
vetun.

T’falem!
qe, vjen nji Fmi,
ma i kandshem se prendvera;
Sa drandofillet shtrojn rrugen e ti!
ma i kandshem se prendvera
qe, vjen nji Fmi:
t’falem!

Eja,
agimi ndritë
mi ata dy sy të kthjelltë;
sheklli i trazuem me t’knaqun asht tuj t’pritë:
mi ata dy sy të kthjelltë
agimi ndritë
eja:

Uli,
Zot, mnit qi shtohen,
udhen e marrë gatoje
e idhujt e ksajë botë ti ban qi t’rrxohen:
udhen e marë gatoje,
Zot, mnit qi shtohen
uli.

Pagja,
flamuri i bardhë,
Zot, t’shtillet m’tana komet.
Mretnija e jote n’ket shkreti tuj ardhë,
Zot, t’shtiellet m’t’tana komet
flamuri i bardhë,
pagja!

Kqyrni!
Krygja m’tokë ngulet
e des per t’gjith i Drejti,
e, pagjë ka’ uron, me rrajë, qe mkati zhgulet;
e des per t’gjith i Drejti,
Krygja m’tokë ngulet:
kqyrni!

Krishti,
ngallnimi i jonë:
Dashtni e Fe bashkue!
Lum kush i ndjekë: do t’gzojë aj me Tenzonë,
Dashtni e Fe bashkue,
ngallnimi i jonë:
Krishti!

BLEGTORJA HYJNORE

Njiqind kjenë, per bukuri,
E ma t’bardha se vetë bora,
Kjenë t’kullueta e t’pafajni
Delet qi me kullotë mora.

Por shka kje qi nji, nder sa,
Un po e shof sot shtatit zhye?
Po n’ç’farë baltash mujt me ra?
Ku m’vojt dam, ku m’u perlye?

Ajo e mjera! da prej meje,
Largue shoqesh, tretë nder ara,
Kaloi shtigje e kaperceje,
S’m’ndigjoi mue, qi e vuna para.

Fort e lypa edhe e kerkova,
Shpesh i thirra; s’desht me ndi;
Mjaft i fola e mirë e msova,
Por m’rrin larg e ka marrë mni.

Kalon dita, nisë e erret,
E, n’vathë t’emin sugurue,
Nji ka nji kthyen t’tana berret:
Ajo fshan e asht pendue.

T’fshamet t’ua mirë i ndjeva,
T’fshamet t’ua m’lypin dhimë:
Eja, e shkretë: kurr s’u kurseva,
per ke, vajshem, m’lypi ndimë.

Hec, pusho prap n’ket krahnuer
Qi ty t’desht, pse di me t’thanë:
N’mos kjosh ti si kjo dikuer,
Un s’ndrroj kurr, jam gjithmonë nanë.

Porsa t’dalë e bardha ditë
Un, tuj lutë, kam me t’ndihmue:
Do t’baj prap n’shoqe me ndritë,
N’gurrë hyjnore tuj t’pastrue.

(Përgatiti për “ADMET”, korrik 2019, Andi Meçaj)

ZEF ZORBA

(1920-1993)

Zef Zorba u lind më 1920 në Kotorr të Malit të Zi në një familje shqiptare. Mbas mbarimit të gjimnazit në Shkodër më 1941, regjistrohet në Fakultetin e Shkencave Shoqërore, dega e Studimeve Politike në Universitetin e Padovas në Itali. I ndërpret studimet më 1943 për arsye të Luftës së Dytë Botërore dhe kthehet në Shkodër, ku fillon punën si nëpunës banke. Në vitet 1945-1946 punësohet si regjisor në Shtëpinë e Kulturës së Shkodrës, ku vë në skenë mjaft pjesë dramatike me tingëllim të qartë desident si “Juda Makabe” e Fishtës, “Armiku i Popullit” i Ibsenit etj. Ndoshta edhe për këtë arsye arrestohet më 1946 dhe burgoset nën akuzën e agjitacion e propagandës. Vuan dënimin ndër kampet e punës dhe “riedukimit” deri në vitin 1951. Më vonë punon ndër ndërmarrje të rrethit të Shkodrës si llogaritar deri në vitin 1980, kur dhe del në pension. Ndërron jetë në janar 1993 në Shkodër.

HËNË TË REJA

Tash qiellnash enden
me qindra hënë
të reja.

Njeriu s’krijoka tjetër veçse kobe:
Çelik e gizë e refraktarë;
zogjtë artificialë,
lindur ndër ofiçina-inkubatriçe,
si hëna tokën përgjojnë,
e përpunojnë
epshe tinzare
trofesh e përdhunimesh.

E kush s’i ka të vetat këto hënë
vihe e sendërgjon
namë e terratisje.

TJERA BLERIME

(Terezës)

 

Si lule dylli gjethet
veshur me vapë e t’zberë
e nuk lëvizin…
e merrnin frymë me zor
e…oh…
S’andejmi
ku paskeshim ngelur kujtesë brymore
zgjohen flauri
tjera blerime,
rinore
(A të kujtohet? Atë verë
burimet heshtja na i trazonte.
Këndoja vijat e fatit
në dorën tënde flakë.
Endeshin rrugësh të çuditshme,
pa folë.

Pastaj, n’teatër; një Gjido
i larë me djersë
përpëlitej i falisur.
Ti shkuleshe n’gaz me të madhe,
por në sy të vetëtinte
stuhia e Shtatorit..
A të kujtohet?

SHKALLA E KAKARRIQIT

E kapërthyer me lugetër hëna
njollat e territ përgjakë
e nata,
tinëzare fërshëllen mbas pritash,
si në kohën e cubave
kur thika vetëtinte e ftohët;
e buzagaz me pezëm.

Harbon përbindshëm rrëpira
e ngeshme në perspektivë
për t’u qepur në një kënd
me qiellin e detin.

(Më rrashtë e më tepër ferr
shkrepat ceporë,
kërcënuese për m’u shprazë në rrenojë
përmbi eshtra
që vetëm lëkura i lidhë
e vullneti).
O natë, o natë,
mos ky na qenka pikësynimi?

Të ngrysura ëndërrimet sërish vërshojnë
lëvyrëse e me të lutura,
por ndalem në vend:
shuplake
kulla picingule e katallanit të lashtë.

LODHJE

Nganjëherë trishtimi fjollë mbidhet
mullan në zemra të plasura,
nganjëherë përmallimi bëhet liman vajtimesh
ngushulluese;
të përgjumur ndehemi përmbi pellgje brengash
ndehemi shtijakë ndër gëzime që s’kanë jetë
e biem lëmuç
– thëllënza të rreshkura – ndër pasqyra.
Cekonet qielli prej vigmash pikë-e-vrer,
Cekohet guximi;
ushton ndër veshë e papushim
“pusho në paqe,
pusho në paqe…”
Ah, s’mundem më, nuk mundem;
më çoni…

NJË GOZHDË

Një gozhdë e ngulur thik në mur, një gozhdë
e ngulur thik në mur, një gozhdë e ngulur…

Një gozhdë e futur thellë në mur, një gozhdë
e futur thellë në mur, një gozhdë e futur.

Një gozhdë e mbetur thatë në mur, një gozhdë
e mbetur thatë në mur, një gozhdë e mbetur.

e ngulurthik…
e futur thellë…
e mbetur thatë…

VAJTIMI I PLAKUT NË SHTËPINË E SHKRETUAR

Më lini. Unë vetë ankohem me vetvete;
harrohem ndër rrënoja e ngushllohem.

Deri këtu – a dole shpirt! – me zor u kapa,
gërmuç e kalamendas anësh së rrugëve;
(thellimin si me ça m’e avull të pakët?)

Të zhigatura, por prap në këmbë këto mure
qëndrojnë
këtu në qoshe sytë veri nuk i shikë
e në lotokan, lotojnë përmallë…

Më lini. Unë vetë ankohem me vetvete:
“Qetësia ndër kthina jehonte,
fëmia…….”

RRUGËT NË VJESHTË

Hone të ndërlikuar
ku era faliset
e mbledh ndër praqe dyersh
shtëllunga gjethesh të thatë
përralla të marra.

SHAKESPEARE

Je kryqi im;
ngërthyer me pezëm,
në skaj të murit, lart
-shkarravinë e zezë
përbluan pusi.

Ah, shporru, shporru; ja, pritë!

Por menjëherë
fijet e këputura vihesh e lidhë

NË VEND TË HYRJES

I errët ky shteg. Nuk mundem
rrugën me gjetë pa dritën
tande. (Çka me sëmbon?)

Në cep të greminës
që josh e ngujon
a nuk shef si po lëkundem?

KRUJA

(e parë nga Fushë-Kruja, natën)

 

Gjerdan margaritarësh
mbi gjoksin tënd
t’irnuar

o atdhe.

PA ELEMENT

Sado të largohemi
o dhimbje
mos ti cekohesh?

Ç’e mjerë
kënaqësia jonë
dritshkurtër

– ALEGRO FURIOSO –

…e shpesh kam pa liqenin të shpupurishur
kundër reve të mbarsura
me shkreptirë të dhunshme
me kordha shumësh të pareshtura
me gjithë sa kishte frymë
sulmonte, e gërmushej;

por shi vazhdoi me ra…

(Përgatiti për botim në: “ADMET”, korrik 2019, Andi Meçaj)

GASPËR PALI

(14 gusht 1916 – 21 korrik 1942)

Gaspër Pali u lind në Shkodër, në lagjen Serreq, më 14 gusht 1916. Nëna, Luçia – shtëpiake, ishte bijë e familjes Dabërdaku. Baba Kola – çikërrimtar në rrënim e sipër, punonte në pazarin e Shkodrës. Gaspri ishte i fundit nga 11 fëmijët. Atij i vunë emrin e vëllait të madh, që kishte vdekur rreth të njëzetave. Gaspri kreu shkëlqyeshëm filloren e pesë klasat e gjimnazit françeskan në qytetin e lindjes. Aty u dashurua pas muzikës, lëndë që e jepte At Martin Gjoka, ngritësi i orkestrës frymore “Illyricum”, ku Gaspri qe instrumentist flauti e më pas i trombës sibemol. Repertori i zgjedhur i partiturave: “Tango të famshme – Kumparsita – Plegaria – Xhelozia”, dëshmon se ai e ka njohur mirë muzikën në përgjithësi e thellësisht atë që ekzekutonte me pasion. Shokë shkolle e pjesëtarë orkestre me Gasprin qenë muzikantët e talentuar Prenk Jakova, Tonin Harapi, Simon Gjoni, Çesk Zadeja, si dhe dramaturgu Kolë Jakova. Në vitin 1929, Gaspri mori pjesë në bandën frymore “Illyricum” të Martin Gjokës ku u mbrujt me kulturën e traditën e muzikës popullore dhe u njoh me disa pjesë të kompozitorëve të huaj. Me Prenk Jakovën, në shtëpinë e tij, nëpërmjet disqeve të gramafonit apo të një radioje të vjetër, dëgjon muzikën e Shubertit, Puçinit, Hajdenit, Mozartit. Në bankat e liceut françeskan ku drejtorë qenë Gjergj Fishta e Frano Kiri dhe mësues Anton Harapi, Bernardin Palaj, Justin Rrota, Marin Sirdani, Gaspër Pali fillon aktivitetin e vet poetik, që pesëmbëdhjetë vjeç, me dy sonete në sistemin metrik të kodifikuar si dhe me një vjershë “Djepi i vorfën” – ndikim nga poezia popullore qytetare. Me 4 mars 1933, përmes një eseje 4 faqesh, Gaspri 17 vjeçar paraqet formimin e tij filozofik, në një apologji idealiste model: “Mbi natyrë të Zotit”. Me 23 prill 1933, përmes modifikimit të Statutit Themeltar të Shtetit, shkollat private u mbyllën. Gaspri kaloi në degën klasike të Gjimnazit të Shtetit Shkodër, ku mori dëftesën e pjekurisë në seksionin e pranverës të vitit shkollor 1934-1935. Bankat qenë skrivania e lirikave të tij prekëse e njëkohësisht vendi ku mori vlerësimet dhe vërejtjet e dy Filipëve: Filip Ndocajt, shokut të klasës dhe Filip Fishtës, profesorit kompetent të letërsisë. Një vëlla, tre vite më i madh se Gaspri, Zefi, që po specializohej për mjek në Vjenë, e frymëzonte të ndiqte studimet e larta. Por me se? Rioshi kërkoi bursë shtetërore, por nuk iu dha. Boshllëkun e vitit shkollor 1935-1936, që e kaloi si i papunë, e mbushi disi me debutimin me 15 shkurt 1936, në revistën “Rilindja” të Korçës. Poezia “Natë shtregullash”, ishte shkruar në varg të çlirshëm, si ai i disa poetëve të spikatur të atyre viteve, të cilët po sillnin njëkohësisht një formë dhe një përmbajtje të re në letrat shqipe. Përballë shtëpisë së familjes Pali, banonte këngëtari i mirënjohur popullor Kolë Gurashi që i gjinikoi të riut pasionin për mbledhjen e folklorit dhe studimin e tij. Asaj rruge Gaspri nuk do t’i ndahej edhe kur të afirmohej si shkrimtar. Ky botim i suksesshëm jashtë Shkodrës, që e shndërroi Gaspër Palin në një emër të ri arti në atdhe, e nxiti familjen të bënte një sforcim, të tejkalonte për një çast gjendjen e pamundur ekonomike dhe ta regjistronte poetin e ri, në tetorin e 1936-ës, në Fakultetin e Letërsisë të Firences në Itali. Gaspri ndoqi studimet për katër vite rresht në të njëjtën degë me shkrimtarin e ardhshëm Filip Ndocaj, me të cilin e lidhte një miqësi e kahershme qysh nga “Illyricum”-i. Në Firence ai shoqërohej me mjaft studentë bashkatdhetarë, që ia hiqnin paksa mallin e vendlindjes. Megjithatë vitet e arta studenteske ai do t’i quante mërgim… Gaspër Pali shkoi në qytetin e Dantes si poliglot. Ai dinte me themel, që nga liceu françeskan, greqishten e vjetër, latinishten, italishten. Gjermanishten e mësoi si autodidakt me ndihmën e të vëllait, Zefit, që më 1935, mbaroi studimet në mjekësi në Grac të Austrisë. Librat në gjuhë të huaja, që ende sot ndodhen në bibliotekën e familjes Shantoja, dëshmojnë edhe përmes ndonjë shënimi të vogël të Gasprit, për formimin filologjik dhe për preferencat e tij letrare. Sa mbërrin në Firence, në tetor e dhjetor 1936 Gaspri vendos lidhje me revistën shkodrane “Cirka”, tani si mbledhës dhe argumentues i folklorit, duke përdorur pseudonimin Gimi. Në janar të 1937, do të botojë aty një novelë folkloristike, “Plaka jonë” ku do të shfaqet me profilin e prozatorit. Më 1938, nga Italia vendos lidhje me kryeqytetin shqiptar duke botuar novelën “Prangat e arta” në gazetën “Java”. Ndërsa më 1940, brenda Firences do të botojë një poezi shqip, në revistën “Numero unico degli universitari albanesi”. Tri ngjarje tronditëse, do ta plagosnin zemrën e poetit lirik. E para, pushtimi i atdheut nga gjuhëfolësit e po atij vendi ku ai po kulturohej. E dyta, dashuria fundtrishtuar me një vajzë siciliane, studenten Kleyde, që papritmas sëmuret rëndë. E treta, kur zbuloi përmes tingullit që i dilte nga mushkëritë, shenjat e para të TBC-së. Ishin gjithsesi tepër për një 23 vjeçar hollak dhe sentimental, që fliste gjithnjë me gjysmëton muzikor. Në fillim të vitit shkollor 1940-1941, Dr. Gaspër Pali u emërua profesor i shqipes në Gjimnazin e Shtetit Shkodër, ku afërsisht dy vite shkollore punoi me aftësi e zell. Revistat më në zë të kohës kërkojnë të thithin firmën e poetit dhe penën e kritikut letrar Gaspër Pali. Kështu drejtuesi i revistës “Shkëndija” në Tiranë, shkrimtari Ernest Koliqi, në hapësirën e një viti (shtator 1941- qershor 1942) i boton tri poezi dhe një ese. “Hylli i Dritës”, sapo Gaspri kthehet në Shkodër, në shtator 1940, i boton një studim të gjerë mbi letërsinë e huaj. “Cirka” në nëntor 1941, boton broshurën 31 faqesh “Cordignano në gjyq para botës”, ku Gaspri është bashkautor me një grup profesorësh të Gjimnazit të Shtetit Shkodër. Broshura qe shembull i një polemike shkencore dhe pati një jehonë të fortë në mbarë Shqipërinë e më tej. Në gjysmë të dhjetorit 1941, Gaspri u sëmur rëndë. Poezinë e fundit e shkruan në spitalin e Tiranës me 2 shkurt 1942. As kujdesi i të vëllait, Zefit, doktor ftiziatër-rentgenolog s’mundi t’ia zgjasë jetën, që iu ndërpre, po në verë, po në Shkodër, më 21 korrik 1942. Personalitete të njohura të kulturës si Kolë Ashta (1942), Qemal Draçini (1945;1995-botim postum), Mark Gurakuqi (1966), Rinush Idrizi (1972), Gjergj Zheji (1988), Robert Elsie (1995), Robert Shvarc (1997), Perikli Jorgoni (2000) do t’i kushtojnë një vëmendje të posaçme Gaspër Palit në librat, studimet, artikujt apo intervistat, duke arritur majën në vlerësimin e argumentuar të Nasho Jorgaqit (2000): “Pionier i poezisë moderne shqiptare”.

KANGA E POETIT

N’qiell dy-tre hyj shndrisin t’zbetë
e duken si sy të venitun vashash,
që kan’ sprovue humbjen e dashnis’ s’parë.
Nëpër ajri ndoj jone tretë,
dikush këndon më nji za mallngjimtar.
Duket se nata s’lëviz, as merr frymë
kah rrin e përgjon.
E qiella e bardhë, si qumësht i papërlyem,
nga s’nalti shikon.
Kjo qetsi zbret në shpirt t’kangtarit
e i zb’lon nji mall t’ri deri tash i ndryem,
pse toka e qiella kan’ heshtë para fjal’s s’tij.
Buzët i dridhen gjith’herë me hov t’ri,
pse kangtari n’zemër ndryen
gëzimet e bot’s mbarë
e dhimbat e bot’s mbarë.

VEGIM MENDIMESH

Por, kur mbas mali zb’lon ballin e gjanë
Hana fytyrëbardhë,
Zana shpërthejnë.
Tash s’ ndiej land’t tue pëshpëritë,
Pse hana qiejt nga gjumi trazon
E njimij’ gojë lehin ashtu papritë.
E vashat ledhatare
Qeshin kah ngrehin shtregullat mijvjeçare.
Përkund djalin e kndon:
“Po ti, hanë pse s’ dole mbramë?”
Vasha sheh sytë djalosharë,
Që qeshen n’ t’ mektën dritë:
“Mbramë, si ti dhe un, o djalë,
Hanën kam pritë”.
Por nuk ngjati shumë vegimi andërrtar.
Zhdukë andrra, n’ shpirtin tim
Malli kthen mejherë,
Mbasi kurrkush nuk kndon për mue n’ mërgim.

VJESHTË

Qiella u turbullue
Si syni i vash’s që qan dashtnin ma t’ parë.
E retë nisën me u shtue.
At’herë dallndyshet,
Me za plot trishtim,
Njana-tjetrën lajmuen m’ u nisë n’ mërgim.
Prej çerdheve nën pullaze,
Dallndyshet dolën;
E para sa m’ u nisë,
N’ qytet anembanë u sullën.
Nga mali, tash sa zbardhë,
Filloi një gjamë me ardhë,
Murlani fryen.
E gjeth’t, s’ ka shumë verdhue,
Dridhen, si të vogjlit fmi që n’ derë trokllojnë
E për nji koje bukë, shpinë urojnë,
Por era papra,
Filizat tue përshkue
Gjethin prej gjethit don me forcë me e da.

PRENDIMI I ANDRRIMEVE

Zhurma e karrove
Meket mbi qelqe t’ bardh’ të dhomës sime,
Nga sheshi k’tu tue ardhë.
E mbrend’ s’ dridhet n’ ajri
As ma e vogla valë.
E mue andrrimet më bulojnë
E syt’ me driza hijesh m’ avullojnë.
Vegime m’ lejnë at’herë
Në kët mesditë zhegore.
E shoh, shka s’ pashë kurr’ në jetë.
Ndjej shka s’ ndjeva kurrnjiherë;
Vasha me buzë n’ t’ cilat shpërthyen burbuqet,
Shtëpia të ndërtueme
N’ rubina, si mollëza fytyrash vashnore,
Ku rrëshqet gazi, si ‘i mij’ gusha bilbilash.
Por nji za nga fundi i shpirtit më trand.
Shkyhet tisi i vegimeve t’ krijueme.
Menjiherë zhduken lulishtat prrallzore
Si hyjt, që shkëputen në nji natë verore.
Zani me grish me jetue
E jo me afrue qepallën me qepallë
E me ndejë tue andrrue.
Më thotë zani me i kndue jetës,
Më thotë zani me i kndue kohës,
Më thotë zani: “Kndoi s’ vërtetës!”

HYJT MBI GREMINË

Mbi buzë kang’t pada m’buçisin,
n’sa gjamë luftar’sh s’paguem
n’ajri plot flakë gjimojnë.
E zajet që m’lamije t’vdek’s
ushtojnë vërshojnë në dhomën time,
ku bulojnë nji mbas nji njimij’ andrrime.
E britma1 t’ndryshme m’lindin n’dhomë meiherë
e ftyra t’ndryshme m’lindin n’dhomë meiherë,
fytyra t’murrme, zaje që kërcnojnë.
Hijet m’murmurojnë:
“Ende vallet s’t’janë shuem?
O, si t’kndon zemra, – m’pyesin njizani –
n’sa botë s’ndihet veç vajë,
e nga gjoksat tonë, gjaku derdhet rrkajë?”
E trandet shpirti e m’zhduken kang’t nga buza
m’duket se krejt jeta nisë me u rrënue,
njashtu si tërmeti
muret e vjetra, shkojnë tue u shkatrrue.2
Por nër buzë t’mija prap nji fjal u ngjall:
“O m’leni hije – gjegja me i gjysë zani –
m’leni t’vijoj me mall,
pse kam humbë n’shoje udhën e vërtetë.
Un s’daj shtigjet, që rraha gjithherë,
s’shoh ma qiellën, që ndritte ma parë.
Gjithçka ka ndrrue:
Mbi botë thellimi ka bulue.
Prandej me kangë dëshiroj me shërue varrët.
Kanga m’ngjallë rininë,
pse vargjet lenojn dhimat,
kah shndrisin shpirtin, si hyjt mbi greminë…”

Firenze, 1940

MËNGJESE SHNJERGJASH*)

Në buzë t’kuqe si agimi
i Majit dridhej gëzimi1)
kur Vasha me flokë ari
n’derë niste lule t’vari.
Simjet, por duert e bardha
mermeri i ngrini mardha.2)
Njimijë duer varzash tjera
vendojnë lule te dera,
si Shkodra e ka zakon;3)
por ti në vorr pushon.
Kot rrezet e prarueme
n’qytet zgjojnë valle t’lume.
Vallzojn’ sot kumbanoret
e grishin t’çohen faret,
qytetast, që janë n’gjumë
pse nën rrasë s’jehon kumbë.4)
Gazmend gjithkah përtrihet
n’çinar,5) der cijimi ndihet,
n’sa dyert mbushen n’blerime
por Lil’,6) për ty s’ka gzime.
Kumbona shpresë nuk t’njallë
dhe zemres sime t’gjallë,
blerime n’dyer tue pa
i kndon. Kohët nuk kthejnë ma.
N’qytet veç kangë ndihet.
Por s’mundem ma me andrrue,
mos hylli pse m’u shue7)
…m’ka prendue.8)

__________

1). dridhej gëzimi rrëshqitte gëzimi ne kopjen e parë
2). mardha – ngrica
3). bri këtij vargu e tjetrit që e ndjek janë dy vargje “por n’shpi time prendverë
nuk çeli si përherë…”
4). kumbë: kumbim, jeh, gjëmim kumbonë
5). çinar – rrap shekullor, që gjindet ndër vorrezat e shkodrës, strehë qindra çerdhesh zogjsh
këngtarë, në kontrast me vendin e vdekjes e të vajit.
6). emri i nji vajze me të cilën poeti u rrit bashkë
7). në mes të këtij vargu gjindet fjala “Zot”, por është prishur
8). këto katër vargje pakuptim tregojne se poezia nuk u përfundua, sepse ankimi “ylli pse m’u shue”
nuk e zgjidh idenë

VEGIM MËRGIMESH

N’shpirtin tim
Rreh malli i Shkodrës. Tash, që jam n’mërgim,
Kam et netësh shqiptare.
Pse më përkujtohen mbramjet magjistare
Ku çdo jeh në muzg vdes ashtu mejherë
Në t’amblën heshti?
Ndiej frushullim gjethesh
Kah përkdhel pema pemën me butsi.
Por, kur mbas mali zb’lon ballin e gjanë
Hana fytyrëbardhë,
Zana shpërthejnë.
Tash s’ndiej land’t tue pëshpëritë,
Pse hana qiejt nga gjumi trazon
E njimij’ gojë lehin ashtu papritë.
E vashat ledhatare
Qeshin kah ngrehin shtregullat mijvjeçare.
Përkund djalin e kndon:
“Po ti, hanë pse s’dole mbramë?”
Vasha sheh sytë djalosharë,
Që qeshen n’t’mektën dritë:
“Mbramë, si ti dhe un, o djalë,
Hanën kam pritë”.
Por nuk ngjati shumë vegimi andërrtar.
Zhdukë andrra, n’shpirtin tim
Malli kthen mejherë,
Mbasi kurrkush nuk kndon për mue n’mërgim.

MUZG MËRGIMI

Mbi syt t’lodhun, dalngadalë,
nji tymtajë ndehet
Në dhomë nga çdo anë
hije burojnë e qasen me hap t’ploshtë
Dielli ka mshehë ballin e gjanë
E poshtë
i njellë, zogu zogut, gjumë
Hije t’hjellta si selvi
më murmurojnë:
– shkëputi syt’ e librat treti,
N’ara dil, si dikur fmi, –
E si n’dhomë hijet u ngjallën
fantazmat murmuritse
njimij kujtime nga fminia m’falen:
– Muzgjet plot kumbonë
kur ngitshim arash te mblueme nga tymtaja
n’sa n’qiellë, si syni i jonë,
lshojshim balona. –
Andrrimet tona
kaloshin përtej malit
E kur dilte hana
na fmi prej zallit
balonën, der’hanë, dojshim me e çue
Sonte, n’sa hijet m’flasin
kërkoj han’n m’e ndesh përsri
Por hana, ma nuk m’qeshë
si dikur fmi
O, e kërkoj hanën
n’sa me ‘i gjysë zanit
me i folun hijeve, që më rethojnë
por mbi sy m’asht ndé tymtaja
Ndjeva se më murmurojnë:
“Eja n’Shkodër, si dikur fmi,
e prep prej zallit
ke me pa hanën kah çohet prej malit. –
-Ikën kush’di – përgjegja – sa prendvera
e sa stuhi shpirtin tim ma rrënuen
sa tash s’përtrihen stint, që dikur m’gzuen!

ANDRRIME FIORENTINE

Mbi asfalt t’udhës, që gjarpnon ngjatë lumi
elektrikët lshojnë nji dritë t’zbehtë.
E hijen, që drita deri n’kalldram tretë,
hapi i jot m’a shkelë, o Mik.
Kshtu, shpirti i jem i shuemi
plagoset nga fjalë t’ueja.
Ti m’peshperitë
n’sa zani t’humbë me Arnin plot zhumhùr:
“A t’bjen nder mend?… Dikùr…”
At’herë më ngjallen kujtime pa pritë,
dhe andrroj të Kleydes sy,
si dy hije qiellore.
Shof në vegim Jolen me ty,
vashen me krrela të zez,
si danga e landve atje poshtë n’Kashine.
Un s’pritem pa të pyetë:
“Vallë, perse u zhduken andrrat kaq me ‘i herë?”
Por ti s’flet.
Shikon shpijat si kulla mesjetare
edhe degjon kumbonen kah kerset
atje larg permbi pyrgjet qindvjeçare.
Tingllon zani si ankim
që dridhet n’buzë të mjerë.
“Vallë, perse u zhduken andrrat kaq me ‘i herë?”
siellesh ti tash e më pyetë
n’sa nata t’ka rrembye n’vegime.
Por fjala e jote veshin m’a perkdhelë,
si m’perkdhelë kanga e lumit ktu per brî.
Fjala të humbë me t’amblen melodi
që ty e mue na falë nata fiorentine.
Fjal’t tash vdesin mbi buzë t’ona …
Vijojmë s’bashku tue shetitë
e dëgjojmë mb’asfalt kundrat tue kersitë.

BISEDË ME QYTETIN TIM

Dikur vallzimi
nuk mète njherë,
në Rozafen mivjeçare.
Si vegim endej mbarë jeta
në Shkodren anderrtare.
Por nji të dridhun qepallash
zgjatë lumnija n’botë.
Kështu gazi n’qytet t’em u shue
e mbi buzë t’mija t’shkreta.
Sepse sa u zhduk rinija,
nji nga nji u treten, tana shpres’t e mija.
Sot n’Rozafë germadhat kan bulue
e n’shpirt t’em ka zbritë trishtimi.
E dita e nata s’ka kurrnji ndryshim
pse dita nuk falë jetë
e nata nuk falë pushim.
N’muzg ndezet drita e mjerë
jo si dikurë n’kangë naten me e kalue,
pse tash mène vallet, qi u knduen njiherë.
E s’duket shpresë ner sy mertisë n’trishtim
e nuk lindë gaz ner votra pa zjarmë mbetë.
Mbrendë në shtëpija dridhet veç ankim
e der jashtë qejt hungrojnë
e n’ajrì si gjamë ushtojnë.…
Por Shkodra prap andrron
e zemra nuk e lshon.
Dhe mue m’dridhet nji shpresë
si n’zemren t’ande.
Kshtu mjes mjerimi na buron andrrimi
pse ty e mue, Shkoder, me andrrue na kande.

(Përgatiti për botim në: “ADMET”, korrik 2019, Andi Meçaj)

HIQMET MEÇAJ

1944. Lind në qytetin e Ballshit, më 2 Maj, (varianti zyrtar 15 Maj) nga prindër me origjinë nga fshati Kallarat i Vlorës. Babai i tij, Hasani, qe larguar nga fshati që më 1917. Më 1919 bën shkollë xhandërmarie. Më 1920 e gjithë shkolla, me instruktor patriotin Shaqo Derri, marrin pjesë në Luftën e Njëzetës. Është pjesëmarrës i Revolucionit të Qershorit, Kryengritjes së Fierit dhe rezistencës antiitaliane të 7 prillit 1939. Kishte mbaruar Akademi Ushtarake në Itali, Firence dhe Romë. Ka shërbyer si postëkomandant xhandarmërie në shumë skaje të vendit dhe së fundi në Ballsh. Në fillim të vitit 1944. duhej të çonte te gjermanët më se gjashtëdhjetë fshatarë, të dyshuar për pjesëmarrje në forcat territoriale partizane, të cilët do t’i pushkatonin. Hasani, bashkë me kolegë të tij shoqërues, vendosën të largohen në mal me të arrestuarit.
1947. Xhaxhai, Skënderi, partizan i orëve të para, luftëtar deri në Jugosllavi, arrestohet papritur dhe dënohet me vdekje. I zbutet dënimi me 101 vjet. Babai, që ndodhej në Fier bashkë me familjen, largohet për në Vlorë dhe strehohet te një nga shtëpitë e Osman Haxhiut, Komandant i Luftës së Vlorës.
1948. Blen shtëpi të rrënuar të pashallarëve të Vlorës në rrëzë të kodrës së Budakut. Aty është rritur edhe poeti vlonjat Nexhat Hakiu.
1951. Pas hedhjes së bombave në Ambasadën Sovjetike, babai pushohet nga puna. Shkon për pak kohë në fshat bashkë me babanë, i cili filloi të bëjë qymyr për ta shitur. Fshati i hapi një botë tjetër.
1952. Me urdhër të drejtorit të shkollës, ngarkon në karro me një bashkënxës libra të vjetër të sekuestruar. Karrocieri u vë zjarrin te fusha e aeroplanit. Pas qortimit të babait, që nga ajo kohë, fillon të lexojë me etje libra dhe t’i dojë si gjë e çmuar.
1952. Shikon për herë të parë njerëz të vdekur. Ishin tre djem të rinj që i tërhoqën zvarrë pas një karroje dhe i përplasën te Sheshi i Flamurit. Qe një pamje që do ta shqetësojë për tërë jetën.
1956. I plas një granatë e vjetër lufte dhe i copëton duar dhe këmbët. Mjeku kirurg e çon në sallë që t’ia presë. Ngul këmbë nëna, Memja: “Më mirë të vdesë se sa të mbetet cung”. Gjymtyrët i ngjiten përsëri me mjekime popullore të një plaku çam. Që atëherë i shikon këmbët si diçka e shenjtë dhe do t’i përdorë gjithnjë edhe për udhëtime të gjata.
1960. Arrestohet papritur babai, në moshën 57-vjeçare, për “gojë të lëshuar dhe pakujdesi në detyrë”.
1961. Për të ndihmuar në gjendjen e mjeruar ekonomike, hyn në verë në punë sezonale në Kombinatin e Konservave. Sëmuret rëndë dhe shpëton mrekullisht nga vdekja. Kalon një vit në Sanatoriumin e Vlorës, ku u përkujdes mjeku zemërflori me origjinë greke, Vlash Çili. Ai vit është vendimtar për lidhjen e tij me letërsinë. Ndikoi sidomos njohja me Lasgush Poradecin dhe piktorin Fatos Nivica, xhaxhanë e këngëtares Ema Qazimi.
1963. Dashurohet marrëzisht me Anën, Noçen e mrekullueshme, dhe përjeton dashurinë e tij të madhe të jetës.
1963. Mbaron shkëlqyeshëm gjimnazin dhe i del e drejta e studimit për në Fakultetin Histori-Filologji, dega gjuhë-letërsi shqipe. Njihet me Xhevahir Spahiun te lista e lajmërimeve e shpallur te ish arka e kursimeve. Fillon që aty një miqësi e madhe vëllazërore që do të zgjasë gjithë jetën. E mban ekonomikisht vëllai, Gafuri, për të cilin është krenar dhe uron që të gjithë të kenë një vëlla të tillë.
1963. Në auditor gjeti ata që do të bëheshin ndër emrat e njohur të letrave shqipe. Janë mbi tridhjetë shkrimtarë, studiues dhe gazetarë, (disa ndër më të shquarit e letrave shqipe), që nga poetët e shkrimtarët: Koçi Petriti, Xhevahir Spahiu, Ndoc Papleka, Faik Ballanca, Koço Kosta, Nasi Lera, Gaqo Bushaka, Halil Laze, Pandeli Koçi, kosovarët Adem Istrefi, Sulejman Krasniqi, Ymer Lugalliu, minoritari grek Foto Qiriazati; gjer te gazetarë e studiues si Spiro Dede, Seit Mansaku, Ilia Lëngu, Shaban Murati, Niko Dako, Fisnik Sina, Thoma Qëndro, Agim Korbi, përkthyesi nga gjermanishtja Aristidh Ristani, apo Kozeta Mamaqi, Tatjana Buda (Haxhimihali), Sami Çabej, Vera Lohja (Ibrahimi), Hilmi Picoka, etj…. Pedagogët e kohës ishin ndër më të shquarit. Mori leksione nga Eqerem Çabej, Selman Riza, Mahir Domi, Shaban Demiri, Jakov Xoxa, Myzafer Xhaxhiu, Mark Gurakuqi, Alfred Uçi, Fatos Arapi, Nexhip Gami, Androkli Kostallari, Koço Bihiku, Zihni Sako, Jani Thomai, Anastas Dodi, Ziaudin Kodra, Stefan Prifti, Henrik Lacaj, Nonda Bulka, Petro Lalaj, etj.
1963. Në Tetor boton për herë të parë poezi në revistën “Nëntori” së bashku me Dalan Luzajn, djalin e profesorit të arratisur, Isuf Luzaj dhe Xhevahir Spahiun. Boton edhe te “Zëri i Rinisë”.
1964. Pas botimeve të atij viti bëhet emër i njohur dhe pranohet në Lidhjen e Shkrimtarëve të Shqipërisë. E thërret vetë kryetari i atëhershëm, eruditi i respektuar Dhimitër Shuteriqi.
1965. Ndërmerr një udhëtim në këmbë, duke u nisur nga malësia e Tiranës, ajo e Krujës, e Matit e deri në malin Munellës të Pukës, prej nga shikon pothuaj gjithë Shqipërinë.
1966. Fiton çmimin e parë në një konkurs mbarëuniversitar me temë për Mjedën.
1967. Mbaron studimet me sukses, boton edhe librin e parë me poezi, kritika e rendit në poetët më të mirë të vendit. Për emërimin e tij shprehet Fatos Arapi në librin me kujtime, se si u interesuan sëbashku me studiuesin Dalan Shapllo, që të emërohej në gazetën e Lidhjes së Shkrimtarëve, “Drita”, gjë që u pengua nga biografia, babai i tij kishte dalë nga burgu një vit para se ai të nisej student. Kurse xhaxhai kishte qenë i dënuar me vdekje. Në këtë pengim mori pjesë edhe shkrimtari Shevqet Musarai. U emërua në fshatin Rexhepaj të Vlorës. Shefi i Seksionit të Arsimit nuk ia jep shkresën e emërimit në dorë, as e uron, por ia hedh përdhe. Drejtuesit e fshatit e stigmatizojnë përditë: “Ç’ke bërë more ditëzi, që të kanë internuar këtu mes baltrave, ndërsa vjershat t’i këndojnë gjithnjë në radio”… Udhëton përditë në këmbë duke përshkuar dy herë nga 35 kilometra, pasi në fshat nuk kishte strehim.
1968. Përfshihet në “Antologji për Skënderbeun”.
1969. Fillon punë në Shtëpinë e Kulturës, Vlorë, gjithnjë me emërim në fshat.
1970. Përfshihet në Antologjinë “Vargje të zgjedhura”, me poetët më të mirë të kohës. Antologjia botohet në disa gjuhë.
1970. Përfshihet në “Antologji e letërsisë për shkollat e mesme”, tekst mësimor.
1971. Martohet me Noçen, duke kurorëzuar dashurinë e tij shumëvjeçare.
1971. Lindet fëmija e parë, Dasantila, që ua zbukuron jetën. Fiton Çmimin e Dytë në Konkursin Kombëtar me librin “Tregime për fëmijë”.
1973. Shoku i kursit universitar, mik i tij dhe redaktor në SH B Naim Frashëri, Pandeli Koçi, e paralajmëron për stuhinë e egër që do të shfryjë mbi letërsinë dhe artet. Tërheq tre libra të gatshëm për botim: romanin “Shpërthimi”, vëllimin poetik “Vazhdimësi” dhe tregimet për fëmijë. Të tre librat i asgjëson.
1974. Në mbledhje të posaçme, organizuar nga partia në rreth dhe disa kolegë shkrimtarë mediokër, kritikohet ashpër duke e cilësuar poet hermetik, shkrimtar borgjezo-revizionist. Dritëro Agolli, atëherë kryetar, ndërhyn duke e mbrojtur. Shpëton me vërejtje të ashpër paralajmëruese.
1975. Lind djali, Andi, me të cilin në të ardhmen do të bëhet shok dhe koleg në letërsi.
1976. Kritikohet përsëri ashpër për dramën “Vite të vështira”, duke u lakuar deri për arrestim.
1977. Hyn në mënyrë të paligjshme në një kabinë plazhi, pasi me familjen e tij prej katër vetësh jeton në një kthinë të vogël pa ujë e pa banjë. Policia vjen shpesh herë ta nxjerrë jashtë. E ndihmon Sekretari i Partisë, Viron Kona, njeri i shkëlqyer, i cili i qëndron afër si një vëlla i vogël.
1978. Shkruan dhe vë në skenën e Vlorës dramën “Shqipet e Stërrallëzës”. E shikon shfaqjen ish drejtori i Televizionit, Marash Hajati, i cili e quan të gabuar dhe shumë të rrezikshme. Dramën e kërkon anëtari i Byrosë Politike të PPSH, Manush Myftiu. Pas tre muajsh në ankthin e persekutimit, vjen një përgjigje e papërcaktuar: “Drama të hiqet nga repertori”. Përsëri merr paralajmërim të rëndë.
1983. Sëbashku me muzikantin Haxhi Dalipi dhe regjisorin Besnik Aliaj u bien kryq e tërthor fshatrave të Vlorës dhe krijojnë grupin përfaqësues për Festivalin Folklorik të Gjirokastrës, duke sjellë në dritë kryeveprat folklorike të njohura sot nga të gjithë. Këtë gjë bënë edhe në vitin 1988. Boton vëllimin poetik “Tokë e pagjumë” i cili vlerësohet me çmimin kombëtar “Libri më i mirë poetik i Vitit” Dekorohet me Urdhërin Naim Frashëri”.
1984. Në diskutimin e bërë në Vlorë për librin e vlerësuar, në vend të fjalëve të mira, kritikohet nga kolegët dhe kuadro të partisë: përse ky libër doli gjashtëmbëdhjetë vjet pas të parit?
1990. Jeton nga afër demonstratat e studentëve. Është dhjetë ditë pranë Dasantilës studente dhe nipave, Benit e Enielit. Përjeton nga afër përpjekjet dhe sakrificat e studentëve për kalimin e Shqipërisë në shtet kapitalist demokratik.
1991. I vëllai, Gafuri, zgjidhet deputet dhe i siguron një vizë për në Greqi. Udhëton për pak ditë sëbashku me Andin. Pikëllohet shumë kur shikon se sa të varfër e ka lënë komunizmi vendin e tij.
1992. Sëbashku me poetin çam Xhemil Lato del në treg në rrugë, sepse me pagën e vogël nuk mund të përballojë mbajtjen e vajzës studente dhe të djalit në liceun artistik të pikturës. Këtë punë e kryen deri më 1994, kur fëmijët mbarojnë shkollën.
1994. Në korrik të këtij vit, sëbashku me dy fëmijët kalon ilegalisht kufirin e Greqisë. Ana ka shkuar gjashtë muaj më parë dhe ka zënë punë në Kallamatë. Më pas shkojnë në Piré e më vonë vendosen në P. Faliro, ku banojnë edhe sot.
1996. Noçja operohet papritur duke hequr njërin gjoks. Fillon një periudhë e gjatë ankthi, kur merr vesh se gruaja e mrekullueshme një ditë do të largohet prej tij dhe fëmijëve.
1997. Në këtë vit të trazirave të mëdha i dëmtohet shtëpia në Vlorë, i asgjësohet biblioteka shumë e pasur, si edhe pothuaj të gjitha dorëshkrimet e deriatëhershme, si dhe arkivi dokumentar për botimet që kishte bërë dhe vlerësimet për letërsinë e tij.
1999. Bëhet nismëtar i “Klubit Drita”. Me kërkesë të Nase Janit, i panjohur atëherë, takohen. Gjatë takimit i propozon Nases të krijojnë shoqatën e shkrimtarëve “Klubi Drita”, gjë që realizohet dhe Nasja edhe sot vazhdon të jetë kryetar. Ky takim është i filmuar nga Andi, i cili atë ditë e kishte kamerën rastësisht me vete, pasi do të xhironte në kopshtin botanik të Athinës. Me ndihmën e çmuar të TOENA-s botojnë dy antologji, prozë dhe poezi më 2001.
2004. Fillon të mbajë një faqe letrare te “Gazeta e Athinës”, ku boton letërsi nga Shqipëri, Kosova, diaspora, si dhe nga e gjithë bota.
2004. Njihet me Akademikun erudit Kopi Kyçyku dhe të birin, shkrimtarin e shkëlqyer Dr. Ardian-Christian Kyçyku. Boton rregullisht në revistën e tyre europiane HAEMUS. Boton rregullisht edhe në shtypin e Shqipërisë, si dhe në Kosovë e diasporë.
2005. Pas nëntë vjet përpjekjesh e mjekimesh, më në fund Noçja dorëzohet më 29 Maj. Ikën përgjithnjë ajo që edhe disa muaj para se të mbyllte sytë e lodhur, nuk e la punën, shakatë dhe optimizmin për jetën. As ai, as edhe vajza nuk kishin leje për të udhëtuar. E çojnë në Vlorë sëbashku me Andin, ku i bënë nderet e fundit. E ndihmon për t’u kthyer në Greqi Bashkim Zeneli, ambasador dhe Andi Mahilaj, konsull. U është mirënjohës për tërë jetën.

2008. Bën gati librin me përzgjedhje poetike të 45 viteve krijimtari, romanin “Kukullat e pyllit”, si dhe një përzgjedhje me poezi nga poeti grek Sakturi, përkthyer nga Andi dhe ai. Ndërkohë, që pas vitit 2000 ka botuar disa libra e antologji letrare.

2010. Kthehet përfundimisht në Vlorë, ku jeton së bashku me djalin, Andin.

2013. Me vendim të Këshillit të Qarkut Vlorë Nr.26/1, Dt. 22. 11. 2012. Me rastin e 100 vjetorit të shpalljes së Pavarësisë i jepet titulli: “NDERI I QARKUT VLORË”, Z. HIQMET MEÇAJ. Me këtë motivacion: “Për kontribut të shquar në zhvillimin e poezisë moderne shqipe dhe të artit shqiptar”.

2019. I jepet DIPLOMË NDERI nga Akademia Europiane e Arteve dhe Shoqata Kulturore Shqiptare “Haemus”, me motivacionin: “Zotit Hiqmet Meçaj për vlerat e padiskutueshme të veprimtarisë së tij artistike si dhe për moralin e jashtëzakonshëm rrezatues”.

KRIJIMTARIA:

Poezi:

NISJA- NAIM FRASHERI 1967
DITË PRANVERE- (Poezi për fëmijë) – NAIM FRASHERI 1969
TOKË E PAGJUMË- NAIM FRASHERI 1983
TE JU TROKAS- NAIM FRASHERI 1988
VETVRASJA E QIRINJVE- ALBIN 2000
KUJTESË E SHPIKUR- poezi 2003 (Botim personal në pak kopje)
KUJTESË E SHPIKUR- poezi të zgjedhura- TOENA 2009

Është i përfshirë në antologjitë poetike:

ANTOLOGJI PËR SKËNDERBEUN- NAIM FRASHERI 1968
VARGJE TË ZGJEDHURA ( në disa gjuhë të huaja)- NAIM FRASHERI 1970
ANTOLOGJI E SHKOLLAVE TË MESME- 1970
PORTAT E HARRESËS- antologji e poetëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi)- TOENA 2001
QIEJT E SHPIRTIT (antologji e poetëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi)- MEDA&DEA 2006
ANTOLOGJI E POETËVE TË VLORËS (shqip dhe italisht)- TRIPTIK 2004
SHTËPIA E DIELLIT DHE E DETIT…(antologji poetike për Vlorën)- TRIPTIK 2007
SINUCIDEREA LUMÂNÃRILOR (VETVRASJA E QIRINJVE), antologji autori, zgjodhi, përktheu dhe botoi në rumanisht Kopi Kyçyku- LIBRARIUM HAEMUS 2008

Prozë:

KUKULLAT E PYLLIT- roman (botim personal)- SNAJ 2002 Botim I
KUKULLAT E PYLLIT- roman- TRIPTIK 2003 Botim II
KUKULLAT E PYLLIT- roman-TOENA 2009 Botim III
PËR ASKUND- tregime (botim personal)- 2003
ÇIKPAKU- roman për fëmijë (botim personal)- 2003 Botim I
ÇIKPAKU- roman për fëmijë- EXTRA 2007- Botimi II
ÇIKPAKU- roman për fëmijë- MESONJETORJA 2009- Botimi III
“ZINXHIRI I ANKTHEVE” libër intervistë, bashkautor me Akademikun KOPI KYÇYKU si intervistues- 2006, 2008

Është i përfshirë në antologjitë e prozës:

FRUMUCETEA CARE UCIDE (BUKURIA QE VRET)-Bukuresht, 2006, me bashkautorë: Faik Konica, Ernest Koliqi, Mitrush Kuteli, Lasgush Poradeci, Migjeni, Martin Camaj, Anton Pashku, përkthyer dhe botuar në rumanisht nga Kopi Kyçyku.
SHTËPIA MBI RROTA, 2001 (antologji në prozë e shkrimtarëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi) MASKA E DITËS”, (antologji në prozë e shkrimtarëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi), 2006
TREGIME TË ZGJEDHURA TË AUTORËVE VLONJATË- 2006

Është bashkëformulues i antologjive:

SHTËPIA MBI RROTA dhe PORTAT E HARRËS.

Si dhe redaktor i antologjive:

QIEJT E SHPIRTIT dhe MASKA E DITËS.

Ka botuar dhe boton rregullisht në shtypin shqip në Shqipëri, Kosovë dhe diasporë. Boton rregullisht në revistën HAEMUS të Kopi e Ardian-Christian Kyçykut në Rumani. Prej 2004 mban bashkë me të birin, Andin, një faqe te “Gazeta e Athinës”, ku boton letërsi nga Shqipëria, Kosova, diaspora dhe Bota.
I përket rrymës letrare mikrobotizëm.

ANA

Në këtë kllapi të syrit rri një qiell tjetër
aty të kam vendosur
të më ruash një vend,
do të të sjell lajme të reja
do të të tregoj për shiun që rrjedh brenda meje,
ti tani banon në një mungesë të madhe
edhe unë jam në një mungesë të madhe
megjithatë takohemi. Rrobat e tua,
këpucët, fustanet
kapelet e rrumbullakëta, hidhërimin e këmbës,
të gjitha i flaka,
ti vjen natën, gjithnjë natën,
si dritë hëne ngjyrë limoni,
më futesh në shtratin e gjerë…
Tani mungesa bëhet dhomë
tani mbushet me zëra që dikur kanë qenë
fytyrë, mërzitje, temperaturë, lodhje
në një kohë me kufij të paqartë.
Dua të ta fshij pluhurin
të të blej flokë të rinj, jo prej bari e rrënjësh,
të të çoj nëpër vende të panjohura
ku shpesh jemi takuar e puthur.

27.10.2005

AJO QË VJEN…

Ajo që vjen, vjen nga larg,
sjell më parë turbullimin,
vorbull që fryn, të shprish flokët dhe shpirtin,
gjumi bëhet ankth, ankthi fytyrë,
fytyrë me formën e asaj që vjen,
dhe kur vjen, s’është më e fshehtë,
e zakonshme bëhet, të lodh,
të mërzit, thua: kur do ikë,
ku do ikë ajo që vjen…?

Dhe largohet, lë pas turbullimin, vorbull
që fryn, të shprish flokët dhe shpirtin,
gjumi bëhet ankth, ankthi fytyrë,
fytyrë me formën e asaj që ikën,
dhe kur ikën, kur do vijë s’dihet,
e sigurtë është, do të jetë e zakonshme,
e zakonshmja të mërzit, thua: kur do ikë,
kur do vijë prap…?

maj 2001

DERI NË SHUARJE

Harresa, koha që ikën
avull veshës, pa frymë,
interval zmadhues, gjithçka
bëhet s’ka qenë, fytyra gur,
jam-i ish,
harresa përpin…

…vjen rrotull të gjthëve
koha që ikën, avulli veshës,
fryma pa frymë. Ajo që ka qënë
ikën e ikën,
interval zmadhues
deri në shuarje.

Dikush përsëri
diçka rrëmon
kujtesën shpik.

02. 07. 2001

KUKULLAT

Të gjitha ishin lodra e dashur
dhe vitet kukulla. I lyenim me të kuq
i vishnim me mëndafsh
u nxinim, u zverdhnim flokët
dhe luanim. Dhe luajmë.
Asnjëherë nuk kuptuam
(si mund të kuptonim?)
që dhe kukullat çalonin.

5 Nëntor 2004

TE KRISTUA DHE TE VANGJELI

Vangjeli shet armë. Kristua ilaçe
dyqanet përbri.
(Irakliu i përshëndet çdo mëngjes “mirëmëngjes”
dhe çdo mbrëmje “mirëmbrëma”. Vesh gjithnjë kostum gri).
Hyn vdekja te Vangjeli, porosit dy revolverë. Te Kristua
antibiotikë. Kanë xhiro të mirë.
Nuk thërrasin si te tregu i mishit.
Hyn vdekja prapë, kërkon plumba te Vangjeli. Te Kristua qetësues.
Ngatërron dyert vdekja, kërkon thika te Kristua,
te Vangjeli fasha dhe pudër. Gjithnjë qesh
te Kristua dhe te Vangjeli.
Natën dalin armët në rrugë, qëllojnë kundër fashave
thyejnë qelqet e farmacisë.
Gjithë natën e natës
antibiotikët mjekojnë vitrinat
në mëngjes nuk ka shenja plagësh.
Veç tutje në lëndinë,
Irakliu ka zhveshur kostumin gri
ka veshur një cohë të trashë bari
ka vënë në kokë një kapele guri
ka shkruar në gur emrin e tij

5 Nëntor 2004

ZARFI I VERDHË

Ky burrë me një zarf të verdhë
mban nën sqetull skeletin e tij
ka frikë mos i rrëzohen eshtrat e i thyhen.
Kalojnë pambukë mbi vena të shpuara
fajin e kanë rruazat e kuqe
dikush i ka ngrënë nga uria a nga frika
kërcasin stolat në pritje dhe ky qen i bardhë
ka ngulur sytë mbi zarfin e verdhë.

2004

TRAM

Mbërtheva me një kapse të kuqe
kollën time të vjetër…
mjekrën e futa
në qeskë të zezë
zbrita njëzet vjet
njëzet shkallë të rreme
hipa në katin e katërt të kurvave
pastaj u kujtova për një burrë të heshtur
që dikur zëvendësonte mua
pa bojra në kokë
lëshova kollën nga kapsja e kuqe
bota u mbush me shkallë
nuk po vendos
të ngjitem a të zbres.

31.12.2004

SUPERMARKET GJËRA TË LIRA

Bli një konservë
ky peshk ka humbur jetën
para pesë vjetësh
në një aksident kur u pëplas me rrjetën
kjo domate lulëzoi
kur unë s’kisha lënë mjekër
ndodhën shumë, gënjeshtra jeshile mbinë udhëve
në formën e rrepave
dikush me kohën në duar
e gdhendi buzëqeshjen te pllaka në mur
një tjetër pesë kurora vuri
kur koha ishte varur si perde
Në supermarket, në qivure të vegjël
zbukuruar me lulka
shiten detra të vdekur
e lëndina të zverdhura

29.1.2005

SEPSE…

Sepse një njeri i gurtë
rrinte sipër një kolone, pa ujë
pa bukë,
kishte mall për fjalën dhe ecjen,
sepse A2 autobuz me shumë vende në këmbë
është sonte armiku im,
sepse pasi takova Eskilin
te parku zoologjik
i mbeti hatri Sofokliut
nuk ia dëbova macen nga hunda,
sepse nata dhe unë
ishim dy qeska plastike pa ajër brenda…

dhjetor 2004

ESTETIK ATHENS

atje ku Nova Bank kërcënonte
me përmbytje të reja
kujtuam Cunamin
Singruja* kishte veshur minifund
dhe autobuzi kishte veshur minifund
Estetik Athens, gjokse artificialë,
Pansistems, Tojota, Transko,
ndreqa flokët, hoqa rudhat,
zgjata organin mashkullor
rrëmbeva një Audi luksoz
humba rrugën,
qyteti qe bërë ajër.
—————–

* Udhëgjerë kryesore në Athinë

9.1.2005

BUZË TË NDEZURA

Në muret e lagësht
hardhuca e kuqe vret heshtjen
me gjuhën e hollë. Era ka vdekur
në gjethet. Ajri i trashë
në kohëra të tjera ka ngrirë, dy buzë
të ndezura më kërcënojnë
dhe unë futem brenda një shekulli
ku s’ka kompiuter
kuajt shqelmojnë shtëpitë publike
dalin pelat duke hingëllirë
përtypin epshin si fije bari. Ditë
pa datë, orë pa akrepa
koha nxjerr rërën nga sytë.

7.7.2004

NUK DUA TJETËR

tani nuk dua tjetër
veç t’u ndërroj vendet gjërave
pjatën ta vendos në qiell
me një hënë si vezë të skuqur në mes
të ushqej me të Arifin leshragjatë
që shet tespihe dhe fle nëpër stola
(po më thonë se Arifi ka vdekur
shëtit natën me një shtëmbë plot verë
deh qentë e rrugës dehet edhe vetë)
tani s’dua tjetër, veç
të mbush një makinë policie me peshkaqenë blu
ta fus Kainin në parajsë, Evën në bordelo,
ta ngjall venën e vdekur të dritës,
në Kolosé Aristofanin bretkocë
ta ndesh me Gògolin pa hundë
ta fus dorën thellë nën tokë
të nxjerr që andej farëra krishti
të mbijnë priftërinj të një race tjetër

11 Nëntor 2004
ora 14:43

DHJETOR I NJË VITI PA DATË

Zbres shkallët e një libri, bëj dush
lahem nga shkronjat
nuk e dija, kisha shpikur një qytet. Luaja me trenat
u shtypja hundën kambanareve,
përtypja papushim stolat e rrugëve
më kërcisnin në dhëmbë cifla dritash. Pastaj
qyteti më shpiku mua
më bëri plak me një feste të kuqe
më dha në shpinë një trastë
t’i shes rrugëve stolat dhe kambanaret
të nxjerr nga goja dritë.

dhjetor 2004

RRUGË TË ÇMENDURA

Kur humbi rruga e parë
paditësit u tronditën. Shkuan në gjykatë
askush s’i besoi. Më pas humbi e dyta. Gjykatësit
urdhëruan policët. Paditësit u nxorrën me dhunë nga salla.
vazhdoi humbja e tretë, e katërt
gjykata i nxorri paditësit të çmendur.
Kur humbi rruga përballë gjykatës
paditësit hynë nga terraca. Gjykatësit nuk erdhën dot.

Megjithatë vendimi u shpall:
janë çmendur rrugët!

3 dhjetor 2004

NJERËZ TË HARRUAR

kur heshtjen e prishte ai
buldozi i kuq
shtëpinë tonë e mbulonin eshtra dhe kafka
“Janë njerëz të harruar” thoshte im atë
koka pashallarësh, duar shpatarësh
eshtra barinjsh, tregtarësh,
nuk ishin vdekje, qenë komedi
çibukë prej balte, dekorata gjeneralësh
dhëmbë pa nofulla, gjyle, gaveta
“janë uri të harruara” thoshte im atë
“Kur humbin zemrat, kur humbin buzët,
kur humbin fjalët, humbin dhe varret”
Shtëpia jonë kërpudhë i shtynte
çlironte qiellin e vet të vogël
ne rriteshim mes vdekjes
që ngjante me lodër

4.2.2005

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shkurt 2006); (Vitet: 2008. 2010. 2013. shtuar më korrik 2019)

HIQMET MEÇAJ

LIRIKA TË HERSHME

Shënim: Shumica e këtyre lirikave dhe e të tjerave që nuk përfshihen këtu, nuk janë botuar ndonjëherë, përveç disave të pakta, por edhe ato të cunguara. Duke respektuar kohën kur u shkruan, po i paraqes para lexuesi duke pohuar se nuk kishin gjë kundër regjimit, përndryshe, shprehnin ndjenjat e një poeti adoleshent.

Autori

S’ËSHTË E PJEKUR, MOS E NGAJ

Tej, te shtegu i bleruar
takova vajzën mes-hollë
të dy gjokset e gufuar
ngjanin me dy kokrra mollë.

Dhe i thashë dhe iu luta
as më jep një nga ato,
zgjidhe njërën dhe këpute
gjithë e skuqur tha ajo.

Këtë dua thashë dhe zura
gjinë e majtë te gjoksi i saj,
oh, të lutem, tha e bukura
s’është e pjekur, mos e ngaj.

Edhe prita, prit e prit,
që të piqej pak ajo,
ik një stinë e ik një vit,
shko një verë, një dimër shko.

bukuroshen kur e gjeta
nuk më priti si më parë
heshti kur e përshëndeta,
e kuptova, diç kish ngjarë.

U vonove ti një çikë
molla ime u poq shpejt
këtej pari, ditë për ditë
vinin, e lakmonin djemtë.

Jo një çikë, vonove shumë,
dhe një stinë nuk është pak,
koha ikën, rrjedh si lumë,
të rrëmben, të lodh, të plak.

1962

PRILLI GËNJESHTAR

prilli ka një ditë me gënjeshtra
prilli me petale sheshet mbush
brigjeve verdhon lulegjineshtra
vajzave u digjen faqet prush.

muaj më të bukur s’ka se prilli
dalin djem e vajza në lëndinë
dhe kur në blerim i vesh jeshili
ndajnë si buqeta dashurinë.

kur ndonjërës i kërcen pak barku
e tregojnë me gisht, jo si më parë
mërmërit e gjora pas një pragu
më gënjeve prill, o gënjeshtar.

1962

VJESHTË

vjeshtës parukën biondinë
era nga koka ia hoqi
dhe ngjajnë pyjet, lëndinat
sikur dikush në furra i poqi

pastaj vërshon një tym i pamatë
i dendur, sa shumë verbon
dhe ngjajnë qytetet koshere me mjaltë
kur bletët me tym i largojnë

kur zogjtë cijatin mbi degë e mbi tjegull
te çupat një këngë mund të dëgjosh
eja djalosh, si bleta në mjegull
nga dimri i ftohtë të më zgjosh.

nga mjalti yt pak të më japësh
me dyllin ar të më veshësh
pastaj kur të dalim të ngjajmë i dashur
ti zot e unë perëndeshë.

1962

KOT KËRKON…

Kot kërkon moj e dashur nga unë
shpirt të shuar kur pranë të rri,
ankthi i pritjes tallaz është, furtunë,
në takim jemi ré në stuhi.

Do të puth sa të lodhesh dhe ti
sa dhe pemët të mbyten në turp
prushi i shpirtit s’u bëka dot hi
do të puth, do të puth gjer në fund.

Le ta thithim rininë si hoje,
dashurinë ndaj zoti na dha,
keq kur vajzën nga larg do me droje,
se as shpirti qetësi më nuk ka.

se kur zjarri nga brenda zjarron
këto flakë si t’i shuaj nuk di
jam rrufé që te ti vjen shkarkon
zot më bën se ti je perëndi…

1963

GJALLIM

Nëpër pyll sot rrugën e kam humbur
si djaloshi mendjen para vajzës
maja pishash qiellit vërsulen
kreshpërohen në valle gjigandësh.

Një mulli i plakur hesht mbi lumë,
peshqit rrotull fletës diç kërkojnë,
Sikur thonë: “çohu, mos bëj gjumë,
nis këndo mulli!”, sikur i thonë.

Pylli vallen çmend në tokë e qiell,
dehem unë për çudi… dhe humb,
plakarushi i drunjtë mokërthyer
çmendet në një heshtje që s’ka fund.

Ndër ulluqe rrjedh burim i kaltër,
dashuria brinjët m’i shkallmon,
pishat dridhen në valle gjigandësh,…
hesht një mokër, era dot s’e zgjon…

1963

TULIPANI I BRISHTË

Puliste sytë. Çast që s’përtëritesh
më shfaqesh shpesh ti para sysh, pareshtur,
aty ngadalë, aty i vetëtimshëm,
aty me vrull, aty i zbehtë, i heshtur.

Kaluan orë… gënjehet vetja vallë?
Një grimë lumturi, të lumturon?
Një grimë gazi a i bën dot ballë
zemrës që rreh si deti kur dallgon?

Se zemra e saj rrihte pranë meje,
te zemra ime ngjitur pranë e pranë,
në flokë kishte ca petale yjesh,
në buzë i kish mbirë tulipan.

Si mund t’ia thosha atë natë ç’ndieja,
si mund t’ia prisja gazin m’u në mes?
A i këputet teli mandolinës,
kur duam ta dëgjojmë gjer në mëngjes?

Ndaj atë çast statujë e gurtë isha,
kur ajo shkundi flokët porsi ré
me tërsëllim ranë yjet e magjishëm,
një tulipan i brishtë ra përdhé.

M’u duk ajo sikur të ishte qiell
por dhe lëndinë m’u duk ajo të ish,
mund të rrëzonte hënë, yje, diell,
dhe mund t’i ngrinte lart ato sërish…

1964

DASMA

Nesër ti lë nënën dhe shtëpinë,
do të vi në dasmë dhe pa ftuar,
s’do ta shkul nga zemra dashurinë,
kur me vello të të shoh mbuluar.

Puthjet që shkëmbyem nëpër netë
vellua nuk do mundet t’i mbulojë,
por nuk dua që kujtimi i vjetër
sytë e tu të zes t’i turbullojë.

Do të brof në valle zemëruar,
do ta shemb me valle dyshemenë,
që të mos mendosh se jam rrënuar,
si kalà pa pirgje, pa bedenë.

Flakë e zemërimit shpejt do shuhet,
s’kam ç’ti bëj dot zjarrit që më djeg,
do të vdes në valle, nuk i dihet,
a brenda vështrimit që më ndjek.

Ky, kush është?, do të pyesë ai,
ti do thuash në mendime tretur,
Kemi lozur bashkë që fëmijë,
vogëlushi foshnjë paska mbetur.

1964

ALEKSANDRI

Aleksandri endej nëpër botë,
dhjetëra frone mbretërish kish përmbysur,
rendte përmbi kalë porsi shqotë
me vështrim të egër e të ngrysur.

Kur i lodhur mbërriti n’Aleksandrì
nga malaria tretur porsi gjalmë,
pranë vdekjes, shtrirë në agonì
ende plane thurte ndënë palmë.

Vështroi qiellin, brriti nga mërzia:
-Shporru vdekje, dua të rroj më,
shih sa botra paska gjithësia,
kurse unë s’kam pushtuar një!

1963

KTHIMI

Kokë e lodhur tundet mbi sedile,
autobuzi rrugën shtyn nga pas,
pemët shkundin degët e jeshilta,
-Udhembarë! Urojnë gjithë gas.

Nënë, po të kthehem, nëna ime,
mallin pa kufi me vete sjell,
dashuri të solla shpesh nga kthimet,
që trokon pareshtur nëpër dej.

Mos u bëj merak ti fqinja plakë,
mos u rudh se erdha përsëri,
natën, jo, s’do vërshëllej më prap,
si dikur s’të lë më pa qetësi,

vetëm ashpër mos e shih tët bijë
dhe po qe se vjen më përshëndet,
se dhe ti që flokëve ke thinjë
nga një kthim ke vuajtur ndoshta vet.

1963

NË VALLZIM

Mbrëmë në sallë ndënë ritme foksi,
ca vështrime tinëz t’i shkëputa,
herë pas here, pse të hidhej gjoksi?
Ta kuptoja dot këtë nuk munda.

Lehtë ti pas ritmit fluturoje,
fluturonin gishtat mbi tastjerë,
vals, pse the nuk dije të vallzoje,
kur vallzoje bukur me të tjerë?

Më vështroje pjerrtaz, djallëzore,
flokët ulje, ngrije plot ngacmim,
ëngjëll, djall a ç’rracë njerëzore
më je ti që zgjodhi shpirti im?

Kur i kthjellët jam, më turbullon,
kur i turbullt jam, nuk di ç’më bën,
në njëqind vështrime më kërkon,
në njëmijë tundime veç më çmend.

Mbrëmjen lashë e ika atë çast,
tru i turbullt ëndërrat s’i përfill,
s’e kuptova, pse më fole pas:
-Në shtëpi, të lutem, më përcill?

1963

SONTE

Jashtë era çirret si e marrë,
soba po kërcet e po nxjerr tym,
mi i hirtë kotet mbi kamare,
në qepalla ende s’po ndjej gjumë.

Kam një brengë që në gjoks më rri
dhe më shtyp, më djeg e më dërmon,
ç’natë dreqi kjo, me dy stuhi,
jashtë e brenda zemrën ma shkallmon.

Mi i hirtë ëndërra ka prej miu,
flas me hijen time tej në mur,
llampë e ndezur shuhet edhe fiket,
shpirti im me pak fitil, vajgur.

Eja pra miush, ma ngroh pak heshtjen,
eja të ma çmendësh çmendurinë,
pak meze për ty, raki për veten,
për miushët njerëz, bromp të pimë !

Dhe u bëmë tre me hijen time,
eh, ç’aheng të dehesh me një mi,
eh, ç’aheng i bukur me një hije,
kur e sheh, kupton ajo je ti.

1968

VAPORI I MBYTUR

Mes valëve, në gji të detit, thellë,
qëndron aty, i lodhur tmerrësisht,
me dy direkët ngritur përmbi shtjellë,
i thotë botës sa i madh që ish.

Me detin ç’kuvendon kur hidhet vala,
ç’dëshirë mban të kyçur në thellësi,
a mos kërkon të çajë prap përpara,
ta rrokë detin prap me gjoks të tij?

Kur vijnë varkat, vallë ç’thotë direku,
përse rënkon atëherë i kaltri det,
a mos kërkon të shkojë prap te bregu,
një dashuri të humbur mos thërret?

Në hidhet vala kur direkun çik,
zjen malli i tij ( ah mall për pak lundrim ),
mes myshkut mbledhur, tretur ai rri,
rënkon ndën tonelata dëshpërim.

Nuk do më shumë, veç pak erë, fllad,
ca yje, pakëz hënë, horizont,
një zë njeriu, gas të jetë a vaj,
rënkim a dashuri, gjë tjetër s’do.

Ndaj më nuk fle, më gjumi nuk e nget,
se peshë e varrit e rëndon atë…
…dhe në u lind të shkasë përmbi det,
u desh të shkasë deti përmbi të.

1965

BORIGA DHE FIERI

Nën hije të borigës
fieri i vogël rri,
boriga lart në qiell,
fieri te toka gri.

Kur krisin lart rrufetë,
breshëri me tërsëllimë,
boriga nuk rrënqethet,
s’ndien frikë as një grimë.

Po fieri? Ah i shkreti,
mendon, rënkon, kujton,
rrënqethet e ka frikë,
me forcë dot s’lufton.

Bërtet dhe brohoret:
“Kur unë i lartë isha,
kur isha vërtet mbret,
për gjithë këto pisha,

kur tallesha me retë,
me kafshët egërsira,
nga pemët më e forta
kam qenë, më e mira…”.

Dhe mburret fieri, mburret,
mendon, kujton, rënkon,
nga flladi i lehtë thyhet…
Boriga prap lufton.

1962

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shkurt 2008)

ANDI MEÇAJ

Andi Meçaj u lind më 6 qershor 1975, në Vlorë.

Më 1994, ka mbaruar liceun artistik për pikturë në Vlorë dhe po në të njëjtin vit hap një ekspozitë pikture vetjake në Athinë, të vlerësuar nga shtypi vendas.

Është përfshirë në antologjitë poetike:

“Portat e Harresës”, Tiranë, Toena 2001, (me shkrimtarët shqiptarë në Greqi, 1990-2001).

“Antologjia e poetëve të Vlorës”, Triptik 2004.

“Qiejt e Shpirtit”, Tiranë, Bota Shqiptare & Meda Dea 2006, (me shkrimtarët shqiptarë në Greqi, 1990-2006).

dhe në antologjitë e tregimit:

“Shtëpia mbi rrota”, Tiranë, Toena 2001, (me shkrimtarët shqiptarë në Greqi, 1990-2001).

“Maska e Ditës”, Tiranë, Bota Shqiptare & Meda Dea 2006, (me shkrimtarët shqiptarë në Greqi, 1990-2006).

“Antologjia me tregime të zgjedhura të autorëve vlonjatë”, Botimet Europrint 2006.

Boton rregullisht në shtypin shqiptar dhe atë të Diasporës.

Në vitin 2009 është përfshirë në kapitullin e tekstit universitar për poezinë moderne të pasviteve ’90-të.

Më 2010, kthehet përfundimisht në atdhe, Vlorë.

Mbaron studimet e larta për: “Histori-Gjeografi”, në universitetin “Ismail Qemali”, Vlorë, 2014.

Themelon dhe mban që nga 2006 e në vazhdim: “Revistën Letrare Admet”. (https://revistaletrareadmet.art.blog/)

Ka botuar:

“Puthje ujore” poezi. Albin-Tiranë 2001
“Tokë e Bekuar” poezi. Toja-Athinë 2002
“Nga Letërkëmbimi me një Fantazmë” poezi. Toja-Athinë 2003
“Qyteti fle në Xhepin tim” poezi. Enalen-Athinë 2006
“Një stacion si një valixhe” poezi të zgjedhura. Triptik-Vlorë 2009

Çmime:

Është fitues i “Çmimit të Parë” në tregim. (I konkursit letrar: “Pranvera 2001”) dhe i “Çmimit të Parë” në poezi. (I konkursit letrar: “Pranvera 2003”), organizuar në Athinë dhe i “Çmimit të Tretë” po në tregim. (I konkursit letrar të organizuar në Selanik po në këtë vit).

Çmimi i Parë – Obelisk 2001: Cikli poetik – Andi Meçaj/140.

KU VETE KËSHTU

Ku vete kështu,
mes ngatërresash kaq e sigurtë
dhe ikën, ikën si ditë nga kafazi i natës,
për të hedhur vellon në krahët e virgjërisë sonë,
duke pirë qiellin në kupë çaji,
rrugicën tonë në çantën e tualetit e fut,
pasqyrë të vogël, e vogël por e lumtur për ne,
për grimcat e rërës që rrëshqasin duarve
si kujtimet,

gjurmët e limonave mbinë të kaltër,
karafili dhe shega mbi buzët e tua puthen.

Ti erë, ku vete kështu?!

ROMANCË

Jam kthyer përsëri, përsëri nuk dihet se ku shkova,
një tjetër që rrobat dhe hapat e mia kishte veshur,
si zakonisht në ora tetë mbërriti. Të hapur e gjeti derën,
zemrën e gruas si zakonisht të mbyllur.
Të parën shqelmoi veten, pastaj muret,
dritaret nga frika shkundën xhamat dhe shkoi të shtrihej
nën zhurmën e ëndrrave, që vetë urdhëroi,
të flinin.

PËRGJIM

Shtëpia rënkon nën kornizat varur mureve
dhe ti një ditë do të mbyllesh atje, muret përsëri
do të ankohen, ti, jo, nuk ke kujt t’i bërtasësh,
fjalën e tyre të fundit dyert e thanë,
të trokiturat ndalohen me ligj,
tashmë ka humbur fletankesa jote,

dhe trupi rebelohet, duart thyejnë kornizat,
këmbët shqelmojnë dyert, mishi trokitjet rikujton,
muret rënkojnë, përsëri rënkojnë muret, nuk ka më korniza,
vetëm sy nëpër dritare.

NINULLË

Ai iku, mbylli derën,
jo, dera e mbylli atë.
Rruga me shami në duar, (duke e tundur),
e përcolli gjer tek deti,
jo, shamia me rrugën në duar, (duke e tundur),
e përcolli gjer tek deti.
Deti me pulëbardhat e zeza dhe
kapelen e kuqe, e futi në anije,
jo, pulëbardhat e zeza dhe kapelja e kuqe
me detin, e futën në anije.

Anija u përkund,
u përkundën dhe duart e nënës.

GJURMË NË BRAKTISJE

Në këtë rrugë ka gjurmë hapash,
disa të vogla, të mëdha,
disa gjysma, të reja disa.
Po t’i ndjekësh do të të shpien te shtëpia
e braktisur në fund të rrugicës.
Do të hapësh derën, ose do të hysh me një
të shtyrë brenda, është e kalbur si kujtimet.
Do të të mbysë kolla nga pluhuri i harresës,
mos u shqetëso nuk je i sëmurë, mikrobet
i varrosën bashkë me njerëzit.
Do të shohësh copëza qelqesh dhe dritare
të shkatërruara nga koha, dikur frynte
dhe i përplaste ato. Do të shohësh
tavolinën këmbëthyer, ndoshta
nga pesha e pjatave ndër vite,
kolltukët e shqyer nga mola,
dërrasat e dyshemesë të shkulura
dhe tavanin e ciflosur nga lagështira.
Vazhdo nëpër kuzhinë, pas saj ndodhet
dhoma e gjumit, atje do të shohësh
shtratin e madh, tashmë
përtokë, të gjunjëzuar,
dikur ky oaz dashurie, falte lumturi.
Do të shohësh mure të bardhë,
korniza të çrregullta që ekspozojnë fotografi
të zbehta çastesh, dikur kanë qenë frymë brenda
rrobave dhe shpirtrave të tyre.
Ec dhe do të shohësh gjurmë, tinguj, tik-tak-un
e orës varur në komodinën e vjetër, dollapin
e teshave, me kostumet dhe fustanet e çngjyrosura,
dikur shkëlqenin më shumë se dielli.
Vazhdo të haposh, të lësh gjurmë
në historinë e braktisjes, dikur,
ndoshta dikur edhe ty do të të vizitojë dikush.

SHTËPIA

Kam hapur krahët,
sigurisht duhet të përqafoj dikë,
ndoshta shtëpinë e viteve që ikin sëprapthi,
ndoshta shiun që do t’u rikthehet réve,
apo atë qenin e zi të zotit Andon,
kur flet në tre gjuhë të huaja kafshësh.
Zgjas krahët, i hap, i hap, i hap,
përqafoj shtëpinë, e shkul dhe rrënjët
ia hedh.

Mbi dhé
bien lodra, lodra, lodra
dhe koka ëndrrash të prera
mbi dhé.

PIKTURË SUREALISTE

Anës rrugëve do të gjesh sy
varur nëpër pemë, frutat i hëngri toka
duke na goditur me farat e tyre.

Do të gjesh njerëz të mbirë fushave,
lulëkuqet i hëngri toka
duke na konturuar me të kuqen e tyre.

Anës rrugëve do të gjesh sy të pjekur,
të kuq, që u rëndohen pemëve.

FRIKA QË BËN PËR TË QESHUR

E vesha krahëve
këtë ngjarje të vrarë,
jo se kam ftohtë,
por tështij
dhe nëse tështij,
nxjerr ndodhira
me arinj dhe njerëz,
dhelpra dhe jashtokësorë,
domethënë kam frikë,
frika të bën për të qeshur,
unë qaj,
dhe iki me kokën në duar,
ta nxjerr shëtitje.

Ç’DHËMBË TË TMERRSHËM

Duke parë një buburezë të balsamosur
në dritare, loti qau, bashkë me të unë.

E di, një ditë do të kthehet, ushtria
milionëshe do të shqyejë mishin.

Ndërsa ne mbas dritareve do të mërmërisim
“Ç’dhëmbë të tmerrshëm paskan buburezat?”

BALADA E MOHAMEDIT

Këpucët veshën këmbët e zeza
të Mohamedit,
njërin sy e ka të lagur,
njërën mëngë të ngrënë,
hunda i ka ngrirë, e heq, e fut në xhep,
hunda fillon të këndojë
një melodi kurvash,
Mohamedi dëgjon
megjithëse pa vesh.
Rruga fillon të ecë,
ecin dhe këpucët
veshur këmbë të zeza
këpucëve u del bisht dhe katër këmbë.
Dikush sheh një kalë,
dikush dy këmbë të zeza,
një tjetër gjen hundën e ngrirë
duke fshikulluar me kamzhikun – pemë.

PLAKU LODËR

Çapon, godet bastunin
në rrugën drejt kishës,
troket orët e tij të mbetura,
asfaltin e zi që hap derën,
nga del e bukura e dheut
shndërruar në flutur,
krahët e ylbertë përplas,
në flokët e tij shekullorë vendos,
të jetojë dhe të vdesë.
Dora kurdis zemrekun,
ecën dy hapa, ndalon,
rikurdiset, vazhdon.
Nga qoshja del fëmija kaçurrel,
me sytë e dielltë,
duke bërtitur, duke ulëritur
nga gëzimi për plakun lodër,
për këtë gjigand të rrudhur,
me tesha të ngrëna kohëve,
me këtë bastun që ka hedhur
rrënjë në shpirt.

Kujdes biri im,
ka nevojë për shumë dashuri
dhe pak kurdisje.

KUR BIE SHI

Bie shi në oborr dhe në
shpirtin tim, nuk kam ombrellë,
strehë nuk kam, vetëm një qiell
dhe katër mure që ma rrethojnë
qenien, duke u vyshkur,
tkurrur brenda meje.
Macen e zezë e shoh të laget,
tavolinën të gjëmojë si tambur,
mbulesat, fantazma të vallëzojnë,
krevatin të ngrihet, të shkundet si qen,
nga pikturat të dalin njerëzit-hije,
me sytë dhe duart e ndritshme.
Ndërsa erën të shtrihet mbi dysheme,
të lotojë nga dhimbja dhe trishtimi.

FËMIJËRIA

Përplaset dera, hyn ai,
sytë i ka të verdhë,
duart jeshile,
kokën katrore,
brenda xhepave rri fshehur fëmija,
e nxjerr, i blen akullore,
lodra, të puthura,
rrotullon botën në karuzel,
tregon rrugën ku u rrit,
shtëpinë e vogël me baçen e madhe,
qenin larush tek bredhërinte
dhe gjyshen topolake që rrudhte kohën.

NË DORËN E VAJZËS
QË FILLON TË QESHË

Sot s’më hahet,
nga ballkoni përtej
del ngopja,
i kalon të 100 kilet,
më përshëndet
me një lëkundje dore
që i ngjan lavjerësit.
Në tavolinë pjatat flenë
me ca gërhima që s’durohen,
pas pak vjen vetmia
me pëllumbat e saj,
ma përlan
sofrën time besditëse,
mërzitem dhe bëj gati
aeroplanin lodër,
fluturojmë ngadalë
çati më çati,
ballkon më ballkon,
derisa ulemi në dorën e vajzës
që fillon të qeshë.

RRUGA DREJT QYTETIT

Rruga drejt qytetit
ka pluhur,
sy anës pemëve.
Makinat që zhurmojnë
janë lodrat e fëmijërisë sime,
Ky burrë u bën roje
bletëve dhe kujtimeve.
Në fusha qentë lehin,
ruajnë dhëntë dhe zërin.
Autobuzi sjell
ndenjëse të zbrazura
dhe mendime.
Ky zotëria pranë meje thotë:
-qyteti nuk është më fëmija
me pantallonat e shkurtra,
tani ka vënë kravatë, pantallona xhins
dhe një okë xhel në flokë.

NË NJË ISHULL TË EGJEUT

Këtu rrugët janë të ngushta,
në rresht për një
ecin njerëzit,
nën portikët e ulët
të dyqaneve dhe shtëpive.
Hapat djersijnë
kujtesën e këmbëve.
Fjalët puthin
qafë femrash gjizbuluara.
Plaku mustaqelli
i bën shoqëri pelikanit Petro
dhe mullinjve me erë.
Nga qoshja përballë
vogëlushi zbulon botën,
derdh buzëqeshje.
Akuariumi gjigand
është hënë e madhe e ndritshme,
mbushur gjëra të shijshme.
Tingujt përhapen
flutura të vogla të padukshme.
Nata është ajo vajza me mini
që kërcen deri në mëngjes.

TRAM BY NIGHT

Trami,
balenë stërmadhe,
ka mbyllur gojën.
Njerëzit ngjajnë
peshq të ngjyrosur,
me rrobat e ndritshme
si luspa.
Ky burrë
i lexon ulur mendimet
bri gruas
me celularin ngjitur pas veshit.
Dy arlekinë pasqyrohen
në xhamin përball.
Fëmija brenda meje
zgjohet, zgjat duart,
i ledhaton.
Qeni pekinua
lëpin buzët
dhe imazhin e kockave
tek kryqëzohen mbi një bluzë.
Një fizarmonikë hyn,
sjellë erë
dhe kujtime,
zëngjirur
këngëzon dashuri.

QIELLI PIKON QUMËSHT

Qielli pikon qumësht,
zogjtë sjellin mëngjesin
dhe aromën e vesës,
nata mbyll grilat, vetëvritet,
ngjyrat dhe rrugët
fillojnë të çelen
gjinj të vegjël, të mëdhenj,
lypësi im personal
veshur kravatë dhe kostum,
s’pranon më mëshirë,
të dielave është pushim,
qeni barbon,
më vështron me sy fëmije,
belbëzon,
njerëz të hekurosur fillojnë
rizgjimin e rrugëve,
nga flokët, rrobat dhe supet
u rrjedh qumësht.

MESNATË, NË ORËN DYMBËDHJETË

Ora dymbëdhjetë,
mesnatë,
ky tram që m’i përkund mendimet
më rrëfen ëndrrat e natës,
Hyn Nikua
dhe era të pëshpërin,
Kristua me fishekzjarre
mbjell buzëqeshje,
Vangjeli duke kalëruar
mëzin lodër,
Vjen dhe Melihaja
me shaminë e bardhë
që ia nduk faqet.

Hëna vizaton në qelq,
kokën e madhe të zbehtë,
brenda meje,
shëtis vende të pashkelura,
shaloj një statujë,
hapoj mespërmes oqeanit paqësor,
zgjas mjekrën,
këndoj në tre gjuhë njëherësh,
pagëzohem mbret.

MË NGJISIN SHKALLËT E NJË ËNDRRE

Më ngjisin shkallët e një ëndrre,
errësira më zbret një qytet,
mbi flokët e vajzave
dritat zgjohen korale,
anës rrugëve këndojnë
makina të dashuruara,
dy pemë vogëlushe,
kukafshehtazi luajnë me mua,
shtëpia zgjat kryet,
përgjon hapat e kthimit tim
dhe turmën cigane
që ikën me erën,
njeriu i vogël
me ëndrrën e madhe në kurriz
ka humbur rrugët,
shtëpinë që përvëlonte mall,
përkëdheljen e dridhur të nënës,
lulen që çelte një herë të vetme,
dredhklën që përqafonte pikturat nëpër mure,
kokën e prerë të Barbit,
ariun lodër që u binte
papushim daulleve
dhe saksinë që vetëvritej
sa herë hidhej nga ballkoni.

(Përgatiti për botim në: “ADMET”, korrik 2019, Andi Meçaj)

NDERIM PËR POETËT QË U VRANË, U BURGOSËN, U ARRATISËN APO U INTERNUAN GJATË REGJIMIT KOMUNIST

TRIFON XHAGJIKA – i pushkatuar

 

 

 

 

 

 

NDIHMOMËNI TË QESH!

Nuk mundem,
………………….. nuk mundem,
nuk mundem.
E pashë Atdheun lakuriq,
(vetëm pa miq e shokë)
mundohej të këpusë një degë dafine
nga lavdia e shekujve.
Atdheun e dija të urritur!
Por sa i vogël qenka!
As një degë nukë e këpuste dot.
E mora për dore
ta rrit në zemrën time…
Vëllezër-
Po e kërkuat Atdheun,
e kam unë.
Ndihmomëni të qesh.
Ndihmomëni të gëzoj.
Atdheu është lakuriq!

1963

VISAR ZHITI – i burgosur

 

 

 

 

 

 

MBASE TAKIMI I FUNDIT ME HËNËN

Sonte ua hodha policëve,
Kur po më jepnin darkën, atë supën e ligë.
Sepse pashë hënën. Është e rrezikshme
që të bëhem edhe një herë
……………siç isha, lirik.
Një ngushëllim i verdhë, hënor, i ftohtë
mbushi dyshemenë te këmbët e mia
…………..dhe po e lëkund.
Unë s’jam i pari që dënohet në këtë botë,
por më vjen keq që s’jam i fundit unë.

Hëna – grua e bukur, mahnitëse
seç i bën ca makjazhe një çuni
………….pas kuintave të një skene.
Errësirë përralle dhe drita, drita magjike
si një kozmos i vogël,
…………fluturues,
…………prej shprese.

Unë isha ai aktori i vogël
…………që luante aq mirë
e megjithatë s’e lanë të bëhej aktor.
Që ahere e kuptova: jeta është tepër e vështirë
Dhe tepër e lehtë
…………një tallje, një lojë.
Ja, mua m’i hodhën prangat, moj Hënë.
S’e kupton? Është njëlloj sikur ty të të shkulin
…………nga prania e Diellit
dhe të të flakin nëpër gropat astronomike
Ma bënë këtë gjëmë
ngaqë shpirti im nëpër parajsa çmendurish
…………donte të ikte.
– Ej, t’u derdh supa! – më briti polici te koka
duke më kërcënuar me garuzhden avdalle.

Mua më erdhi mirë
Që supa s’më ish bërë më e shtrenjtë akoma
Se ëndërrimet me një hënë ankthesh.

KASËM TREBESHINA – i burgosur shumë herë

 

 

 

 

 

 

MELANKONI

Në dritare të dy rrimë
dhe nga hëna po shikojmë
s’jemi parë dhe të mërguar
njëri-tjetrin po kërkojmë.

Jemi fare pran’në jetë
dor’ për dore gati zënë:
Diku rrugët na takojnë,
po kalojnë nëpër Hënë!

Burg 1954

JORGO BLLACI – i burgosur

 

 

 

 

 

DËSHIRË

Më vjen turp të qaj i heshtur,
si një shelg përbri moçalit!
Dua të gjëmoj pareshtur
Porsi lisi majë malit.

Rreth kurorës , shpesëria
Le të mos më cicërojnë
Që prej zgavrave të mia
shkabat të të vigjëlojnë.

Degët e fuqishme dua
të më tunden nëpër erë
Papushuar përmbi mua
borë e virgjër le të bjerë.

Sipër akujve të ftohtë
do të ngjitem der te retë
S’do më vijë keq në ndodhtë
të zhuritem nga rrufetë!

Se n’u dashtë të zhuritem
do zhuritem majë malit
Po s’do qaj e s’do nemitem
i përulur , bri moçalit.

PETRO MARKO – i burgosur

 

 

 

 

 

 

APOLOGJIA IME

(JETËS)

 

…Marrëzi, turp turp dhe
mëkate
për jetën e tërbuar
se kur më ndal, o gjeneratë,
që vuan rrugës ndonjë natë,
më merr për të dënuar
dhe, me një zë që vret,
ngaherë me pyet:
-Ku linde, o i ri?
-O jetë, linda në shkreti!
-Ku rron dhe ku vete,
në ç’dhera e në ç’dete?!
-Çudi! Ç’kërkon prej meje ti

dhe si, o jetë, pyet,
kurse në varfëri
më hodhe kur më gjete
të lindur nga skelete
pa dritë, pa liri?
-Njeri!
Nga vete, as më thua?
-S’e di! Jo, Nuk e di!
Po lermë, o jetë, ç’ke me
mua?
-Dua ta di, po dua!
-Atëherë, jetë e krisur,
për mua mos pyet
se qysh në n’agim kam nisur

të shkel si skllav i shkretë
mbi gjurma shprese drite…
—————————————

1937

MITRUSH KUTELI – burgosur

 

 

 

 

 

 

LETRA E FUNDIT
SIME SHOQE

Kaq afër jemi, por kaqë larg
Të lutem mos më prit-
Na ndajnë terre rreth e qark
Dhe yll për mua s’ndrit.

Përse ta lidhësh fatin tënd
Me një pafat si unë,
Kur di se emri im u shëmb
Me dhunë e me përdhunë?

Pra hidhe hapin guximtar
Ndaj jetës së gëzuar.
Dhe më harro këtu, në varr,
Të vdekur pa mbuluar.

Se unë pres, përças po pres
Një udhë fort të gjatë
Dhe një të martë, në mëngjes,
Do hidhem nëpër natë.

Nëpër një natë që s’ka mbarim
Po qetësi për jetë:
Pushim…harrim…pushim…pushim…
Në prehjen e vërtetë.

LAME KODRA (SEJFULLA MALËSHOVA) – i internuar

 

 

 

 

 

 

SHTRËNGATA

Dëgjoni, dëgjoni,
Nga deti shikoni
Si shfryn e tërbohet,
Si vjen e zgjerohet
Në qiell, në dhe –
Kaluar mi re,
Të zeza si nata,
Shtrëngata.

Nga zalli po ngrihet
Si mal, e përzihet
Me breshër, me shi,
Një pluhur i zi.
Dhe rrotull në det,
Në fshat e qytet
Përhapet rrëmuja
Dhe kuja.

Kush pyet për djalin,
Për lopën a kalin
Një plakë qyqare
Kërkon një manare
Një nuse shikon,
Mos duket përgjon
Në detin e largë,
Një barkë.

Po qielli dhe deti,
Të dy si tërmeti,
Dhe shpesët i ndjek,
Dhe barkat përpjek,
Dhe pemët rrëzon,
Dhe arat shkreton,
Dhe bie mandata –
Shtrëngata.

ARSHI PIPA – i arratisur politik

 

 

 

 

 

 

LAMTUMIRË

Mos loto, qi n’kujtesë
Të ruej pa turbullue
Kqyrjen tande plot shpresë
Magdalenë pikellue!

Mos qaj fisnike, zija
kur vetn nuk e shaplle.
Ashtu nga dashunija
Ti vdiqe pa u ngjalle.

E zymte dita e motit
Nuk dij a kem me u pa
N’se jo, ti lutju Zotit
Sa mirë na jemi nda

ISUF LUZAJ – i arratisur politik

(Fragment)

 

 

 

 

 

***

Plaç, moj zemër lumëmadhe,
Që më qan e më ankohe,
Ma nduk lemzën, si kunadhe,
Uritur në netë llohe.

Plaç, moj zemër, tradhtare,
Ç’më zë frymën dhe mahnite,
S’ta dëgjoj më rrahjen fare,
Steron dritën, sikur fike.

Plaç, moj zemër gënjeshtare
Më premtove shumë agime,
Më kandise, lozonjare,
Sa i besova vetes sime.

***

Ti që mbi malet me bore
Zbrisje shpresat posi yje,
Ylyvere thurur kurorë,
Zjarre në lugje e në pyje

Për heronj e për dëshmorë
Varrime pa ditë zije…
Hem vigane, hem shenjtore
Për një agim të ri lirie.

***

Tani thua që u lodhe,
Ma shkel syrin për mëshirë,
Ngaqë shumë ike, brodhe,
Kërkove një atdhe të lirë.

PANO TAÇI – i burgosur

 

 

 

 

 

DIMËR JASHTË E DIMËR BRENDA

Me bastun akulli ikën
dimri nëpër udhë.
ku shkel, tokës i kall frikën
e drurët i rrudhë.

Qiell borën po esit
mbi male e fusha.
del gjahtari t’i bëj pritë
shapkës te gajusha.

Lodra e rrufesë gjëmon
e zjarr i kall qiellit.
reja me retë vallzon
për inat të diellit.

Qershia me sy për dhe,
nudo, mardh e tëra.
bredhi flokëhalat i ngre
me nfricë për gjelpëra.

Si një dimër këtë mbrëmje
kallkan nëpër derte,
pllaq e plluq iki mbi dhembje
e s’di se ku vete.

FREDERIK RRESHPJA – i burgosur

 

 

 

 

 

 

SHI HËNE

Si arlekin që del për shëtitje
Në kopshtin e harruar të fëminisë,
Hëna e pikëlluar nëpër ré
Shkel mbi degët e shirave.

Liqeni i vetmuar në breg të natës,
Shqetësohet në krahët e erës
Dhe thellë sirena e dallgës së kaltër
Loton mbi fytyrën e fjetur të legjendës.

Yjet në asfalt si perëndim i thyer.
Dhe plepat si murgjër të zinj.
Fshehur pas drurëve diku përgjon
Vrasësi i vjetër, trishtimi.

Eh, mundet që thika e trishtimit
Diku përdhe ka për të më lënë,
Fshehur nën një perëndim të thyer
Fshehur nën shira hëne…

ZYHDI MORAVA – i burgosur

 

 

 

 

 

 

PUTHJA E FUNDIT

Pikon, rigon një pikëz uji,
E dalë shkëmbit veshur myshk,
Si lot i gruas epshezjarrtë,
kur sheh fytyrën që iu vyshk.

Fluron, lodron një gjeth në rënie,
Kur era fryn e shfryn në vjeshtë,
Si psherëtim e zemrës tënde,
E dalë befas, fare thjeshtë…

Fluturon e ikën fluturim,
Një zog që shumë gaze kishte,
Dhe mbetet bosh folezë shkreta,
Mes degëve, në shelgjishte.

Si lot, si zog, si psherëtimë,
Gjithçka e shoh si shkoi, si treti,
Veç puthja e fundit mes kujtimesh,
Si tjetër plagë e thellë mbeti…

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, janar 2007)

POEZI KOSOVARE

POEMË NGA FAHREDIN GUNGA

(1936-1997)

Është njëri nga poetët më të shquar të poezisë bashkëkohore shqiptare, të brezit që u shfaq nga fundi i viteve të ’50-ta dhe brenda viteve të ’60-ta, i përbërë nga Azem Shkreli, Ismajl Kadare, Rrahman Dedaj, Dritëro Agolli, Din Mehmeti, Fatos Arapi, Ali Podrimja, Adem Gajtani, Hivzi Sylejmani e të tjerë, që, sot konsiderohet se ishte njëri nga brezat më vitalë të poezisë së atyre viteve. Gunga e ka nisur vargimin poetikë që nga libri i parë me poezi “Pëshpëritjet e mëngjesit” (1961), duke i mbetur besnik deri te librat e fundit “Mallkimet zgjuara” dhe “Kepi i shpresës së mirë” të viteve të 80-ta.

KEPI I SHPRESËS SË MIRË

I
Si ta mbyllësh mallkimin e kaltër në sy
e fjalët peng t’ia japësh ndonjë zogu shtegtar e,
Larg është kepi i Shpresës së Mirë
Çdo gjë i ngjan uratës për largësira të pafund
Dhe, vetëm dëshira të mbetet për t’u përshëndetur
me vetveten
Ose të lutesh për mëshirë e cila të rren
Dhe, sheh; mallkimi i kaltër nuk është vetëm mashtrim,
vetëm
Ngjyrë që i rren sytë (sa lehtë e sa rëndë peshon
rrena!)
E, bëhesh shtegtar i rrugëve të parrugë, e bëhesh:
Fëmijë i paemër, kopil pa biografi, si mashtrimet tona
Të pashuara sa i push, të peshuara sa një shkëmb, e
Bëhesh: lypës për dritën e cila përsëri ka për
të mashtruar
Për nesër, rëndom si çdo herë, si çdo herë
Dhe, donë të ikësh diku: Ilmarineni ka vdekur pa lindur,
Prandaj ecim me hapa shtegtari, me dhembje
të fshehtë:
Si për inat, si armik i betuar i urrejtjes, e
Larg është kepi i shpresës së mire.

II
Dhe, për të mbërritur në kepin e shpresës së mirë
Duhet udhëtuar prej njërit hap deri në tjetrin
në milimetra,
E, krejt është njësoj çka do të thonë për ty biografët
Pastaj
Rëndom, sikur kur i besojmë rrenës së trilluar.

Dhe, atëbotë, të duket se kjo është e vetmja rrugë për
të mbërritur
Deri në kepin e shpresës së mirë

Tevona, nuk është me rëndësi se çfarë urate
ose sharja
Do t’ju japësh gjërave prej të cilave donë të ikësh,
(marrëzisht të marra e marrëzisht të çmendura)
Dhe, pastaj mbetet të vjellësh vetëm fjalë
Për të marrë trajtën e ndonjë vargu endacak
Si krushk i paftuar në dasmë, si vala e paemër
Që shqyen zemrën, këtë lehonë të rrejshme, si shpata
e fatit,
Dhe, kështu, do të udhëtosh hap pas hapi, pa orar,
E do të mbërrish deri te biografia jote, se
Atëherë bindesh se me të vërtetë je i vogël.

III
E ti madhërisht hesht, si deti dhe udhëton dhe
Fjalët të janë bërë korale, dhe vetë me veti urishëm
i përtyp

E kurse do të doje të thoje ndonjë fjalë të mirë, por
Ti madhërisht hesht se: ke harruar fisin, dhe
Nata është shtrirë ndërmjet teje dhe Kepit të Shpresës
së Mirë, se
Se atje ku je nisur pa kandil e pishë vështirë
Do të gjesh rrugën tënde, të vetën rrugë në të cilën
je nisur,
atëbotë bëhesh kameleon: për inat ndërron ngjyrën
E madhërisht hesht, sepse prêt mos po lind diçka e re,
O, zoti im, sa vështirë qenka për të lindur së dyti, me
ngjyrë tjetër
kur në biografinë tënde të vjetër, fjalët janë bërë
korale,

(Kujt të cilëve në rrashtë u ke hipur për të mbërritur
atje ku je nisur
Do të kthejnë sërish në biografinë tënde të vjetër)
Dhe ti madhërisht hesht para vetëvrasjes së fjalëve
Dhe sheh: çdo gjë duhet të shash, krejt një në ç’mënyrë
1001 herë në nënë e në motër e në… krejt me
radhë, e andej,
Do të dëshiroja të shndërrohesh në ninullë, vetëm kaq,
Për të mbërritur deri në Kepin e Shpresës së Mirë
në atë përrallë,
Edhe pse do të bëhesh ndoshta edhe vjedhësi i qeshjeve,
ndoshta
Gjahtari i sharjeve, e kushedi çka
tjetër, e
Në fund kurriz i kërrusur nga bërjet e dhembjeve
E mallkimeve
E-edhe 1001 herë të lindesh përsëri, në cilëndo fjalë
qoftë
Do të dëshiroje të shndërrohesh në ninullë
(Kuajt të cilëve në rrashtë u ka hipur për të mbërritur
atje ku je nisur
Do të kthejmë sërish në biografinë tënde të vjetër)

Dhe mendon se kështu botën do të vësh në gjumë, e
Në këtë mënyrë mendon të mbërrish në Kepin
e Shpresës së Mirë
Pa adresë pa biografi, por me një më tepër je
Shumë i pafuqishëm për të pasur dashuri të madhe
Në jetën tënde të imta, në përgëzimet e tua të thjeshta,
Se-secili në rruzujt e vet shalon kokën e vet, e
Dashurinë e madhe e ka vetëm rrafshëta ku erërat
lëmeken dhe
Kështu, udhëton milimetër udhëton
Nëpër skajet e vetvetes për të mbërritur pas hapit tënd,
Më në fund, në Kepin e Shpresës së Mirë, edhe pse
Biografia jote do t’i ngjajë dorës së shtrirë të lypësit
në udhëkryq
E,nuk di se me të vërtetë je i vogël
Në skutat e rrashta sate ku ujqit bëjnë strofull

Se secili në rruzujt e vet shalon kokën e vet.

IV
Dhe e mat vetveten e mat kohën, e mat jetën
Me pëllëmbë se gishtat të janë bërë pishtarë
Të fikur, e
Bindesh solemnisht:je kthyer prapë, aty
Në atë djerrinë prej kah je nisur, e

Sërishtë kthehesh në sharjet e në mallkimin e kaltër
Në vendlindjen tënde ku të gjitha rrugët i di,
Përveq emrit tënd, këtij kuptimi të pangjyrë, si qdo
sharje,
Se larg është për të mbërritur në Kepin
e Shpresës së Mirë
Se, për të mbërritur në Kepin e Shpresës së Mirë
Duhet të kalosh 1001 Det të Zi, 1001 Oqean të Qetë, 1001
urata e mallkime
Dhe të shalosh yllin tënd, qoftë edhe i fikur,
Në të cilën me mërinë e tërë botës lehin qentë
Si të gjithë e të gjithë, rëndom, të inatosur në vetvete
Pas hapit të shkurtër e dëshirës së madhe, kur kërkojmë

Lindjen tonë të dytë, në barkun e gruas shterpë
Të njohur e të panjohur
Si sharje së pathënë që as vetë nuk ia di
Kuptimin e vet të vërtetë edhe pse e thua me vetëdije,
Sikur që të lindi, për shembull, pas lindjes tënde të dytë
Në vend teje rrena, e asgjë tjetër,
E për të mbërritur deri në Kepin e Shpresës së Mirë
Duhet të kalosh 1001 Det të Zi, 1001 Oqean të Qetë, 1001
urata e mallkime
Se vend për dashuri nuk ka kur urrejtjen e ke
armik e mik.

V
Fatet (të vogla e të mëdha)
Ecin mbi supet e secilit prej nesh
Ashtu,sikur që i kemi ndërtuar pa aritmetikë,
E sheh kurrgjë tjetër nuk je,
Përveç dëshirë e peshkut në rërë,
Mallkim i vjetër i trashëguar në gjak
Dhe sheh ndërmjet hapit e hapit, kasnecëve të vonë,
Të pret rruga e gjatë, e
Gjithmonë mbetesh prapë aty ku je nisur,
Se larg është për të mbërritur
Në Kepin e Shpresës së Mirë në mallkimin e fjetur,
Vetëm në hije të ëndrrës
Mund ta masësh vetveten me pëllëmbë,

Dhe bëhesh betë barkë e thyer në molin e ndytë
Të rrahurat nga dielli, nga mëshira e verbër e
Kohës e cila të ka ikur nëpër gishta

Dhe sheh fati të grimcohet nëpër dhëmbë, e,

Kështu do të mbesësh prore mallkim i ngujuar
në brinjë

E fatet (të vogla e të mëdha )
Ecin mbi supet e secilit prej nesh
Ashtu sikur që i kemi ndërtuar pa aritmetikë,

Të uritur si për bukën e zezë, e
Si toka për shiun vjeshtarak,
Dhe e kap vetveten për dore,
E ec nëpër meridianë (rrenë pas rrene)
Duke i njehur hapat e marrë
Të vetmit heronj pa pallë

Se fatet (të vogla e të mëdha)
Lindin si rrenë e vdesin si rrenë, se
Vetëm në hijen e ëndrrës
Mund ta masësh vetveten me pëllëmbë…

VI
Si ta mbyllësh mallkimin e kaltër në sy
E fjalët peng t’ia japësh ndonjë shpendi shtegtar, e
Larg është Kepi i Shpresës së Mirë

Atëbotë, vetvetes emrin vetëm ja harron
Sepse në rrugën e madhe së cilës je nisur
Nuk ke matur largësinë prej furtune në furtunë
Në rrashtën tënde, në këtë katedrale
Të ndërtuar prej 1001 renave, sepse
Prore në jetën nga një mallkim të kaltër e bartim
Me cilin peshohemi pas çdo mëkati, dhe
Rrugës së cilës je nisur nga lakadredhat e fatit, e

Për të mbërritur deri te Kepi i Shpresës së Mirë
Duhet të kalosh nëpër kataklizmit e mëkatit të fatit
Të ndërtuara prej fjalëve e fjalëve, e

Secili në udhëkryqet e veta
Shaluar ec në kurrizin e vet, e

Koha të thyhet në gishta, të bëhet sa të zitë e thoit,
Shekullin që e bartë në palcë e kurriz si neverinë,
Si zotin e mashtruar pasi u kryqova me bërryl, se
Vetëm me bukurinë e blertë të mallkimit të kaltër

E gjen për çudi vetveten,
Ujkun e çalë me gjuhë të ngrirë ndër dhëmbë, e
Duhet të kalosh nëpër kataklizmit e mëkatit të fatit
Të ndërtuar ndërmjet fjalëve dhe fjalëve, se
Prore, në jetë nga një mallkim të kaltër e bartim
Me të cilin peshohemi pas çdo lindjeje tonë të re.

E, secili pastaj në udhëkryqet e veta
Shaluar ecën në kurrizin e vet, në boshtin e vet.

VII
Dhe, kështu është në këtë shekull
Të cilin për dore ose ai ty,
E shtegton në të njëjtën rrugë, në të njëjtat meridianë, dhe,

Kupton dikund në ndonjë pikë nën këmbë,
Nën cilëndo këmbë që të jetë, një fat e shkel e
Nuk e sheh e nuk e sheh se mu aty,
Në atë pore, në atë milimetër të tepruar të fatit
Është fshehur lindja jote e vërtetë
Mallkimi yt i kaltër që aq shumë e ke dashur
E aq shumë e ke rrejtur
Dhe, kështu, donë të mbërrish lakuriq në vetvete
Në fund të rrugës sate të gjatë,
E krejt kjo është vetëm një lojë ndërmjet
Teje e teje, ndërmjet gjakut e gjakut,
Ndërmjet fjalëve dhe fjalëve 1001 rrena
Në karnavalin ku shitën fatet lirë, në panairin e përhershëm,
Edhe pse bëhesh pehlivan i marrë, që then
Këmbën e djathtë, mbi rrashta e rrashta, pse
Deshi të mbërrijë në horizontin e vet,
Në mallkimin e kaltër i rrejtur, marrëzisht i mashtruar
Nga troku i yjeve në karnavalin e udhëkryqeve të fatit
Ku edhe fjalët shiten lirë, shumë lirë,
Edhe uratat, edhe heronjtë pa pall, kukëzat

E si kloun i cirkut të lirë
Mashtrohesh se je i madh pas buzëqeshjeve të hidhëta
Dhe sheh! (s’ka rëndësi se kur) çdo gjë është lojë

E, vetëm lojë, një lojë e thjeshtë.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, janar 2010)

FAHREDIN GUNGA

(1936-1997)

nga: Rendja e Gjatë Pas Ëndrrës

I.
E, tani, shkëmbët, po shkel nëpër hijen
e bjeshkës së nëmave, pranë reve të etura,
nën mjegullën e nëmët, nga kohë e ime e thinjur
nga brymat e mërive të gëlltitura, nga etjet
e moteve i tharë, i shkalë nga gjaku i lëndtë,…
po ec, i karmët, në rrëzë të bjeshkës së nëmave,
i nëmët, nëpër tokën e nëmët, të nëmët e të përnëmët,
i mbështjell me re motesh i kallur, nëpër vrere
të vrerta i grerë e gërryhem, e thuhem, me mëri
të ngjallur në gjinj, me zjarmi motesh i thëlluar,
me gjak të shpërgjakur që aorteve më vrujon,
po zbres, i përvalë, i përvëluar, në ëndërr të përëndërrt,
dhe, nëpër damarë më oshëtin, e më mërmërin, ajo
klithmë e shkalëryer e motit, që ma vret dhembën
e lurtë, të nëmët e të gjëmët, me do rreze të një dielli
të përhënët, të flakëshuar, të atij dielli që edhe sytë
vetes ia verbëron, ku shpërmendet duke rendur
nëpër teh të kohës e të shorteve, që mbi kokë, nëma
si vezullime shpate më rri, e më ndrydh nëpër rrashtë,
po tatëpjetem, i nëmët e i përnëmët, gjakngrirë,
dhe fjetur, duke u shtrezuar në shtrezimet e tokës
së nëmët të nëmët e të përnëmët që shtriret
sa gjërë aq edhe gjatë rrëzë bjeshkës së nëmave
në ëndrrën e përëndërt, e, nëpër aorte më oshëtin,
e më ulqërin, një klithmë e shkallitur e kohës
që më grish, e nuk më flet, dhe, pres e pres, me net
e me ditë, dhe, i rri përballë erës së mëritur
të moteve, i djerrë nga agulltitë e shekujve, i shkëmbët
i shkabëruar, i nëmët rrëzë bjeshkës së nëmave,
i kallur nga ëndrra e përëndërrt që më gërryen,
e shortesh më thyen, e më thëllon me vrere të vrerta
në eshtra, nën rrashtë të lashtëritur, në sy dritëfikur,

e, ku do të rend, më pyesin eshtrat e llavur,
të cilat m’i kanë mbështjellë shortet me nëma,
e dhembja e trolltë më dergj, e shpresë të shpërshpresta
dergjon, e, çdo të gjesh në tokën e nëmët, të nëmët
e të përnëmët, kur zjarmi e ëndrrave ngrin, e cegmë
e dhembës gjëllin duke brymosur nëmë, e shpresa
shpresës udhët ia ngatërron, e rend duke endur, endës
i ëndrrave, me ëndrrën e përëndërt të mbërthyer,
të griluar, në gjinj të shekullit të shpërshekullt,
dhe, më pyesin eshtrat e gjëllitur nga nëmat e nëmëta
në tokën e nëmët, të nëmët e të përnëmët, në cilin
kep, vallë, shpresërin, e kepëritur, shpresa e përshprestë,
ajo shpresë e endur shekull më shekull, e përgjumët.

RRËFIMI

Pse më shikon si të huejin? A nuk më njeh?
Sëbashku a si vorrosëm tifusarët e natës
dhe mëngjezet buzëkuqe bashkë me ta?

E hapa zemrën dhe rafal të ri për këngë
ia derdha syve të tokës naive, tokës llahuse –
tokës që era gjak kaherë nuk po i vjen.
Më thuej, pra, o vlla i im i dashtun –
vlla i djersës sime, i dallëndysheve të mija –
pse më këqyr si të huejin? A nuk më njeh
ende?

PORTRETET E QYTETIT TIM

HAMALLI

Oj, sa e fortë asht kjo tokë,
sa zemra e ime e trusun nën samar.
Oj, sa e fortë asht kjo tokë…
Nata asht ma e bukur se dita –
ajo të përkund n’andrra, të sjell kujtimet.

– O, njeri,
falma vetëm nji buzëqeshje,
nji buzëqeshje si të fëminisë sime –
falma, e…
mos më shiko në shpinë!

I VERBTI

Oh, natë –
të due Dritë, të due!
Oh, natë –
sa herë vjen me vedi a bjen
of shame si unë?
Të due Dritë, të due!

KASAPI

Në tryezë
gishtat me drandofille
gjaku.
Në duer vena
e dejve të’ njomë
e kanga –
në teh të thikës.
Gjak. Gjak. Gjak.

LOJA E ESHTRAVE
poemë

(Epilogu kryeneç)

Duke luajtur eshtrat
ndërtuar kanë njerëzit Kullën e Rrashtave,

Duke luajtur eshtrat
ndërtuar kanë njerëzit Rozafatin,…

Duke luajtur eshtrat
ndërtuar kanë njerëzit Lindjen e vet të vërtetë.

II

(FUQIA E DUARVE – OSE ATO QË BARTIN KOHËN NË GISHTËRINJ)

Po ta dhuroj
ashtin e dorës sime të djathtë
që ta lëmosh tokën
e etshme për dashuri,
që t’i japësh vetes emër –
po ta fal
ashtin e dorës sime të djathtë
që të rritesh me etjen e ujkut,
me etjen e flakës –

dhëmb i ujkut të nemur

2.
Merre ashtin
e dorës sime të djathtë,
dorës sime të majtë –
dhe ndërtoje piramidën
e flaktë –

të flaktë
me diell të vjedhur
në sy,

të flaktë
me fjalë të kafshuara
në buzë –
merre ashtin
e dorës sime të djathtë,
dorës sime të majtë,
dhe
ndërtoje urën, atë urë,
për lojën e eshtrave të mirë –

Lojën e eshtrave të çmendur
në lojën
e çmendur të kokës –

Merre ashtin
e dorës sime të majtë,
(ashtin e uritur
për palcën e fjalës,
ashtin e uritur
për lojën e vdekjes së fjalës)

ashtin e dorës
sime të djathtë,
ashtin e dorës
sime të majtë
e, ndërtoje:
djepin për të përkundur
blebëzimet e barit,
shtërzimet e fjalës,

e – mandej, le të jetë
vetëm fjalë,
le të jetë
vetëm lojë.

3.
Merre ashtin
e dorës sime të djathtë –
bonjakun
e fjalëve të përtypura
në nofullën e eçtuar
për gurrat e gjakut,

merre ashtin
e dorës sime të djathtë,
e mallkimit të lulegjaqeve,
endacakun e blerimeve,

merre ashtin e dorës sime të djathtë –
mjeshtrin çollak
për arkivolet e fjalëve,
që shpesh memece
vdesin në mes nofullash
me etje të nemur,
me etjen për lindje të re,

vetëm:
ashtin e dorës sime të djathtë,
ju lutem –

se është i urtë si urata,
se është i fortë si dhëmb ujku.

III

3.
Eshtrat janë
lojtarët e parë të stuhive të çmendura.

Eshtrat janë
skifterët e uritur të agimeve pa diell.

Eshtrat janë
dasmorët e dasmave pa krushq.

Eshtrat janë
ushtarët e lodhur të shtigjeve të pava’ –

ku erërat thajnë palcëne vet,
ku shkëmbi plas si loti.

IV

(KUPTIMI I LOJËS SË ESHTRAVE)

Eshtrat
kur luajnë
shtatë Bushtrica
s’ua shuajnë
etjen
sa shtatë mallkime
(o Zot
mashtrim e-
vetëm mashtrim)

Eshtrat
kur luajnë
skifteri i rrudh
qerpikët

si shenjtor i rrjeshëm

(o Zot
mashtrim e –
vetëm mashtrim)

eshtrat
kur luajnë
shqyejnë shtatë pashë
qiellin

si shtatë vajtime
të nënave shterpë –

(o Zot
mashtrim e-
vetëm mashtrim)

……………..

3.
…Dhe, qe:
një lindje është
vetëm një shtërzim i ehstrave,

një vdekje është
vetëm një lindje e eshtrave.

Atëherë,
si duhet ndezur kohën?

V.

(POROSIA OSE URREJTJA E VDEKUR E UJKUT)

Mos shkelni
në hirin e ehstrave
të dorës për respekt të lotit –

mos shkelni
në hirin e eshtrave
të etshëm për shiun e prillit –

të etshëm për shiun e prillit –
të ngujuar ndërmjet nofullave
të fëmijëvepa va,

mos shkelni
në hirin e eshtrave –

se ngjallen ujqit e fjetur,

se ngjallen
erërat e çmendura,

mos shkelni në hirin e shtrave
ju lutem,
si për lulen e bardhë,
si për fëmijërinë time
të varur në udhëkryq.
…………..

2.

(POST SCRIPTUM PËR NJË REKUIEM)

Duhet kalbur eshtrat
që të mund të luajnë
lojën e jetës në rrugën e madhe,

Duhet mos ngjallur eshtrat
për të ditur lindjen tonë të vërtetë
dhe emrin tonë të vërtetë.

VII

(Balada e lojës së eshtrave)

Ka qenë – kështu thotë përralla
një herë një pëllumb i butë i shesheve,
dhe, prore ndalej në mes të sheshit
ku njerëzia ndalet ditëve të diela për të pushuar.
Por vetëm një herë sheshi nuk e deshi pëllumbin,
se pëllumbi ishte tepër i butë – shumë i butë
(në krahë të çdokujt ulej
e me butësi për faqe njerëzit i lëmonte).
Kështu jetone pëllumbi i butë i sheshit
në mes dashurisë dhe urrejtjes së qytetit.
Por, një ditë, një ditë prej ditësh,
në shesh mbetëm vetëm do pupla të përhime
dhe – pikat e gjakut në trotuar të rrugës.

Ishte mëngjes vjeshte me dhëmë të gjetheve të mbrame.

Krahët e njerëzve të nesërmen mbetën
si tymtarët e vetmuar në mes të stuhisë
e – lotët sytë i vesuan… Thonë:
atë ditë kishte rënë shi i madh dhe qielli ishte nxirë
vetëm, (ndoshta!) për ta larë gjakun e pëllumbit.
Vërtet kishte rënë shi i madh
vetëm për ta larë
gjakun e pëllumbit nga trotuaret e qytetit.

Kështu thotë përralla të cilën e dinë
edhe fëmijët e llagjes sime duke i ndjellë pëllumbat
që të kthehen me lagjen e tyre –

E lagjja ime di përralla shumë, shumë.

PËRRALLA E RE PËR PROMETEUN
DHE SHTEGTIMIN E TIJ

1.
Pas prehjes në kilometrin Zero Zero-
të duket vetja se je Promete i zgjidhur
e, të hapen shumë rrugë përpara-si bota
me udhëkryqe, hejzime dhe kryqëzime

zemrën e ke det
e duart vatër të vjetër zjarresh

dhe,
nuk ec më vetëm në një diametër
se: botën mendon duhet ta lidhësh me lulak
i betuar në bebëzat e përroit në sytë e ferrishtes
për ta kallur detin e zemrës-

për t ja shuar Etjen vatrave të vjetra të duarve
që bartën në shekuj e mote:diell e hënë, dete e qiej
e i gatuan plisat e tokës për miq e dashamirë
e i latuan shkëmbinjtë me fjalë e dashuri-vetëm
për ta kallur detin e zemrës-

dhe,
nuk ec më vetëm në një diametër
se:botën mendon duhet ta lidhësh me lulak
I çliruar krejtësisht nga prangat e Mallkimit

Pas prehjes në kilometrin Zero Zero
bota ec e ec në shtegun e vet
nëpër përralla e ëndrra e ëndërralla

hapi yt ngec e ngec
nëpër udhëkryqe, hejzime e kryqëzime
se kurrgjë më, e sheh, nuk fitohet me përralla
pa palla

2.
dhe, pyetesh
a e ke gjetur rrugën tënde të vërtetë
në atë kaçitjen prej ferrishte

me zemrën det
e duart vatër të vjetër zjarresh
me fjalën e dashurisë nën buzë e thonj-

atë rrugë
në të cilën do t i gjesh pjesët e tua
kokën tënde të gjuajtur kushediku-në bredhje,
të ndërsyer nëpër përralla e ëndërra e ëndralla

e,
të duket vetja se je Promete i zgjidhur
nga prangat e mallkimit që i barte në Shekullin tënd
atëbotë,

e, don të luash Lojën e re në shtegtimin tënd
lojë loje
e luhet ashtu si është luajtur prore
këmbë pas këmbe-pa kërcime
me hapa të njëjtë: në udhëkryqe, në hejzime e në kryqëzime

Pas prehjes në kilometrin Zero Zero
kurrgjë më, e sheh, nuk fitohet me përralla
pa palla

loje loje.

(Përgatiti për botim në “ADMET”, shkurt 2014, Andi Meçaj)

POEZI SHQIPTARE

SIDORELA RISTO

Sidorela Risto është një vajzë e re, poete, pianiste dhe studiuese e talentuar, bija e poetit dhe botuesit të njohur Petraq Risto. E lindur më 25 maj 1983, ka mbaruar studimet e mesme dhe ato të larta për letërsi në Hunter College, New York, Usa, po përfundon masterin me temë Jame Joyce, po në atë kolegj. Ka botuar librat poetikë: “Pegaso”, “Ku e vërteta gënjen të vërtetën”(në shqip dhe anglisht) “Aprila” (në shqip dhe anglisht), “Harta e verbër” “ The Blind Map” (në shqip dhe anglisht). Shkruan ese, përkthen, etj. Këtë cikël e dërgoi autorja nga New York-u për botim te “Gazeta e Athinës”.

DIÇKA PËR NOTIMIN

I
Vetëm.
Mendja ulet në kështjellën prej rëre
loti formon baltën
unë pi gurët e vetmisë
jeta s’më jep ujë
dhe mbytem.
Një peshk i vogël: unazë në grep.

II
Në fëmijëri bëja not peshku
duart në formë lutjeje
vallëzonin mbi det
këmbët luftonin pafajsinë e valëve
gjysmë vals, gjysmë flamenko
gjysmë peshk, gjysmë njeri
fytyrën baltës, shpinën qiellit
isha fëmijë.

III
Tani bëj not delfini
përqafoj jetën me krahë të rëna
krahë e këmbë të lodhura
zhytja është luftë njerëzore
lutjet plumba dhe goja grykë pushke
Me Zotin komandant qëlloj
armik nuk kam
armiq kam plot
delfin naiv jam.

IV
Jeta është stomak peshku.
Si Xhona në barkun e balenës
jam unë perlë e ndotur në barkun e botës
Të dy kërkojmë një vend të huaj
Ai Ninivitët unë Parajsën.

V
Hapuni valë, hapuni,
peshkaqenve dua t’u largohem
notoj në oqeanin e vetes.

Brooklyn, 2004

PA SHIJE

Zemra ime garniturë
me degë shelgu,
mbi një pjatancë puplash të këputura.
Zogjtë kanë evoluar në peshq
barkpërpjetë dhe të verbër,
tik-taku i zemrës fle në një krevat avulli.

Kripë dhe piper
t’i jap shije muskulit pensionist,
për hir të hidhërimit.
Fluturat shijojnë nektarin
e një luleje të vyshkur,
dhe largohen
në rimishërimin
e një jete tjetër,
ku unë jam gruaja e pasionit.

Shpirti im s’ka më flutura,
i joshe ti të gjitha.
Një kupolë drite
kur krijesa e urtë eci pranë
si një flakë qiriu që të gudulis dëshirat.
Prushi im është shumë i ndritshëm për oreksin tënd,
kështu unë djeg drurët e thatë,
vloj pasionin jashtë zemrës.

Ndërsa ti pi kafe me pëllumbeshën,
tik-taku i zemrës fle në një krevat avulli.

LOTË TË IMPROVIZUAR

Pikëza uji
trokasin këmbët mbi
sipërfaqen e ftohtë
si rënie të ngrira daulleje
të një xhazi të varfër.

Në një vaskë me ujë
dy qirinj në formë gjetheje
lundrojnë mbi petale trëndafili –
varka të zbrazura puthin
horizontin e kuq.

Nën ujë
një rrymë kujtimesh
luan melodi të heshtura
mbi telat e butë
të gishtërinjve të vyshkur

Djersa kafshon lehtë gjinjtë kumbull,
prekja është fantazmë e dëshirës.

Vetëm, peshk i rrudhur.

KAPITEN PA BUSULL

Gishtërinjtë përkëdhelin
gjethet që notojnë mbi dallgë
shegën e çarë-nota të ëmbla
në një pentagram te kuq.
Sy të kaltër pushojnë
Në bregun e rrezeve te perëndimit tim.
Një kapiten pa busull
i humbur ne zjarrin
e pentagramit të kuq:
Shega nota pikon.
Ti je Hermes që luan në harpën e erës.

NË KËRKIM

Dashuroj me dashuri që merr frymë
apo me dashuri që vret,
me dashuri që pushton
apo me atë që vë pranga?

A urrej me dashuri pasioni
Më urrejnë sepse dashuroj e heshtur?
Nuk e di,
dashuroj një mur.

KËRCEJ ME MOTRËN

Gramafoni i vjetër rrotullohet ngadalë
si çadra e një geishe në vallëzim.
Hap, hap, hap në vitet ’20,
Kokëlarta, duart si balerina mbi supe,
lëvizje të lëmuara.
Unë vërtitem si kos i ngrirë në një kaush akulloreje.
Ti shtyp gishtin e vogël të këmbës.
Unë rrëzohem, ti qesh.
Merre shkopin e bambusë,
jam gati të ec në botën e vjetër të viteve ’20.

Shkëputur nga libri «Harta e verbër»

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, korrik 2007)

POEZI KOSOVARE

AGIM VINCA

Kam nderin të botoj këtë cikël që më dërgoi për Gazetën e Athinës Profesori Agim Vinca, lindur në Veleshtë, më 1947. Ai është sot një ndër figurat e shquara të kulturës mbarëshqiptare. Poet, kritik letrar, historian i letërsisë, përkthyes dhe antologjist, Vinca bën një jetë të gjallë artistike dhe mendimi i tij ka peshë të veçantë. Ka botuar deri tani librat me poezi: Feniksi (1972), Bregu i mallit (1975), Në vend të biografisë (1977), Buzëdrinas (1981), Arna dhe ëndrra (1987), Kohë e keqe për lirikën (1997), Dri’ (1999), Sonet i vetmuar (2001). Poezia e Agim Vincës është përfshirë në pjesën dërrmuese të antologjive të poezisë shqipe dhe është përkthyer në gjuhën frënge, angleze, italiane, gjermane, turke, arabe, ruse, polake, rumune, bullgare, serbokroate, maqedonase etj. Ajo është përfaqësuese e denjë e poezisë më të mirë shqiptare. Në të ndjenja, sinqeriteti dhe mendimi shkrihen lirshëm e pa sforcim, për të shkuar te lexuesi duke mos e lodhur.

POETI

Mjellmë e pikëlluar në ujërat kristalore të liqenit
A rosak i shëmtuar i Hans Kristian Andersenit?

Trumcak i gjorë shkurresh a shqiponjë majë mali
Zgalem mes stuhish a bretkosë moçali?

Brenda një çasti vjen e shkon e shkon e vjen sërish
Në ferr e parajsë; në Parnas e Paris;

Në Tomorr e Korab; në Drin e në Bunë
“Veshunë me diell, mbathunë me hënë”.

Sa çel e mëshel sytë hyn e del në burg e në bordel
Zbret në horizontin e nëntë a ngjitesh në Kullën Eifel!

Bilbil parëverak me këngë e vaj në buzë
Qiellin ke jatak e liqenin – muzë.

Përherë i dashuruar marrëzisht gjer në pleqëri
Ishnje a s’ishnje, vallë, grua a shajni?

Azilkërkues plak në kantonin e shpresëkotës
A Arlekin i përlotur në cirkun e fundbotës?

Është i marrë poeti e i urtë në marrëzinë e vet
Nuk i bën ballë lotit, pret me dorë rrufetë!

1998

LIRIA

“… se njeriu qenka një pleh
e liria lule…”.

Mbiu si një lule erëmirë
Erdhi si një ëndërr e bardhë.
Ajo që aq shumë e pritëm
E e ujitëm me lot e gjak.

Nga dritë e saj na u morën sytë.
Zemrat gufuan, u bënë mal.
Flamuri i kuq sakaq në shtizë
Skuqi si asnjëherë më parë.

Emrin e saj Pol Elyari
E shkroi në tokë e në qiell.
Në gjoks si medaljon e vari
Adem Jashari zemërdiell.

Erdhi si një puhizë e lehtë
Përftoi prajshëm si një përrallë.
Ne që dikur digjeshim për të
U sulëm kush më shumë të marrë.

Nga dritë e saj na u lëbyrën sytë.
Zemrat gufuan, u bënë mal.
Flamuri kuq e zi në shtizë
Skuqi si asnjëherë më parë.

URNË E GJALLË

(Te varri i A. Moisiut)

Mars zviceran. Qiell i hirtë.
Na prit, Moisi, sot në vizitë!
Te varri yt, përpjetë Morkotës
Ngjitem si Krishti majë Golgotës.

Më rëndon kryqi. Jo. Një pikë loti.
S’jam Jezu Krishti, as Don Kishoti.
Shqytar i marrë, Ikar pa fletë
Pakëz Faust, pakëz Hamlet.

Mars zviceran. Diell me dhëmbë.
Një lutje shqip mbi varrin tënd.
Shkronja të zeza, mermer i bardhë.
Pyes: ku shkoj? E nga kam ardhë?

Mars zviceran. Qiell me hile.
Zonja Evropë, e moçmja-skile,
Ç’dramë luhet sot atje në Ballkan
Absurd-teatër – plumb e temjan!

Mars zviceran. Diell me dhëmbë.
Qëndroj i heshtur pranë varrit tënd.
Në turmë i vetëm. Pa zë, pa fjalë.
E më ngjan vetja – urnë e gjallë.

Lugano, 1994

PROVIM

Salla gjysmë e zbrazët. Pak studentë.
Cerberë në postblloqe rrugës për Prishtinë.
Mungon Drenica e Dukagjini …
Tani atje jepet tjetër provim.

Prishtinë, 21 qershor 1998

Ç’KA KJO ERË E MARRË?

Ç’ka që vrapon kjo erë e marrë
Rrafshit të gjerë pa gjeth e fletë;
Kërkon të thotë një lajm, një fjalë
E s’e thotë dot, haj medet?!

Ç’ka që vajton kjo erë e marrë
Krejt e shushatur si plaka Nicë?
Hidhet përpjetë e përmbi varr
Thërret çapraz: Drenicë, Drenicë!

Ç’ka që gjëmon kjo erë e marrë
Në këtë natë pa gjumë në sy;
Kërkon të tundë viganin mal
Apo vajton fatin e zi?

Ç’ka që rënkon kjo erë e marrë?!

Prishtinë, 5. 3. 1998

MËRZI DIMRI

Ka ditë kur zgjohesh në mëngjes
i mbushur helm e mërzi
çdo lajm i keq në gazetë
të ther në shpirt si syngji.

Dhe s’di ç’të bësh me veten tënde
në dhomë i vetëm, oshënar
të qash, të qeshësh a të flesh
apo të nxish letrën e bardhë.

Të bredhësh botës si Hamlet
ngarkuar dhembjen kaliboç
të vjen të çirresh përnjëmend:
Të rrosh a të mos rrosh!

2001

HAMLETIANE

Si erdh koha unë i shkreti
hijen time ta heq osh.
S’jam Hamlet, por si Hamleti
pyes: të rrosh a të mos rrosh?

S’jam Hamlet, por si ai
përpëlitem me një fantazmë.
Edhe gojës i vë dry
si dikur në Danimarkë.

Nuk jam princ, por e di mirë
ç’do të thotë helmi në vesh.
Dhe e di se qesh më mirë
ai që i fundit qesh.

S’jam Hamlet, por Ofelinë
e kam njohur vetë dikur.
Flokët ngjyrë trëndelinë
s’pyesin ç’je: djalë a burrë.

Si erdh koha unë fakiri
jetën time ta heq osh.
S’jam Fan Noli as Shekspiri
por – të rrosh a të mos rrosh?

GRYKË E KAÇANIKUT…

Grykë e Kaçanikut mbuluar me borë
Lepenci zvarritet si gjarpër i hollë.

Rrugës patrullojnë uniforma blu,
Me helmetë në sy e helm gjithashtu.

Shtëpizat në shpat pa fjolla tymi,
As borë e bardhë s’e fsheh dot krimin.

Grykë e Kaçanikut mbuluar me borë,
Lart bjeshkës së sharrtë sogjon
një grykëhollë.

18 mars 1999

PARALOJË

Mbyllemi herët në shtëpi.
Dëgjojmë lajme, lexojmë gazeta.
Krrokasin sorrat mbi çati.
Prapa çdo dere patrullon frika.

Mbyllemi herët në shtëpi.
Kyçim derë e qepim gojë.
Qyteti fle si në kllapi.
Sa e gjatë është kjo lojë!

Mbyllemi herët në shtëpi.
Ndjekim lajme, shfletojmë gazeta.
Të gjallët varret i kanë zili.
Për fije t’perit varet jeta.

Mars 1999

SI QEN TINËZAR

Si qen tinëzar nata qaset mbi qytet
Kori i zi si futa nis këngën e vet.
Kra-kra pa pushim sorrat mbi çati.
Njerëzit thekin hapin kthehen në shtëpi.

Nënat mbledhin cullët kyçin derë e portë.
Sorrat tek ullukët krakërijnë më fort.

Po të ishte gjallë ati im i urtë
do thosh veç një fjalë: do të kemi luftë!
Do të kemi luftë do të bëhet gjëmë!
Stërqokat mbi kulm ndjellin erë kërmë.

Si qen tinëzar nata bie mbi qytet
Kori korb si futa këndon kobin e vet.

1999

SILUETË

Si augurët e lashtë romakë
Vështroj zogjtë qiellit larg
Zogjtë ikin, fluturojnë
E më lënë këtu tek jam
Si augurët e lashtë romakë.

Refugjat në tokën time
I mërguar në vendlindje
Fill i vetëm midis turme
Sodis ujëra, yje, brigje
Refugjat në tokën time.

Si augurët e lashtë romakë
Vështroj zogjtë qiellit varg
Zogjtë ikin, fluturojnë
Përmbi kokat, përmbi retë
E më lënë këtu siluetë

Mua, augurin mjekërbardhë.

1999

—————-

Augurët në Romën e vjetër parathoshin të ardhmen në bazë të fluturimit të zogjve.

BETIMI

(ANNO DOMINI 1999)

Jam fis me fijet e barit
Jam fis me lisat e malit
Jam fis me valët e detit
Jam fis me vajin e poetit
Më plaçin sytë e ballit
U bëfsha shkrumb prej mallit
Trupi më dysh m’u çaftë
M’u thaftë krahu i djathtë
E qiellza në gojë
U bëfsha lojë e plojë
Mos shtifsha gjumë në sy,
Nëse të harroj ty!

E zjarr e hi reshtë mbi mua
Në mos u kthefsha në viset e tua!

NJË NATË

Si një shtegtar i vonë që vjen nga larg
Do të të shfaqem një natë në gjumë.
Mos ma mbyll derën me lloz e kanat
Mos më lër jashtë në rrugë.

Do të hyj si somnambul e do të të ulem pranë
Do të t’i përkëdhel flokët në errësirë
E do të të puth lehtë në buzë e në ballë
Kaq. Lamtumirë!

LARG

Kur bota fle e ëndërron
Me mall e shpresë e frikë;
Unë flas me ty në telefon
E shtrenjta ime, yllkë.

Mbuluar pak a gjer në grykë
Ti rri e pret në shtrat;
Më vjen i ngrohtë zëri yt
Përgjumshëm nëpër natë.

Më vjen i ngrohtë zëri yt
Përmallshëm nëpër gjumë;
Dhe fjala flakadan në fund:
Shumë, shumë, shumë!

Gusht ’98

SËRISH

Ndoshta gabimisht u deshëm
ndoshta gabimisht u ndamë.
Duke lexuar mbrëmë Ndoc Gjetjen
unë të ndjeva sërish pranë.

Sërish pranë, ndonëse larg
hapi yt m’u shfaq në derë.
Kurrë nuk shuhet ai zjarr
kurrë nuk kthehet ajo verë.

Dhe s’di ç’të bëj dot tani.
S’di, pasha jetë-vdekjen.
A të shkruaj një varg për ty
a të ndez qiri për veten?!

1998

NINULLË DIMRI

(Mbesës sime, Borës)

Fli, Borëz, princesha e gjyshit. Mbylli sytë e kaltër –
njëri liqen i Prespës, tjetri liqen i Ohrit – dhe fli.
Dimër është e nata është e gjatë.
Jashtë bie shi e flokon borë; pikojnë strehë e çati.
Po ti fli. Fli!
Fli, bijëz. Mos ki frikë. Rritu e ëndërro.
Le të turfullojë sa të dojë matufi plak
e era qorre le të bredhë tutje-tëhu!

Një ditë do të vijë patjetër princi i kaltër.
Dasmë e madhe do të bëhet në Dardani.
Atëbotë unë gjyshi yt i fjetur
do ta shoh botën me sytë e tu.

2006

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, korrik 2007)

POEZI SHQIPTARE

ANDON ZAKO ÇAJUPI 

(1866-1930)

Shkrimtar i rëndësishëm i periudhës së Rilindjes. U lind në Sheper të Zagorisë më 27 mars 1866. Në moshën 15 vjeçare shkoi në Egjipt për të studiuar në një kolegj Francez. Pasi mbaroi shkollën shkoi në Gjenevë për të studiuar për Drejtësi. Me pas u rikthye në Egjipt ku ishte gjallëruar lëvizja shqiptare. Vëllimi poetik “Baba Tomori” qe një ngjarje e shënuar letrare pas vdekjes së Naimit. Vepra e tij e mirënjohur, komedia në vargje “14 vjeç dhëndër” është vënë në skenë shpesh nëpër teatrot shqiptare dhe TV. Arriti të shohë me sytë e tij Lirinë e Shqipërisë të cilën e kishte dëshiruar aq shumë dhe vdiq më 1930 në Egjipt.

MËMËDHEU

Mëmëdhe quhetë toka
ku më ka rënurë koka,
ku më ka dashur mëm’ e atë,
ku më njeh dhe gur’ i thatë,
ku kam pasurë shtëpinë,
ku kam njohur perëndinë,
stërgjyshet ku kanë qënë
dhe varret që kanë vënë,
ku jam rritur me thërrime,
ku kam folur gjuhën time,
ku kam fis e ku kam farë,
ku kam qeshur ku kam qarë,
ku rroj me gaz e me shpresë,
ku kam dëshirë të vdesë.

FSHATI IM

Maletë me gurë,
fushat me bar shumë,
aratë me grurë,
më tutje një lumë.

Fshati për karshi
me kish’ e me varre,
rrotull ca shtëpi
të vogëla fare.

Ujëtë të ftohtë,
era pun’ e madhe,
bilbili ia thotë,
gratë si sorkadhe.

Burrat nën hie,
lozin, kuvendojnë,
pika që s’u bie,
se nga gratë rrojnë!

Gratë venë nd’arë,
dhe në vreshta gratë,
gruaja korr barë,
punon dit’ e natë.

Gratë në të shirë,
në të vjela gratë,
ikinë pa gdhirë,
kthenenë me natë.

Gruaja për burrë
digjetë në diell,
punon es’rri kurrë
as ditën e diel.

O moj shqipëtarkë,
që vet’ e nget qetë,
edhe drek’ e darkë
kthehesh e bën vetë;

Moj e mjera grua,
ç’e do burrë zinë
që ftohet në krua
dhe ti mban shtëpinë!

KU KEMI LERË

Ne ç’vend kemi lerë?
Ku na bëjnë nderë?
-Në Shqipëri.

Po njeriu vetë,
cilë do në jetë?
-Do vend’ e tij.

Ku i duket balta
m’ë e ëmbël se mjalta?
-Në vend të tij.

Ku munt të gëzojë
dhe me nder të rrojë?
-Në Shqipëri.

Përse të punojë
dhe të lakëmojë?
-Për vend’ e tij.

VAJE

Që ditën që vdiqe,
që kur s’të kam parë,
lotët që kam derdhur
s’më janë dhe tharë!

Shumë vjet u bënë,
sot u mbushën dhjetë,
që kur më ke lënë
dhe s’të shoh në jetë!

Në ç’kopshte me lule
ke qëndruar vallë?
S’të vjen keq për mua?
S’të vjen mall për djalë?

O ëngjëll i bukur,
mos mëno në botë,
kthehu të të shomë,
të na mbeten lotë.

S’rrojmë dot pa tynë,
ti si rron pa neve?
Motemot që rrojtëm bashkë,
s’më urreve.

Atje, tek rri,
janë qipariz’ e varre. ..
Kthehu të të shomë,
mos na le për fare!

Mos na le të gjorë,
me zemër të ngrirë,
kthehu të gëzohesh
kur të shoç tët birë;

E ke lenë foshnje,
tani u bë burrë,
s’arrite ta rritje,
s’të ka parë kurrë!

Për ty shumë herë
çoç do të më thotë.
po s’mund t’i përgjigjem,
se më mbytin lotë.

Kthej kokën mënjanë
dhe vështroj përpjetë,
duke psherëtitur
te zot’ i vërtetë.

O zot i vërtetë,
s’t’erdhi keq për djalë,
kur i more mëmën
dhe më le të gjallë?

Të më keshe marrë,
do të qe më mirë
dhe të rronte mëma,
të rriste të birë.

Me se rrojnë foshnjat?
Ç’i rrit çilimitë?
Dashuria e mëmës
dhe përkëdhelitë.

O zot, të jam falë,
mos më le të mjerë,
dërgom’ Evgjeninë
ta shoh dhe një herë!

“Pse s’kuvëndon mirë,
more punëbardhë,
cili vdiq njëherë
dhe prapë ka ardhë?

Gjith’ humbasën gruan,
mëmën e babanë,
po ata që mbetën
si ti nukë qanë.

Të vdekurin lotët
s’e bien në jetë,
po lutu dhe falu
të rriç djalën vetë.

Doje drit, o qiell,
more dritën time
dhe më mbushe jetën
plot me hidhërime!

Tani rroj pa shpresë,
ndaj s’dua të rroj,
se dhe perëndinë
tani s’e besoj!

KOPSHTI I DASHURISË

O pëllumb’ i shkruar,
do t’të marr në duar
dhe duke kënduar
gjetkë do t’të shpie.

Në një vend t’uruar
dhe të lulëzuar,
në uj’të kulluar
edhe nën hie.

Afër tek një lumë
ku ka lule shumë,
të biem në gjumë,
hëna të na ndrijë.

Yjtë të shikojnë,
zogjtë të këndojnë
edhe të na zgjojnë
dita kur të vijë.

Pa ngrën’ e pa pirë
s’mbetemi, moj Mirë,
se u’ndaj të gdhirë
dërgoj e na sjellin.

Qumështë të dhirë
dhe djathë të mirë
pa uj’ e pa hirrë,
dhe rrush kur të vjehn.

Ngjalë nga Janina,
mjaltë nga Kanina,
verë nga Voshtina
ujë nga Sopoti.

Mollë nga Horia,
mish nga dhënt’ e mia,
desh nga Labëria,
na e faltë zoti.

DASHURIA

Do të lëvdoj dashurinë
barabar me perëndinë,
se dashuri e vërtetë,
na mban të gjallë në jetë.

S’e kam parë perëndinë,
shoh ngaherë dashurinë,
dashuria mbretëron,
se njeriu pa të s’rron.

Cinë të besoj taninë,
perëndin’ a dashurinë?
Perëndi në këtë jetë
është dashuria vetë.

Kur jeshmë të vegjël,
si moll’ e pabërë,
putheshim ngaherë,
ditënë të tërë.

Vij e të kërkojë,
vij e të thërresë,
losnim të dy bashkë,
rronim me një shpresë.

Mba mend sa të desha,
mba mend sa më deshe?
Mba mend si më thoshe
e vogël kur jeshe?

Tani që jam burrë,
tani q’u madhove,
dashurin’ e parë
pse vall’ e harrove?

Tani q’u poq molla,
e hanë të tjerë,
mikn’ e djalërisë
s’e qas as në derë!
Po, si dallëndyshja
vete në vend tjetër
dhe kthehet’ prapë
në fole të vjetër.

Ashtu zëmra jote
mundet të kujtojë
mikn’ e djalëris
dhe prapë ta dojë.

Digjem, përvëlohem
se të dua shumë,
ditënë mendohem,
natën rri pa gjumë

Luletë të dilnin,
mike, sa të dua,
këtu do të vinin
të qajnë me mua.

Zogjtë të dëgjonin,
do t’më rrinin pranë
dhe do të këndonin,
të harroj sevdanë.

Asnjeri në jetë
plagën s’ma shëron,
përveç mikja vetë,
që vjen e lëndon!

Bukuria jote,
leshërat e tua
posi pëndë korbi,
të gjata mbi thua.

Ballëtë si diell,
faqetë si mollë,
qafa jot’ e gjatë,
mesi yt i hollë.

Sisëtë si shegë,
dhëmbët si thëlpënjë,
buzët si burbuqe,
sytë si gështënjë.

Dora si dëborë,
fjala jote mjaltë,
kurmi yt i derdhur,
shtati yt i naltë.

Gjithë më kënaqin,
të tëra t’i dua,
po zëmëra jote
u bë gur për mua!

E mban mënd, moj Marë,
dashurin’ e parë?
Njeri nuk e gjegji,
se jeshmë të vegji.

Unë pa ty s’rrojë,
vij’ e të kërkojë;
ti pa mua s’rroje,
vij’ e më kërkoje.
Në lule me erë
putheshim ngaherë,
dhe si burr’ e grua
losnim nënë ftua.

Cinë të besoj taninë,
perëndin’ a dashurinë?
Perëndi në këtë jetë
është dashuria vetë.

O moj lulja manushaqe,
ndëgjo dashurinë ç’thotë:
Të lozëm faqe për faqe,
Të na përzienë lotë.

Pika-pika bie shiu
dhe dëbora flokë-flokë,
vetëtin e fryn veriu,
breshëri kërcet mi tokë!

Le të fryjë er’ e ftohtë,
s’ka ç’më bën dimëri mua,
Dashuria më mban ngrohtë,
se pushtoj atë që dua.

Kur fryn era me tallas,
kur bie dëbor’ e shi,
sa flë njeriu me gas,
kur ka mikenë në gji!

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, korrik 2007)

POEZI PËR ATDHEUN DHE THËNIE PËR GJUHËN

(Me rastin e festave kombëtare të 28-29 nëntorit)

ASDRENI

 

 

 

 

 

 

BETIMI MI FLAMUR

Rreth flamurit të përbashkuar
Me një dëshir’ e një qëllim,
Të gjith’ atij duk’ iu betuar
Të lidhim besën për shpëtim.
Prej lufte veç ay largohet
Që është lindur tradhëtor,
Kush është burrë nuk frikohet,
Po vdes, po vdes si një dëshmor!

Në dorë armët do t’i mbajmë
Të mprojmë atdhenë më çdo kënt,
Të drejtat tona ne s’i ndajmë;
Këtu armiqtë s’kanë vënt.
Se Zoti vetë e tha me gojë
Që kombe shuhen përmbi dhe,
Po Shqipëria do të rrojë;
Për të, për të luftojmë ne!

O flamur, flamur, shenj’ e shenjtë,
Te ty betonemi këtu,
Për Shqipërin’ atdhen’ e shtrenjtë,
Për nder’ edhe lavdimn’ e tu.
Trim, burrë quhet dhe nderohet
Atdheut kush iu bë theror;
Për jet’ ay do të kujtohet
Mi dhet mi dhet si një shenjtor!

POPULLI

 

 

 

 

 

MË NJËZET E TETË NËNTOR

Më njëzet e tetë nëntor
Më këmb’ u ngre Shqipëria
Smail Qemali në Vlorë
Me gjithë shokët e tija
Ç’i tha popullit me gojë –
Poshtë o shokë, robëria
Evropa le ta dëgjojë
Nuk ka vend këtu Turqia
Ja te vdesim, ja të rrojmë
Është e jona, Shqipëria

GJERGJ FISHTA

 

 

 

 

 

 

 

SHQYPNIJA

(fragment)

1. Edhè hâna do t’ a dije,
Edhè dielli do t’ két pá,
Se per qark ksaj rrokullije,
Si Shqypnija ‘i vend nuk ká !
………………………………………
5. Mbi ato male e bjeshkë kreshnike
Léjn mande’ ata djelm si Zâna,
Armët e t’ cillvet, p’rherë besnike,
Janë permendë nder fise t’ tana.
6. Atje léjn, po Toskë e Gegë,
Si dý rreze n’ flakë t’ nji dielli:
Si dý rrfé, qi shkojn tue djegë,
Kúr shkrepë rêja nalt prej qielli.
……………………………………………
11. Shkundu pluhnit, prá, Shqypní,
Ngrehe ballin si mbretneshë,
Pse me djelm, qi ngrofë ti n’ gjí,
Nuk mund t’ quhesh, jo, robneshë.
……………………………………………
14. Kaq të bukur, kaq të hieshme
Perendija t’ fali i Amshueshem,
Sá ‘dhe deka âsht per tý e shieshme:
N’ gjí t’ and vorri âsht i lakmueshem.
15. Po, edhè hâna do t’ a dije,
Edhè dielli do t’ két pá,
Se per qark ksaj rrokullije,
Si Shqypnija ‘i vend nuk ká !
16. Rrnosh e kjosh, prá moj Shqypní,
Rrnosh e kjosh gjithmonë si vera,
E me dije e me Lirí
Për jetë t’ jetës të rrnoftë tý ndera.

ALI ASLLANI

 

 

 

 

 

 

 

 

VAJZA SHQIPTARE

(fragment)

……………………………………………
II
Kush të ka dërguar, Hëna apo Djelli?
Pa më thuaj, të lutem, sa yje ka qjelli?
Ka të tilla pyje nëpër ata yje?
Ka të tilla xhinde nëpër ata pyje?

Qofshi të ërgjënda, ka të tilla xhinde?
Rrofsh e qofsh, sa malet, zotrote ku linde?
Desha që ta dija ku është ylli yt,
Desha që ta dija ku ësht’ pylli yt!

Në je ndonjë dritëz, dritëz perëndie,
Lum kush të ka afër, kurse nata bie;
Në je ndonjë hije, hije hyjënore,
Kthema zemrën time, zemrën që ma more!

……………………………………………………..

Në je xhevahire, nga se ku je dukur?
Nga se xhevahiri rri në kuti futur?
Në je ndonjë flutur, kush të ka qëndisur?
Kush është ajo dorë, që të ka stolisur?

……………………………………………………..

– Un’ jam një arbreshe, rroj këtu në rrëza,
Një gjak e një gjuhë kemi me thëllza;
Pullumb e sorkadhe jemi farë e fis,
Kemi dhe shqiponjën gjyshen e shtëpisë!

Çdo të mira kemi, djelli si ar
Derdhet përmbi neve nga çdo vënd më par’,
Lul’ e vëndit tënë katër stinat çel
Edhe erë e bukur na deh e na vel!

A e more vesh kush më ka qëndisur?
Është dritë e djellit që më ka stolisur,
Është dritë e djellit, është dritë e hënës,
Më shum’ nga të gjithë është sisë e nënës!

MITRUSH KUTELI

 

 

 

 

 

 

 

TË FALEM TY

(fragment)

I
Të falem ty, o gjuhë-shkëmb,
me rrënjët thellë në shkëmbenj,
që çave qiellinkur t’ u vrënj
dhe shembe bisha e shtërpënj,
po mbete prapë:
shkrep e shtëng:
të falem, gjuhë shkrepëtim,
që shkrep në qiej e vrungullon,
me bujë pyjesh bubullon,
me gjëmë detesh uturon,
dhe je, siç ishe:
vetëtim;
të falem ty, o gjuhë – hoj,
ty, zëth i nënës – qetësi,
ty, këngë e foshnjës – kaltësi,
ty afsh’ i zemrës – dashuri –
gjithmon e ëmbël
mjaltë zgjoi.

II
Të falem ty o gjuhë e fisit tim,
siç nuk i falem asnjë perëndi –
se tempull i përjetshëm më je ti,
dhe ti mburoje nëpër mot të zi:
ti, dritë e krirtë nëpër errësi,
ti, perëndi, që nuk ke perëndim.

FATOS ARAPI

 

 

 

 

 

 

 

ATDHEU

Atdheu është dhembje, është dhembje,
Një prill i pikëlluar në shpirt.
Atdheu është kryqi, është kryqi.
E mban – edhe të mban ty – në shpirt.

Atdheu është toka e premtuar.
Ti shkel si një zot dhe s’e ke ndën këmbë.
Atdheu s’ka fjalë, ka sy të trishtuar.
Vdes dashuria në dashuri që të çmend.

Atdheu është buka e uritur:
Të ikën nga duart e dot nuk e ngop.
Ëndërr dhe ankth dhe shpresë e sfilitur.
Me sytë n’errësirë vetveten kërkon.

Atdheu është varr i hapur, është varr.
Një jetë drejt tij shkon me besë që bind.
Në një pikë loti mbyt lotin fatvrarë.
Në një pikë loti lirinë e lind.

Atdheu yt i vogli, i vogli,
ai hyjnori, i pavdekshmi – loti.

***

“Gjuha ruhet atje ku shkruhet”
Populli

“Ai që e zotëron gjuhën e vet vlen më tepër se ai që pushton një qytet”
Një mendimtar i lashtë

“Gjuha është institucion mbi të gjitha institucionet”
Heidegger

“Viktimat e gjuhës janë më të shumta se ato të shpatës”
S. Frashëri

“Gjuha është tepër e rëndësishme për t’ua lënë vetëm gjuhëtarëve”
Heidegger

“Gjuha Shqipe është i vetmi mjet i ndriçimit dhe i përparimit moral.
Ajo është një gjuhë e fuqishme dhe e bukur që duhet të jetë krenaria e folësve të saj dhe një mjet i shenjtë për zhvillimin kulturor dhe intelektual të kombit të vjetër shqiptar”
Holger Pedersen

“Kurrë nuk kemi të drejtë të quhemi komb i qytetëruar, sado që të mësojmë gjuhë të huaja, sepse kombi nuk qytetërohet vetëm me mësimin e gjuhëve të huaja, por me mësimin e gjuhës së vet”
Filip Shiroka

“Gjuha është sendi më i çmueshëm i një populli dhe për popullin shqiptar është i vetmi thesar”
E. Çabej
“Gjuha është pasqyra më e qartë e një kombi dhe e kulturës së tij”
Eqrem Çabej
“Gjuha pasqyron një kombësi, ajo është pasqyra më e qartë e një kombësie dhe e kulturës së saj. Shkalla e pasurisë dhe e pastërtisë së gjuhës është tregues i nivelit të kësaj kulture”
E. Çabej

“Shenjat e civilizimit të një populli janë:
si kujdeset ai për drunjtë e tij,
si kujdeset ai për fëmijët dhe pleqtë
si sillet ai me gjuhën e tij.
Por gjuha është më e rëndësishme. Është detyrë e tij që ta ruajë dhe ta kultivoj atë si vlerë kulturore dhe si tipar identiteti”
Erwin Chargaff

“Themelin e diturisë dhe të atdhetarisë e përbën gjuha shqipe”
Mit’hat Frashëri

“Fjala e huaj në gjuhë është si dhia ndër dhen”
N. Frashëri

“Gjuha më e mirë se gjithçka tjetër jep shpesh dritën ose mjerimin e një kohe”
I. Kadare

“Gjuha shqipe ka aq pasuri fjalësh e është e ardhshme e plot gjallëri e jetë, sa mund të përkthehen në të klasikët e çdo kombi, e çdo kohe”
Gj. Fishta

“Gjuha letrare s’është vetëm thesari i kulturës sonë, por edhe mjet i fortë për mbrojtjen e etnisë shqiptare”
I. Ajeti

“Ka një mjet me anën e të cilit kërkimtari është në gjendje ta ndriçojë, deri-diku, muzgun e fillimeve të popullit shqiptar dhe të hyjë në kohën që shtrihet përtej dëshmive historike. Këtë mjet e jep gjuhësia”
N. Jokl

“Larg gjuhës shqipe, larg të qenit shqiptar”
Q. Murati

“Mbrojtja e gjuhës është detyrë dhe peng nderi për çdo shqiptar”
Gj. Shkurtaj

“Zot! Jepu shqiptarëve vullnet dhe logjikë që të flasin shqip të paktën kur janë në Shqipëri. Se, siç kanë zënë disa, shpejt a vonë do ta bëjnë atdheun babiloni gjuhësh, ku s’do ta marrë vesh qeni të zonë”
N. Bulka

“Duke lexuar autorët që shkruajnë mirë, mësohesh të flasësh mirë”
Volter

“Gjuha e keqe sjell shumë të këqija”
Latine

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, nëntor 2006)

SKËNDER RUSI

Skënder Rusi u lind më 1952 në Korçë dhe ka mbaruar studimet e larta për gjuhë-letërsi. Në vitin 1984 është diplomuar për dramaturgji dhe në vitin 1998 për drejtues biblioteke në Kajro. Që prej vitit 1992 vazhdon të jetë drejtor i bibliotekës “Thimi Mitko”, Korçë. Ka botuar 8 libra me poezi dhe dy nga dramat e tij janë vënë në skenë nga trupa e teatrit “A. Z. Çajupi”. Krijime të tija janë përfshirë nëpër antologjitë e disa vende të Evropës si në Gjermani, Zvicër, Maqedoni, Kosovë, Greqi etj. Prej 12 vjetësh është kryetar i Klubit të Shkrimtarëve “Bota e Re” në Korçë. Prej 7 vjetësh organizon dhe drejton aktivitetin më të madh kulturor në Korçë: “Netët korçare të poezisë” me poetë të ftuar nga Kosova, Greqia, Maqedonia, Turqia, Bullgaria, Rumania, Italia etj.

SINFONIA E TAKAVE

Ai ishte një regjistrues i marrë,
S’kishte zemër në gjoks, kishte disqe!
Jetonte brenda në një kitarë,
Atje e desh dhe varrin kur të vdiste!

Ia dha vetë atë formë sobalkës së tij,
Se atje do flinte me Bet’hovenin e madh!
Se atje do ish dhe zoti Paganin,
Edhe zoti Shubert, edhe zoti Moxart!

Kush tha se këta ishin të vdekur!?
Ai fliste me ta, qeshte, pëshpëriste!
Brenda kitarës së tij vetëm e shoqja,
E urdhëruar ishte të mos fliste!

Ai bëhej xhind kur ajo lante pjatat,
Kur kërcitja e tyre i futej nëpër disqe!
Ai i ulërinte kur ia dëgjonte takat,
Pale kur padashur, ndonjëherë, teshtinte!

Por erdhi një ditë dhe ajo iku në qiell,
Kitara krisi, muret e saj u çanë.
Telat e saj ranë mbi Bet’hovenin,
Mbi Moxart e Shubert, mbi të gjithë ranë.

Tani ai vë veshin, jo për të dëgjuar tinguj,
Po për t’u çmallur me zhurmën e pjatave!
Bet’hoveni? E ç’është Bet’hoveni,
Para simfonisë së ëmbël të takave!?

EKLIPSIN PRES

Unë me ty, si toka me diellin,
Të vij rrotull vazhdimisht, vazhdimisht!
Por asnjëherë s’të jam afruar sadopak,
As jam larguar sadopak, natyrisht!

Astronomia ka ligjin e vet,
Që unë e përfill me aq sa mund!
Të të afrohem më shumë
Kam frikë se më djeg,
Të të largohem-kam frikë se më humb!

E ja, kështu, vetëm rrotull të vij,
Po s’jam i marrë që rri e pres më kot!
E di që një ditë, ti do të kesh eklips,
E atëherë, nuk do më djegësh dot!

ATA DY PLEQ

Një plak. Një plakë. Dhe një park.
Edhe një stol. Dhe bëhen katër!
Dhe një neon që ndizej, shuhej,
Sikur ta shkelte syrin natën!

Po pas një viti mbetën tre.
Një plak. Një stol. Një park i gjelbër.
Dhe një neon që më nuk ndizej,
Që mbeti si një sy i verbër!

Në vjeshtë, ah, mbetën veç dy.
Një park. Një stol krejt i vetmuar.
Që pret mos kthehen prap’ aty,
Ata dy pleq të dashuruar!…

SE TI GJITHMONË SEÇ BËN CA GJËRA

Të lashë në Korçë
E të kërkoj në Kajro!
(Ku dihet, mbase dhe ke ardhur!)
Se ti gjithmonë seç bën ca gjëra,
Që çmëndurira t’i kam quajtur!

Të lashë në tokë
E të kërkoj në qiell!
(Ku dihet në ç’yll më ke pritur!)
Se ti gjithmonë seç bën ca gjëra,
Sa të kam quajtur të lajthitur!

Kap një bionde nga flokët mbrapa,
ia kthej fytyrën për ta puthur!
Se ti gjithmonë seç bën ca gjëra,
Vjen dhe atje ku s’është e mundur!

Se ti gjithmonë seç bën ca gjëra,
Që të tregojnë dhe më të bukur!
Ndaj ca i marrë dhe unë mundet,
Sot gjithë Kajros t’i jem dukur!

TEPER VONË

Ti ke një moshë me time bijë,
Me babin tënd, unë, moshatar.
Kush të dha urdhër të më duash
Me hirin tim të ndezësh zjarr?!

Ata thëngjij që ishin shuar
Ti si guxon me dorë i prek?!
Kush të dha urdhër të më ndezësh
Pa patur frikë se unë të djeg?!

Ke ardhur vonë. Tepër vonë.
Kur dimri krejt më ka pushtuar,
Kur vdekja firmën më kërkon
Ndoshta në ferr për të më çuar!

Ti gjysma-hënë je kur zhvishesh
Dhe gjysma tjetër-perëndi!
Me çdo të puthur m’i ul vitet,
Më kthen në moshën që ke ti!

Me këto gjysma, unë poeti,
Mund të ndërtoj tjetër planet.
Në djall pastaj të shkojnë vitet,
Dhe moshat le të shkojnë në dreq!

Po prapëseprapë një frikë ndjej,
Po mora zjarr, si mund ta fik?
Prandaj dhe po vonoj të zgjohem,
Them ndoshta ik.
Them ndoshta ik…

VAJZA PREJ QELQI

Vajzë e vogël,
Me sy prej qelqi,
Sa herë hyj brenda tyre,
Unë eci zbathur,
Mos thyej ndonjë gjë,
Që, dot, s’e ndreq!

Qelq,
I ke sytë,
Qelq!

Vajzë kryeneçe,
Me buzët prej qelqi,
Sa herë ndeshem me to,
Ti mua më kap rob,
Dhe robërit i trajtoke keq!

Qelq,
I ke buzët,
Qelq!

Vajzë e brishtë,
Me trup prej qelqi,
Duart i kam skelet,
Dridhem kur të prek,
Kam frikë mos më thyesh vërtet!

Qelq,
Je e tëra,
Qelq!

Ç’TRISHTIM

Ç’trishtim, të jetosh në një qytet-brengë,
Ku shumë gjëra ecin për mbrapsht!
Vajzat e bukura rrinë fshehur nga djemtë,
Të shëmtuarat shëtisin në bulevard!

Ç’trishim në këtë qytet që më deh,
Me erën e qelbur të vodkës!
Ku vetja herë-herë më duket,
Si Esenini rrugëve të Moskës!

Ç’trishtim, në këtë qytet të çmendur,
Që më ngjan me një spital të madh!
Njerëzve ju mungojnë veç bizhamat me vija,
Dhe numrat në shpinë apo në krah!

Ç’trishtim në këtë qytet që flet përçart,
Që as në gjumë nuk e heq paruken!
Dua t’ia marr nga koka e t’ia flak,
Por edhe ai s’më le, edhe unë nuk mundem!

Ç’trishtim, në këtë qytet të pushtuar nga vdekja,
Që po më vdes edhe mua pak nga pak!
Më vjen të rrëmbej shpirtin e të zhdukem,
Sa më larg prej tij, sa më larg!…

SE SI…

Se si po më ikën jeta! Se si!
Pa më pyetur fare,
Sikur të mos jetë imja!
Kam çaste kur edhe vetë nuk e di,
Nëse duhej ose jo, të lindja!

Se si po më ikin ditët! Se si!
Rrokullisen, rrokullisen, si toptha të vegjël!
Unë vrapoj pas tyre, kërkoj t’i arrij,
T’i ndaloj, t’i pyes, ç’do të bëhem nesër!?

Se si po më ikin ëndrrat! Se si!
Edhe në gjumë më kanë hyrë,
Edhe m’i kanë vrarë!
Ato që kanë shpëtuar kanë marrë arratinë,
Duke më lënë mua një të vdekur-të gjallë!

Se si po më ikin dashuritë! Se si!
Një sot. Një nesër. Një tjetër pas një jave!
Marr kokën mes grushtash,
I bie me zemërim,
Sikur të ketë bërë mijra faje!

Se si po më ikin dëshirat!Se si!
Si ata zogjtë shtegtarë që dimrit i trëmben!
Po ç’them edhe unë,
Do të ishte një mrekulli,
Të ishin zogj shtegtarë që ikin e kthehen!

PA DASHJE

Pa dashje kam plagosur një grua!
(S’e dija që më desh aq marrëzisht!)
Ajo ishte një yll, nga qielli larguar,
E zbritur në tokë rastësisht!

Pa dashje, kam fyer një grua!
E putha në faqe në një natë pa drita!
Pastaj dhe në ballë një puthje të dytë,
Ia shtypa pak hundën me gisht, edhe ika!

Pa dashje, kam vrarë një grua!
(Eh, gratë u vrakërkan kaq shpejt!)
Ajo iku në qiell, prej nga ish larguar,
Të vuante zhgënjimin e vet!

MBI KOKË MË RRI EDHE MË NDRIT

Gjithnjë po bëhesh më e kërrusur,
Sikur po i afrohesh tokës!
Unë jam atje, në sytë e rrudhur,
Ku është fillimi i gjithë botës!

Gjithnjë po bëhesh më e vockël,
Ku e ke futur gjithë atë shpirt!?
Si hënëz e ngrënë brenda dhomës,
Mbi kokë më rri edhe më ndrit!

Gjithnjë po bëhesh më e lehtë,
Mos ke ndërmend që të largohesh!?
Më bëj një shenjë e ngjitem vetë,
Qiellit t’i them që do vonohesh!

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, nëntor 2006)

FREDERIK RRESHPJA – I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”

Me kënaqësi të veçantë po paraqes poetin Rreshpja, njërin nga miqtë e mi më të mirë të rinisë. Me Frederikun jemi takuar disa herë, por sidomos kemi ndenjur bashkë disa ditë në fundvitin 1971, kur sëbashku me poetin Dhori Qiriazi dhe shkrimtaren e re Adelina Gina na çuan nga Lidhja e Shkrimtarëve në Azotik të Fierit për “të njohur nga afër klasën punëtore”. Pastaj ndodhi ajo që ne e quajmë “lufta për shkatërrimin e kulturës dhe letërsisë shqipe”, terrori i Plenumit të katërt. Në gazetën “Koha Jonë” të datës 15 gusht 2005 Skifter Këlliçi, mes të tjerash shkruan…
“F. Haliti u degdis në humbëtirat e Lushnjës, Xh.Spahiu, dy herë i kritikuar nga vetë Enver Hoxha për poezi surealiste, shpëtoi çuditërisht pa u dënuar. H.Mecaj u dërgua me dënim në Vlorë, M. Zeqo u hoq nga gazeta “Drita”. Të dy për hermetizëm në poezitë e tyre, kurse një tjetër, Frederik Reshpja, poet i talentuar, përfundoi madje në burg e pas tij edhe poetët J.Bllaci, Z.Morava, P.Taci. Kurse poeti i ri, poeti I.Blloshmi madje u pushkatua…”.
Pas shumë vitesh, më 1991, Frederiku kishte krijuar një ndërmarrje botuese. Më dërgoi letër me prozatorin e njohur Shefqet Tiganin ku më kërkonte libër me poezi se donte ta fillonte punën e tij me mua. Megjithëse nuk kisha gati ndonjë libër, u emocionova deri në mallëngjim. Shkova në Tiranë, e kërkova, por askush nuk e dinte me saktësi se ku mund ta gjeja. Kështu ka qenë gjithnjë Frederiku, pa adresë. Kurse studiuesi dhe përkthyesi i mirënjohur Hans-Joachim Lanksch shkruan “Frederik Rreshpja (a Reshpja, të dhanat luhaten), i lindun më 1941, a 1940, âsht nji legjendë për së gjalli. Njohësit seriozë të poezisë ia nisin kuvendit të entuziazmuem sapo përmendet emni i Fred Rreshpes. Në jetën publike dhe në skenën letrare të Shqipnisë, ai nuk âsht i pranishëm. Përmbledhjet e poezisë së tij nuk gjenden mâ në shitje. Kritika letrare në Shqipní, me sa ekziston, nuk e merr mâ në dijeni poetin Reshpja.
Reshpja s’âsht poet i gazëllimit himnik, pa lëre ekzaltimin kombëtar. Temat e tij janë humbja, individualiteti dhe bukurie prekëse. Larg gjithë toposëve avazesh albanocentrike, poezia e Frederik Rreshpes âsht letërsi e dorës së parë të kalibrit evropian”.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

DITA E GJAHTARËVE

Na zuri mëngjesi në udhë
Moj kapelja ime e vjetër

Rrugë, ré. Përpara hieroglifja e madhe e ditës.
Kyçin e saj e mban nata.

Lumi Je është shumë larg
Po mua pse më zë malli për toka që nuk i kam parë kurrë?
Vetëm zërin e tyre e kam parë te Li Bo.

Verës që shkoi kisha një stap që u bë shelg te prroi i vjetër.
Do vinë zogjtë, do bëjnë fole
Dhe ne nuk do të jemi më të vetmuar
Moj kapelja ime e vjetër.
Deri në ditën e gjahtarëve.
Gjahtarëve të mallkuar.

DIMËR

Bie dëborë. Rënkojnë
Qerret e lodhura si një kor tragjedish antike
Në udhën e fshatit
Dhe mua m’u kujtua pabesia jote.

Sigurish dëborën e ka shpikur një hyjni e pabesë
Mëpastaj Zoti i tradhtuar vështronte
Fushën e mbuluar me qefin.
Si për një të vdekur madhështor.

Ah, si të shkoi ndërmend pabesia!
Si të shkoi ndërmend dëbora!

Më ke dashur shumë.
Por erdhi një ditë që shpike dëborën.
Tani udhët janë zënë.
Dhe unë rri e vërej fushën ku vdes madhërisht dashuria.

MIKE E VJETËR

Jo, ti nuk je zbardhur mikja ime e vjetër
Por amalgami i çmendur i pasqyrave
Të ka mbuluar në dimër.

Ik nga pasqyrat,
Pellgjet janë më të ndershëm
Sepse të bëjnë narçiz.

Si ike kaq befas?
Kështu tërë ikje ke qënë dhe në rini…

Të kërkova nëpër hollet e hoteleve,
Vetëm diku në një bar të vjetër,
Si një krah i thyer pulëbardhe,
Kishte mbetur pak dimër nga ti.

VIZATIME

I
Mos i beso magjisë së mallkuar
Të telefonit të zi
Dërgomë një fjalë nëpër telat e vetëtimave.

II
Një dorë plumba mbi xhamin e stendës.
Metal vrasës! Atje te rrënjët e tërmeteve.
Vallë nuk e ke ditur që në këtë botë ka edhe statuja?

VJESHTË 1990

Qan dreri në korije dhe lotët bëhen shi
Trishtohet era mbi shkëmb
Nuk ka më gjethe të gjelbra. Po bien
Ëndrrat e pyjeve një nga një

Ikin zogjtë nga shkretimi i drurëve:
Lamtumirë, o pyje të Ballkanit!
Veç nën një ferrë kaltëron ende
Vjollca e fundit e këngës së bilbilit

Ardhtë një vjeshtë pa shtegtim zogjsh!
Ardhtë një Zot, vëntë orë mbi stinët!

VINJETË

Një shelg i vetmuar, mbuluar me dimër
Braktisur nga zogjtë dhe gjethet:
Era, si ketër kërcen mbi drurin
Me boçen e shiut ndër dhëmbë

Netët e lumtura, si zilka
Tringëllijnë në degët e kujtesës…
Vizatohen në sfond të vetëtimave
Hënëzat që hëngrën dhentë e vjeshtës

Rënë nga xhami i thyer i qiellit
Kristal i akullit yllëzon netëve
Dhe mbi pastelet e borës mardhtë
Shelgu i trishtuar, fatkeq si Serembe

PËRGJITHMONË

O ajr i mbrëmjes mbështillmë, erdhi ora të vdes përsëri.
Kur të mbyllen sytë e mi, nuk do të ketë më det
Dhe varkat e lotëve kanë për të ngecur në stere.
Shkoj dhe shirat po i lë të kyçura
Por do të kthehem përsëri në çdo stinë që të dua.
Unë kam qenë trishtimi i botës.
O ajr i mbrëmjes mbështillmë, erdhi ora të vdes përsëri.

SHI HËNE

Si arlekin që del për shëtitje
Në kopshtin e harruar të fëminisë,
Hëna e pikëlluar nëpër ré
Shkel mbi degët e shirave.

Liqeni i vetmuar në breg të natës,
Shqetësohet në krahët e erës
Dhe thellë sirena e dallgës së kaltër
Loton mbi fytyrën e fjetur të legjendës.

Yjet në asfalt si perëndim i thyer.
Dhe plepat si murgjër të zinj.
Fshehur pas drurëve diku përgjon
Vrasësi i vjetër, trishtimi.

Eh, mundet që thika e trishtimit
Diku përdhe ka për të më lënë,
Fshehur nën një perëndim të thyer
Fshehur nën shira hëne…

PASQYRIM

Çdo pasqyrë e ka një statujë timen brenda.
Statujat fshihen pas amalgamës.
Ne fshihemi pas statujave.

DASHURI E HUMBUR

Dola nga guernika e kësaj nate
I vrarë egërsisht,
Kali i zi i pikëllimit
Në shtegun e vjetër më priste.

Kali i zi i pikëllimit ç’më rrezoi
Dhe rashë si në ballada;
Gdhendur në gravurat e vjetra,
Përmbys mbi shqytin e natës.

I vrarë nga një pranverë e kotë,
Braktisur nga bota e tërë,
Vetëm kali i zi i pikëllimit vjen rrotull
Dhe qan për të zotin e vjetër.

ARLEKINËT

Ikën arlekinët e trembur nën çatinë e përrallës
Kur putha për herë të parë.

Qau vajza e vogël: por kushedi
Ndofta qante fëminia. Në kopsht
Nga dritarja e përrallës, arlekinët
Vështronin të trishtuar, tërë lotë.

Nuk desha t’i tremb arlekinët e mirë,
Nuk desha por nuk bëj ndryshe
Si nën çdo mollë, bile nën çdo dru
Kurdoherë një evë më priste.

QIELLI I DJALËRISË

Qielli i djalërisë në sqep të një zogu
Ra mbi korijen me përralla;
Nga kashta e kumtrit bie dhe bie
Tërfili i artë i qiejve.

Këmbanat e yjeve lëkunden me hare
Prerë nga hëna e majit.
Qielli i djalërisë në sqep të një zogu
U zhduk pas portës së ylbereve.

Zhduket pas portës së ngjyrave djalëria
Dhe mua trishtimi më mbulon
Nën një hënë që nuk di të buzëqeshë,
Në një botë që nuk më kupton.

AVE, NËNA IME!

Rri në shi. Kjo është e vetmja gjë që dua.
Ç’është ky? Pyesnin pikat e shiut mbi ballin tim
Kështu kam dëgjuar zërin e shiut
Një ditë vere rrëzë lisit plak
Te porta lënë hapur për zogjtë.

Ah, kur isha i ri dhe i bukur kujtonja
se tërë shirat e botës binin për mua
po tani që kanë kaluar kaq shumë vite
e di se s’ka asnjë kuptim që bie shi

Iku dhe nëna ime nën një shi prej mermeri
nga arkeologjia e perëndive që rrëzoheshin

Ave, nëna ime!
Vetëm tek ti kam besuar
Zot tjetër nuk kam patur kurrë. Amen!

KRONIKË

Një gjethe u bë zog dhe vajtoi mbi ullishte.

Nga fshati kundruall dolën pleqtë,
Rendën pas shpirtrave që silleshin në ajër
drejt Kashtës së Kumtrit

Të vrarët i rreshtuan në sheshin DEMOKRACIA
mbështjellë me çarçafët e dhëndërisë.

Por shtypi tha se zgjedhjet qenë të ndershme,
të lira dhe korrekte. Ashtu edhe TV-të

Pastaj lanë gjakun
Te ullishtja me drurët e përdredhur nga dhembja
Ah! Ullinjtë e Shqipërisë dhe paqja juaj e mallkuar.

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shtator 2005)

POEZI KOSOVARE

AZEM SHKRELI I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”

(1938 – 1997)

Azem Shkreli lindi më 1938 në Rugovë të Pejës. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, ndërsa në Prishtinë ai vazhdoi shkollën e mesme për të vazhduar fakultetin Filozofik, degën e gjuhës dhe të letërsisë shqipe. Për shumë vjet ai ka qenë kryetar i shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, drejtor i Teatrit Krahinor në Prishtinë dhe themelues e drejtor i Kosova Filmit. Vdiq në pranverën e vitit 1997.
Ka botuar këto vepra në poezi Bulzat (1960), Engjujt e rrugëve (1963), E di një fialë prej guri (1969), Nga bibla e heshtjes (1975), Pagëzimi i fjalës (1981), Nata e papagajve (1990), Lirikë me shi (1994), Zogj dhe gurë (1997). Në prozë: Karvani i bardhë (1961), Sytë e Evës (1975), Muri përfundi shqipes Shtatë nga at, si dhe dramat: Fosilet (1968), Varri i qyqes (1983) etj. Poezitë e tij janë përkthyer në shumë gjuhë të huaja.
Shfaqja e Azem Shkrelit si poet, përpos që përputhej me ardhjen e talentit të fuqishëm, shënonte njëkohësisht kthesën e parë drejt hapjes dhe modernizimit të poezísë shqipe të Pasluftës. Shkreli u ngjít natyrshëm në kulmet e poezisë së sotme shqiptare dhe këtë vend ai e konsolidoi dhe e përforcoi nga njëra vepër poetike në tjetrën, deri në atë të fundit, që e la dorëshkrim “Zogj dhe gurë”, botuar më 1997.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

KATËR KËSHILLA VETES

Mos u bëj poet nëse s’mund të lindësh
me secilin varg, të lindësh me secilën fjalë.
Ngrehu mbi veten në dot t’rrokësh frerët e erërave,
të shkelësh shpërgajt e mërisë dhe shtrëngatat
e gjakut tënd.
Nëse dashurohesh, dashurohu n’flakë e n’valë,
jo ne sy të kaltër, se bëhesh det i çmendur pendimi.
Mos u bëj poet nëse s’mund të vdesësh
për secilin varg, të vdesësh për secilën fjalë.

NË RRUGË KËNGË E TURPSHME

Sonte
Qava sonte për ty
Arbëri
Nuk më vjen turp
Pse qava
Më vjen turp pse s’munda
Të bëj tjetër
Nga turpi qava

DHJATË E RE

Sikur erdhën, panë e bënë e shkuan
Do bjerë edhe mbi ne njëherë këmbona
Vinë të etur tjerë. Njësoi afshëm duan
S’jemi ne. Por nuk mungon e jona

Thot njeriu dhe zbret i urtë ndër bimë
Djalli e di se në ç’vend u poqën të parat
Pemë të mendimit të mirë. Me urtinë
E kësaj dhjate ne stërpikim arat

Shollit të ditës s’i duhet spermë komete
Ky lloj Shën Njeriu don bibël të re
Një fe tjetër. Fe besimi në vete
Amen. Koha jonë s’guxon të kohosh pa ne.

VDEKJA E MALËSORIT

Asnjë kokë përkulur
Se ja rrëxoni lisat

Asnjë gjëmë mësa guri
Se ja shembni majet
Asnjë lot asnjë
Se ja shteroni krojet

Në sytë e tij vetëm
Harroi prendimin dita

Ç’mendim i vrugët
Ç’mendim i ftohtë ndër vetulla
Lum ky çfarë vdekje

SOGJE

Sonte ne të dy
jemi dy sy të kësaj sogje

Orët zgjuar
Do të rrinë, këmbanat zgjuar

Sonte unë e ti
jemi ai zgjim i zekthët

Ujqit në këmbë
Do të jenë, Kosova në këmbë

Natë që s’more
Pushkë, as të mori pushka

LIQENI

Flas me ty
Ti hesht e luan me valë.

Ti s’je më syri
Im as loti i saj.

Flas me ty
Ti shikon pulëbardhat.

Për Shën Naumin
Paske zemër t’gjerë

Flas me ty,
Ti kotesh mrekullie.

Më vjen të zbres në fund t’fundit
Të vdes i gjelbërt me algjet.

NATA NË KËSHTJELLË

I mbrami peshkatar me ditën e bjerrun n’rrjeta
Po kthehet. Unë eci duke prekur nëpër mur
Pas zërit të heshtjes zvarem ngadalë përpjetë
Hapin gur e kam. Edhe zemrën, gur.

Ja, tani kështjellës i kam hypë përmi
Vonë është terr. Nata, disi lëmekur
Merr frymë n’për vrimat që mezi shihen zi
Dhe ankthëm m’kundrojnë si sytë e prindit t’vdekur.

Mejtuar si fëmija i shkruaj do emra n’rrasë
E m’duket dashurisë sonë ia fala një grimë amshim
Por gjerbë e rigës s’motit gurin do ta plasë
T’parën pranverë duke tallë mashtrimin tim.

Prandaj me dorë, drithtueshëm, pak’ nga pak’
Faqen e shkëmbit fërkoj si vashën. Dua të fshi
At marri t’vogël. Vesë? jo, por gjak
I vokët kullon gishtat t’mij.

Harroj përse, e si, e nga kam ardhë.
Harroj të flas, të lëviz. Harroj pa parë
E ndër gërmadha bëhem një copë gërmadhë,
Një gur mbi gur që gurit s’don të ndarë

BREGU I MOLLËS

Kurrgjë s’qenka kurrgjë
Si e kemi lënë njëherë unë e Lami
As Lugu i Helmit as hijet Bregut të Mollës
Ku mollët veç i kujtonim të kuqe
E na kuqeshin faqet gjithë verën e lume
As mrizi degëbigë mes të cilave
Rrinte dielli në dymbëdhjetepesë
Kurrgjë s’qenka kurrgjë as ai zjarri i rnadh
Që ra shi i mbarë e na e fiku
Që ra shi i mlrë e na e fiku se digjen malet
Se digjen more malet e na flet Shaban Syla
Kurrgjë s’qenka kurrgjë
Si e kemi lënë njëherë unë e Lami o zot
Po kush i paska prekur
Po kush i paska prishur e ndërruar të gjitha
Si të mos kishin qenë asnjëher këtejpari
Unë e Lami me delesykat me bukë e djathë
Në gjeth paje dhe me fyell
Kurrgjë s’qenka kurrgjë
Si e kemi lënë njëherë unë e Lami
As Shpella e Bli Hunit as turra e gurëve
Mbi të cilën hypnim të rritemi as lisat as
Gurra e Magjupit Ujëhollë
Gurra e Magjupit ujëmirë
Ku pinim në fletë kërsane
As gjollat e kuqe as
Kurrgjë s’qenka kurrgjë
Si e kemi lënë njëherë unë e Lami
Veç toka e vjetër dhe era
Veç toka e vjetër dhe retë përherë shtegtarë
Të më thonë se rrodhi këtyre lugjeve koha
Rrodhi si s’rrodhi dhe asgjë nuk gjeti
Pos dy pushkëve të vogla shtogu lidhë me tojë
Ose të më thonë
Të gjitha janë këtu të gjitha janë
Pos fëminisë suaj e barit të njomë e qingjave

DUKAGJINÇE

Po vinë argatët
Të heshtur. Të muzgët. Po vinë

Po vini. Err e terr
Brodhi arave të tyre dita

Po vinë. E poqën
Diellin e bakërt të bukës

Po vini. Po vinë
Me bimët mugullore ndër muskuj

Po vinë. Ditë argëtare
Grua që do t’ua mbash mend farën

KËNGË E VRUGËT

Mëtim i truar fshihu te pendimi
S’ka ndëshkim për mëkatet nga ligështia
Ky rrëmbim i çmendur është i imi
Apo lindi befas trimëria

Nga të errëtat e gjakut. S’di po fryma

Kërkon shkakun t’i vijë era dhe
Diç të kësaj koke do t’pëshpërisë bryma
Ime ndoshta. Do të jetë fjalë e re

Bari të egër. Fjollë e saj nga rrashta
Do të përvidhet me dhunë e pa hir
Sikur ç’linda. Do të kundrojë përjashta
I gjelbër e i qetë do të jem më i mirë

Dhe voglushë të verdhë do të therrin ditën
Me vaje të hollë dhe do të pushojnë së qari
Kur të kuptojnë se për nën këmbë u rriten
Dheu im. E hiri im. E bari.

KAFSHA E ZEZË

Heshtja det i lëkundur dhe vetimët
Fshikin terrin trupi i saj përdridhet
Ku janë njerëzit. Nga janë nisur bimët
Një langua leh e s’ik as lidhet

Ulurin përmotshëm mbase së ligës
Ja ndjen erën diku në gjakun tim
Ai rrëmbimit të vet i turret digë
Rreptas pastaj etur merr gufim

Tej durimit dhimshëm. Të trazuara
Ngrihen grevë të pabërat duan dëshmi
Protestojnë. Gjithë gjërat e ndaluara
Bredhin mëllefit të vet me zhauri

Dhe leh kafshë e zezë e s’ik as lidhet
Heshtja det i lëkundur dhe vetimët
Fshikin terrin trupi i saj përdridhet
Ku janë njerëzit. Nga janë nisur bimët

Ja që kështu na qenka kafshë e dehur
Mëtimi. Pastaj vetëm cuklat kur të na mbeten
Do thonë: Ai me fjalë e ajo me të lehur
Të rrojnë se njerëzisht e hëngrën veten
Të pastë ndjesë harrimi hero i herave tjera

MOTIVE TË VERDHA

Po ikim nga gjaku im motive të verdha
Po ikim nga gjaku ose një herë tjetër
Po lindim mes bimëve tjera

Aty e tej janë poshat
Shtatgjata të vendlindjes janë delet
Të bardhat dele blegërore dhe bari
I njomë i qumështit po ikim
Nga gjaku im aty e tej janë zogjt
Pupëlvogël zogjt pupëlgjelbër dhe krojet
Të cemtat kroje ujëloti aty e tej
Janë vashat më të egrat vasha
Të bukurisë që falet dhe vetima
Po ikin nga gjaku im motive të verdha
Aty e tej nuk vdesin vetëm sytë
Na ngjethen dhe gishtat na ngjethen e fjalët
Po ikim nga gjaku im më mirë po ikim
Nga gjaku ose një herë tjetër
Një herë tjetër po lindim mes bimëve tjera

PSALME PËR KOSOVËN

Po Kur pikon gjak
Kalliu, kur piqet vera

Kur hyn në gjakun tim
Nusërore e të bëhem krushk

Më mëso vetëm t’i bie
Kitarës, më mëso të vdes bukur

PËRSHËNDETJE ME MIQ

(Ismail Kadaresë)

Plot fjala është me ju, plot kupa, plot gjiri i nënës
Kudo e ngado është e juaja pos mohit, pos orës së prapë
Dhe krismës prapa shpinës, po unë me se të ju zbukuroj
në baladë, o miq, me se, o dega ime e epër e fisit,
Atij tisi të hollë e tisi të rrallë, tri herë të zier
Në ashtin tuaj e timin, po unë me se të ju kem, me se-
Të ju përyjnoj, e vetëm ju e dini atë bar të mirë
Atë lëng rrëzë fjale me të cilin m’i mëkoni plagët
Ethet e qentë m’i përzeni kur kam zjarrmi, kur digjem
Ujë etjes m’i jepni bri kroit të Martinit e bri Kruje
Ullirin e moshës ma piqni, zotynë shëndet iu dhashtë
Nga jeta e vet e popullit, nga gjaku, nga shpendi ynë
Ju dhashtë, me se të ju di, me se të ju zbukuroi në baladë,
e jeni sa krip ka koka, sa fij bari, sa deti, Alkal
Me Alkal ju dëgjoj e më ktheni me mallë në shtizë

PARA ELEGJISË

Një ditë do t’i marrësh në gji
gjethet e rëna të stinëve të tua
dhe do të kërkosh kot veten
shtigjeve të harruara të një moshe
e nuk do të kesh më as flokë ere,
as shikim ylberi ta matësh fillin
dhe fundin e mashtrimit tënd të shkurtër.
Një ditë do t’i shpalosh vjetët tua
si pajën e nuses së vdekur
e do të numrosh fluturat e shkuara
t’agsholeve t’perënduara
e s’do të kesh më as zjarr në buzë,
as lot në sy të qeshën ngrohtë,
të qajsh rrejshëm dhe t’i mahnitësh
djelmoshat.
Një ditë dot’i hash buzët e tua,
gjurmët e tua do t’i pështysh
dhe secilin muzg do ta pagëzosh
me nganjë pendim që dhemb
e s’do te kesh me as sy deti,
as hap te hedhur sorkadheje
te shohesh si t’perqeshin gonxhet
dhe te ikesh prej hijes sate.
Ruaju, moj se vashat me te bukura
i vret bukuria e vet.

Tash jam diku larg teje, larg vedi
dhe – ku me dijtë kah më tresin
udhëkryqet e shumëta t’jetës?
Jam ba përshëndetje e harrueme e kalimtarëve,
jam ba lot e kangë,
jam ba betim i rrugëve dhe rreze e shkrepun
majë gurit.
Tash jam diku larg teje, larg vedi
dhe – ku me dijtë ku sosin
fijet e këputuna t’kësaj kange?
Jam ba pre shitimi i syve zjarr,
jam ba bekim e namë,
jam ba zog e re n’krah t’agsholeve t’bardha?
Tash jam diku larg teje, larg vedi
dhe – ku me dijtë kah m’tresin
udhëkryqet e shumta t’jetës?!

NËNAT

(Shokut tim për nënën)

Ato lahen në gazin
tonë e në lotët e tyre.
Bëhen rojë murane
te krojet e shtera të gjirit.
Në ballin tonë për herë
u bëjnë dritë shejt gishtat.
Ditët na i prarojnë dhe rrugët
me nga një bekim më t’mirin.
Me rrëmetën e krrusur t’moteve
na ruajnë nga hijet e liga.
Një ditë shkojnë si të shkonin,
të mos vijë më vdekja.
E s’na kërkojnë asgjë,
pos një grusht dhe mbi krye.
Shkojmë. E sa herë vdes nënë,
vdes nënëmira ime.

KASHELASHË PËR ATDHEUN

Atdheu është dheu i birit e i atit e i shpirtit të shenjtë
Në vargun me krushq atdheu është krushku i parë
Në të tëra meshat shenjte ai është Meshari
Në kulm e në flamur është kumti e kremtja
Në kokën rënduar në mendime ai është mendimi
Është një krah shqipeje këtej, një andej kufirit
Është flaka e Oso Kuka në kullën kallë të barutit
Është ara shtatë vjet djerrë e gruaja djerrë e fara
Në bukë e kripë e zemër atdheu është zemra
Në të parën pushkë për ujk atdheu është krisma
Në trupin tonë për vig atdheu është vigu
Në mishin tonë për krimb atdheu është ashti
Atdheu është treni në binarin nëntë, buleta për nesër dhe trasta

MESHË

Le të rritet bari mbi kokën time
Mbi kokën time le të rritet bari im
Bari im mbi kokën time le të rritet
Le të rritet
Le të rritet bari im mbi kokën time

GURI I MARTINIT

(M. Camajt)

Mik i gjakut të penës, kush e di sa vite
Fëmijë të kërkoja me “Një fyell ndër male”
Kush e di se në male, përmbi gurë më rrite
Me një daltë fjale
Dhe sot pas sa vitesh që s’na panë
Më del në Bavari me një gur prej Dukagjinit
Rritur me qumësht ashti të tokës nënë
Jam guri i Martinit
Më lër edhe pakëz, më lër, Gur i Martinit
T’ia mbaj dorën në krah si andej në Malësi
T’ia ftoh shkrumët e ballit e të mërgimit
Dhe do shkoj, s’do rri
Pse gurët dhe poetët nëpër botë
I dashka të shpërndarë ky dhe i yni
Zi nuk mbajmë, po kurrë mos qofshë e kotë
Dhembje në Gur Martini

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, korrik 2005)

POEZI KOSOVARE

ALI PODRIMJA I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”

Ali Podrimja u lindi në Gjakovë në1942. Studjoi gjuhë dhe letërsi shqiptare në Universitetin e Prishtinës, ku dhe jeton aktualisht.Më 1957 botoi poezinë e parë në revistën “Jeta e Re”.
Më 1961, Ali Podrimja botoi përmbledhjen e parë me vargje elegjiake Thirrje. Më pas vijnë përmbledhjet Shamijat e përshëndetjeve (1963), Dhimbë e bukur (1967), Sampo (1969), Torzo (1971) etj., deri në veprën e tij mjeshtërore Lum, lumi, (1982), që shënoi një kthesë në poezinë bashkëkohore kosovare.
Në vitet ’80 e ’90 ai do të vazhdojë të botojë libra poetikë si Zari, Buzëqeshje në kafaz etj., deri te dy librat në prozë: Burgu i hapur (1998) dhe Harakiri (1999).
Ali Podrimja është autor i më shumë se dhjetë vëllimeve me poezi dhe mbahet sot nga kritika si përfaqësuesi më tipik i poezisë së sotme shqiptare dhe si një poet me emër dhe në shkallë kombëtare. Botën e vet poetike poeti e artikulon përmes një sistemi figurativ të konsoliduar (veçanërisht me simbolin dhe metaforën) dhe me një shkallë mjaft të lartë ndjeshmërie.

Përgatiti materialin për botim Hiqmet Meçaj

BUKURIA

Zgjata dorën në livadh lulen me këputë
“Mos – fqiu im i dashur më bërtiti-
-do të vyshket!

Qita hapin, kalin e bardhë me mbërri-
-vashën e ëndërruar kaherë.
“Mos! – përsëri m’u gjegj fqiu.
Unë qava me mall edhe atëherë.

Hodha dorën në gjithësi me pikëllim-
Çel e mshel sytë dritë m’u bë.
“I lumi ti!” – dikush më bërtiti në përqafim
e kurrgjë tjetër s’pashë as ndjeva.

Sot e atë ditë, kudo e kërkoj fqiun tim të mirë.

ME JETUE

(Tim bir, Lumit)

Erdhe në jetë
Nuk ka më nevojë për kuje, lutje
Kryesorja të jetosh

Këtë gur ta hedhësh më larg se Unë
Prandaj:
Bukën ta pjekësh dy herë nën saç
Ujin ta ziesh deri në shkallën 99
Derisa të mbetesh ti i vetmi kërthi në ajër
në kohë kosmos.

VRIMA E PARË FYELLIT TIM

ç’gurron guri në gurinë
gur guri ndër gurë më i guri

gur i gurëzuar pranë gurit
gurth i nguruar rreth gurit

gurron guri në gurë gurësh
guro guroje gurin në gurinë

ç’guri pranë gurit gur guri
vrimë e parë e fyellit tim.

EPIKA

Me shekuj kam shitur gjakun
E jam rritur me gjakun e shitur
-Me shekuj kam hëngër veten
E ditur s’kam të qesh me veten e tepruar…

Miq,
Kosova është gjaku im që nuk falet!

HIJA E TOKËS

Ara e misrit është kallur

(nata si kalë hamshor vrapuar ka
jashtë e brenda shtëpisë sime
me mua vrapuar ka
e ara e misrit kallur është)

dhe livadhi rrëzë shtëpisë
dhe vreshta ime e vogël
dhe plepi.
gjithë natën e lume kallur janë

me sytë e mi të përgjakur
Ara e misrit është herrur
Plepi ka rënë
Dhe zogu im i mbramë.

Unë kam kafshuar etjen
Deri sa vdekja pikon

– O, si ta ndjell atë zog të bardhë,
si të bëhem dritë, o vëlla, mbi varrin tënd?

Medet, na i dogj krejt
Fushat e bukës
Dhe livadhet tona

GURI

(Pres me ditë tres përditë)

hudh gurin në hapësi
sizifi plak me mund
prapë e hudh dhe e hudh
valë e më valë e i gjallë

pres me ditë tres përditë

hapësi e hapësi kërkon

rrënjë lëshon në mundësi
në pamundësi erna tremb

hudh gurin në hapësi
hapësi çpon e çpon

kohëra e kohëra përgjak
dhe mund Sizifin plak.

METAFORA E JETËS SIME

nëse s’flas
jeta ime s’ka qetësi

fiala ime bëhu Unë

heshtja të të mos shtypë
në gurë
rnulliri

nëse s’flas
jeta ime s’ka qetësi

fjala ime bëhu Unë

plaga ime
le të marrë
frymë thellë

SHTAT LËSHON NJË LULËKUQ

heshtja ime është më e vjetër
se unë e më e fortë
se vdekja ime

ajo është pamundësia ime

heshtja kur fle
numëroj yjet
luaj me hije luaj me thika

e një fushë të bardhë
shtat lëshon
një lulkuq

se heshtja ime
ka peshën e gurit të mallkuar
dhe gjuhën e njeriut të gozhduar në shkëmb

NJË DITË

një ditë heshtja
do të më gjuajë
me eshtra të mia
ose do çmendem duke rrënuar.

MËNGJESI

Me çka të të peshoj
me sy apo me zemër,
me çka?

Kaltria jote
botën
zgjoi.

Me çka të të peshoj
me sy apo me zemër,
me çka?

Êndrra jote
dritaret e jetës
m`i hapi.

JE SI SHPIRTI IM

E pakufi je
si shpirti im, e pakufi-

e unë pash e m`pash
mundohem të të bi,

në grykë të shkëmbit
t`gurrëzohem,

në pishnaje të malit
të bëhem syri yt…

E pakufi je, e pakufi
si ime frymë.

NJË UDHËTIM

Në buzë tua
sa herë vdiqa
prej mallit-

ti u betove
në kokë time
dhe zot tjetër s`njohe…

Nxora sy
maje kodre
kur zë më lëshove

e në udhëtim
të zbulova oj-
herë t`urtë, herë t`sertë.

UNË DO TË DUA

Po të rrëzohet
edhe i mbrami i Kullës gur-
unë do të dua.

Po të shuhet
edhe i mbrami i Vatrës zjarr-
unë do të dua.

Në fushë të mejdanit
po të mbesë
edhe i fundit i Trollit burrë-

unë do të dua…

NATA

E lehtë dhe e butë
si hapi im
është nata në ty.

E dashur dhe e vrullshme
si kraharori i gruas
është nata në ty.

E qetë dhe e frikshme
si shikimi i vajzës së dashuruar
është nata në ty.

LINDJA E MADHE

Që syrin e djathtë të më shohësh,
i shpirtit krua
etjen ta shuash.

Që jeta e vdekja ime,
bën ç`duash!

ME QENË

Të jesh shqiptar
e vdekja të mos të gjejë
edhe në skaj të botës
e pamundur është

Të jesh shqiptar
e ndonjë qen të mos të ndjek
deri në varr
e pamundur është

Shqiptar të jesh
botën varr të mos e kesh
e pamundur është
e pamundur

Në trupin tim
plaga më e thellë
sa më afër
Bregut

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, gusht 2005)

MARTIN CAMAJ

(1925-1992)

Martin Camaj lindi në Temal të Dukagjinit më 21 korrik 1925. Ai mori edukatë klasike në Kolegjin Ksaverian të Shkodrës, të drejtuar nga etërit jezuitë. Mbas pak kohësh, për shkak të vendosjes së regjimit komunist në Shqipëri, Camaj do të arratiset nga vendi për në Jugosllavi, ku ia del të regjistrohet si student në Universitetin e Beogradit. Atje mësoi italianistikë, romanistikë, teori letërsie, gjuhë klasike dhe sllavistikë, një botë e re kjo për një intelektual si ai, të edukuar në Shkodër. Largohet nga Jugosllavia në verën e vitit 1956. Shkon në Romë, ku studion sërish dhe doktorohet. Në Romë ndjek rrethet letrare të këtij qyteti, ku njihet edhe me autorët emigrantë nga vende të ndryshme lindore, rusë, rumunë dhe sidomos me poetë balltikë. Ishin të gjithë anëtarë të një PEN-klubi me qendër në Londër. Atje nën kujdesin e Koliqit bëhet kryeredaktor i revistës “Shejzat” (1957-1975) dhe studion së afërmi botën arbëreshe. Më 1961 transferohet në Mynih (Gjermani), ku specializohet përfundimisht në gjuhësinë shqipe, duke mos u shkëputur nga letërsia. Camaj u bë profesor i gjuhës dhe i letërsisë shqiptare në Universitetin e Mynihut dhe mbeti atje gjithë jetën, deri sa vdiq, më 1992. Kontakti me kulturat e ndryshme perëndimore, njohja e poezisë moderne të poetëve më të njohur botërorë (Camaj ishte njohës i shumë gjuhëve të huaja), ndikuan në formimin e tij kulturor, ndërsa vepra e tij, qoftë në prozë apo në poezi mbështetet tërësisht në gjuhën shqipe dhe si përmbajtje i ka rrënjët në kulturën shqiptare, sidomos në mitin e trashëguar. “Prandaj nuk është e rastit që Camaj zgjodhi për të banuar një vend të shkëlqyer, me atmosferë disi të paqme e të virgjër shtëpijake, si alpet e Bavarisë, që çdo çast i kujtonin malet e thepisura të vendlindjes, ku nuk mund të kthehej kurrë”, shkruan studjuesi i njohur Robert Elsie. Në të njëjtën kohë Camaj është edhe një ndër albanologët më të shquar, kryesisht me punimet e tij mbi gjuhën shqipe, historinë dhe të sotmen e saj. Ndër studimet kryesore mund të përmenden: Meshari i Gjon Buzukut, Romë 1960; Tekst mësimor i gjuhës shqipe, Wiesbaden 1969; E folmja shqipe në provincën e Avelinos, Firence 1971; Gramatika shqipe, Wiesbaden 1984; si dhe antologjinë Përralla shqiptare, Düsseldorf 1974.

LENI LUMEJT

Leni lumejt te derdhen te gjithe ne Adrie
dhe ne detin Jon
e rrezja te lodroje me vale
per kenaqje te zemres e te mendes sone.
Vashat t’i lagun kambet n’uje
para syve tone te qarte.

Ngjyra e grunit dhe e ullinit
t’u shihet ne faqe e ne bebezat e synit
dhe kulmi i shpise te jete bungu
e pragu guri.

Kur te ulen valet
fryma jone do te matet
me gjansine e detit: atehere
do te pushojme
te kambet e bjeshkve te bardha.

MIMOZAT

Simjet per te paren here
mimozat ne doren e nji vashe i pashe
qetsisht tue marrun fryme si ne dege.

Mimozat erdhen tue pru me vehte
ngjyren e ditve te blera,
afshin e zemrave qe rriten nga nji fije
per dite, pershperitjet e egra e te lehta
te atyne qe shkelen ne prakun e jetes
me kambe te dyshimta, me frige.
Me duer tona te vrashta,
te zanuna me sende tjera,
s’kemi si me u perkite
dhe aroma juej humb ne eren e luleve
te mbytuna ne parzmet e grave vjeshtore.
Lule mimozash, bartse kujtimesh,
mes stinve e te pa stine
na s’kthejme kurr ma te ju.

Simjet per te paren here
mimozat ne doren e nji vashe i pashe
qetsisht tue marrun fryme si ne dege.

ELEGJI E PARË

Ku kam me qenë i këputun
nga mundi i vjetve të rrëpita sa ‘i shkamb,
mos të vijë keq ty, Taze, për mue
të shtrimë mbi drrasat e vdekjes,
kingj i gatuem për flije.
Leni plakat të qajnë mbi mue at ditë
për njerzit e vet, vdekë qysh kur.

Edhe një amanet, moj grue:
kur vdiq im atë, premë dy qe
me ngimun të unshmit e thneglat e lamit
me grimca buke.
Por unë do të vdes mes njerzve gjithmonë
të ngishëm,
prandej ndër drekët e mija qitni
vetëm kafe të idhta.

MOSHA E QENIT APO DITËLINDJA

Kremtuem gjith natën i ri e i vjetër kohën
që vdiq e vrame në mue.
E thanë: askush s’do të lypi gjak
për të.

Ajo nuk ishte festë, por drekë!

Në mëngjes mbas dere qentë
me sy keqardhës e të butë
nuk pritshin eshtna, por mue
me u nisë me ta shtigjeve bri lumit
teposhtë.

MBRAMJA ASHTË LARG

Mbramja ashtë larg
e ti je atje mbi kodër të blerueme
ku gurzit që bashin zhurmë
i përpiu dheu.

Ti je atje me të bijën e heshtjes
e me shoqe tjera e mendon për mue.
Unë jam në detin e tingujve

e ndër gjujt e mij ndieva
peshen e tramit tue u ndalue me turr.
Mandej i lëshova vendin një të vjetri
e mes tallazit të krahve thashë:
mbramja ashtë larg e ti andej lumit.

Heshtja prek qiellin me dorë
E ti atje mbi kodër të blerueme
njeh gjurmët e diellit npër qiell.

LULE

Sonte më lajmëruen se ka vdekë një njeri
Prandej jam i trishtueshëm, Lule.

Dashunia ashtë e vetmja shtyllë guri
Kur andej gardhit fluturojnë
Shëgjetat e akullit.

Dy zemra bashkë janë ma rrufeprojse
Se dy shpata tu për tu
Me teha përjashta
Ideja e sosjes, Lule,
kur je ti pranë ik si shpend i egër
andej kah vjen terri.

DREKË MALSORE

Sot ashtë marrë një gjak.
Dy plumba lëshuen përdhe një burrë.
Sot ashtë marrë një gjak.

Nën tunin e spatës
Pëlset rrashta e kaut te prroni.
(Drekë të mëdha po bahen sot!)

Sot ashtë marrë një gjak.

Gjama e burrave tërbueshëm
Përzihet me erën e mishit ndër zjarme.
E gjethi i Vjeshtës bie i djegun mbi kapuçat e bardhë
Ndë tryeza, jashtë

Natë. Në vorrezat mbi kodër
Tokë e re, hanë e re.
Ujqit janë ulë prej malesh
E pijnë gjak në përrue.

FILL I GJETUN

Natën që shkoi u fikën dritat e mbeti
qyteti në terr deri n’agim.

Amvisat kërkuen llampat vojguri
e s’i gjetën në terr.

Në nadje ra dielli e zbeu
faqet e rrokaqiellëve.

Në nadje vrejta rrethin e andrrave
në truell
e gjeta fillin e tretun
në pikën e ndaljes së dritës.

ATY SI TASH PARA SE ME ARDHË FISET

Aty si tash para se me ardhë fiset
Ishe
Me tambël në plasaritjen e currave
e me themele në ujin e njelmë.
Të dhanë vetëm një emën: Shkodra.
E të thirrën qytet me kunora
E të hodhën përkrye gur e hekurat e para.

U zgjove e përgjakun sa herë
E u kqyre në pasqyrën tande.
Me emën grueje u lave ndër ujna
T’lumenjve dhe ndeje me petka të reja
Në shkamb
E ndritun ballë diellit mbi fusha.

GJARPRI E GRUEJA

Ajo mbramë harroi trupin e vet
Zbuluet
E në mëngjes e gjeti pikturë të varun
Në murin e gjanë dhetë pashë:
E kqyri dhe e kqyri e u zhduk.

Petkat e saj teren buzë detit
Me këmishën e gjarpnit mbi gurë.
Shtërpia tha se vjen prap,ajo, po
Deri mbasdite.

Mbasdite vonë, gjarpni i rrejtun
Doli prej nëngurit
E iu zgërdhesh vetmisë ndërsy,
Veshi këmishën e vjetër e shkoi
Me fjetë

MOTIV ARBËRESH

Në driza janë gjarpij’t e zez
E ti je e xhveshun nën diell.
Në driza janë gjarpijtë e zez
E rrijnë buzë në buzë,
E rrijnë buzë më buzë,
E jeta e tyne ashtë e bardhë,
E bardhë e bardhë nën diell,
E jeta e bardhë e bardhë,
Nën diell e bardhë, e bardhë.

Mjaltëzat lagin me mjaltë
Gurzit e prrojeve të thata.

RETË E OQEANIT

Eci krahas me to
Nëpër ditën e gjatë.
Aty ku vete
Asht skaji i kohës së matun
Me rrahje zemre milionësh
Në kërkim të nji emni.

Retë me rrajë thella në det
Rriten e bahen lisa:
Ndër gryckat e tyne fantazma
Konkisdadorësh
Vjelin pemë.

FUQIA E KONËS

Ngjyra e verdhë e fletëve
Shkurtoi dritën në faqe të veta
E të katundit jugor mbi kodrinën
Bote së kuqe.

Para derës rrin Kona
Me barrën e randë në gji,
Dashunon rrezet e pemëve të vokta

Në kanistër
Para burrit kalamendë gjumi.

Tjerr Kona në furkë:
Ngrohtësia e pejve të leshtë shpërtheu
Prej gishtavet
E lëvizja e fëmijës në parzëm
E dridhi në kënaqje të paskaj

MOTIV I VJETËR NË KTHIM

Shtatë vasha u çuen peshë
Kur ngjyra e korbit fluturoi
Përmbi shtyllën e jetës:
Sqepi i dukej i verdhë, gati i bardhë
Mes pendlave të zeza.

Shtatë vasha u quen peshë
E u turrën vrap me funda
Në duer sa qethi mbas korbave
E vetëm me za i tretën si plafa të murmë
Nën karmat e vendit tim.

Po s’erdhët ju, vasha,
Kur të zbardhen pusat e ujit
Në lumë përpara agimit,
Ngurzohen edhe duert e foshnjeve
Në palare.

HOQA FLETËN E LIBRIT TË PARË

Hoqa fletën e librit të parë
Prej faqes sime dhe mbetën fjalë të paemën.

Dola jashtë e ndeja në shqimthin e derës
Dhe vrejta fiqtë e hindit me ferra
Në vjeshtën time.

Shpirtënt e rinisë larg korpit endeshin
Me fleta gjethi pa pushini shullajave.

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, gusht 2005)

XHEVAHIR SPAHIU I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”

Xhevahir Spahiu ka qenë miku im më i mirë i viteve të rinisë. U lind në Malind të Skraparit më 1945. Shkollën e mesme e kreu në qytetin e Vlorës, ku ishte shpërngulur e gjithë familja e tij. Mbaroi studimet në Fakultetin Histori-Filologji të Tiranës, dega gjuhë letërsi shqipe dhe gazetari. Punoi në disa organe të shtypit. Ka qenë sekretar dhe kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Aktualisht është Këshilltar pranë Presidentit të R SH.
Ka botuar shumë përmbledhje me poezi dhe publicistikë. Është përshirë në të gjitha antologjitë shqipe të poezisë dhe i përkthyer në shumë gjuhë të botës. Xhevahir Spahiu renditet në poetët e sotëm shqiptarë më të vlerësuar. Ka fituar disa herë penën e argjendtë. Kohët e fundit u nderua me çmimin “Mjeshtër i madh”.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj.

BORXHET E MIA

Do të vdes,
do të vdes i mbytur në borxhe,
s’është asgjë mbytja në lumë
a në dhomat e gazit,
i kam borxhe nënës
që s’ia ngrita varrin,
i kam borxhe lisit
qe s’ja hodha pjergullën,
i kam borxhe dashurisë
që i vodha të dielën,
i kam borxhe krimit
që si vura emër.
Do të vdes,
do të vdes i mbytur në borxhe,
i kam borxhe fjalës
që s’e pashë në ëndërr,
i kam borxhe korbit
që s’ia zbardha pendët,
i kam borxhe vitit ’13
që s’ia mbylla plagët,
i kam borxhe ardhmërisë
që e lashë te pragu
terrin e një kohe të largët.
Do të vdes,
do të vdes i mbytur në borxhe.
U kam borxhe të gjallëve,
u kam borxh të vdekurve,
gurin e varrit do ta shes,
të laj borxhet.

Dhe vë pikën këtu.
Tani mund të flisni për borxhet që më keni ju.

DASHURI E NDALUAR

Lëshoje drerin Artemidë.
Harkoje harkun, shigjetën shigjetoje,
pikën e lotit që shket nga syri i drerit,
nëse të ngushëllon, qëlloje.
Lëshoje drerin Artemidë.
Se dashuria ka uri,
dhe vjeshta, vjeshta e llahtarisur
vë kujën të jetë në zi.
Shigjeta e nisur kurrë s’kthehet pas
dhe mosha s’është gaforre që shkon praptas.
Kllapitë e lindjes të tmerrojnë?
Rrëshqit, rrëshqit në sipërfaqen e jetës,
gjashtare e vetvetes.
Mbi kokën tënde rri mbërthyer një çerdhe gjysmëhëne,
nën dritën e saj në kopsht të Luksemburgut,
pëllumbat dashurohen gjersa çmenden.
Lëshoje drerin Artremidë
dhe mos e nis atë shigjetë.
Sorkadhja veshur me të zeza,
kah mot pas blirit pret.

EJA TE VDESIM E DASHUR

Eja të vdesim, e dashur,
shpenzimet e varrimit i merr përsipër shteti,
a s’e dëgjove në TV si kryelajm?
Eja të vdesim, e dashur,
s’ka rëndësi në rron si rob a zot,
arkivoli është gati,
dy metra vend gjithashtu,
makinë e funeralit,
kurora me lule artificiale: të kuqe, të bardha, blu.
Eja të vdesim, e dashur,
ç’na duhet kjo jetë,
e rëndësishme është të vdesësh si zotni;
mbylle TV-në,
të vdesim qysh tani.

HUMBJE

Kisha menduar të shkruaja
një këngë triumfi për ty..
Po ti e paske humbur, miku im.
Si ai që goditet papritur me grusht
dhe sytë i erren,
si ai që bie në lumë befasisht
dhe fryma i merret.
Ku shkoi vështrimi i kthjellët,
ç’korba e hanë
dhe ç’heshtë e helmatisur t’u ngul
në ballin e ëndrrës pa anë?
Cila fjalë,
cila kohë,
cili zot
të bëri të flasësh me vete?
Humbamenoja im,
i pagojë si sendet.
T’u fashit siç fashitet një zjarr
hakërrimi
e ti luan i pajetë në xhungël;
era përgjon
sa të kthehesh në flugër.
A thua je i tëri i humbur?
Shikomë në sy!
Kisha menduar të shkruaja dikur
një këngë triumfi per ty…

QEN I RRAHUR

Këtu jam i huaj
ndonëse dikur kam qenë si i shtëpisë.
Midis dy stinësh, si midis gurëve ka hyrë tinëzisht
një shtresë akulli
që mbyll si izolant çdo mirëkuptim.
Këtu jam i huaj,
përmasën që s’e pata e djeshmja s’ma pranon;
në rrugë ka të tjera pemë,
në dhomë qarkullojnë të tjerë zëra,
përmbi çati pëllumbat janë të tjerë,
një re mbi krye më thotë: je i huaj…
Të ulërish?
Është pak.
Atëherë vjen platitja,
mbi ballë ngulet hija si gur varri.
Më mirë ik si qen i rrahur,
i rrahur nga vetvetja e dikurshme
që nuk të njeh kush je.
Paçka se dje ke qenë si i shtëpisë,
i huaj, sot po ikën nga ky dhe.

PARLAMENTI

Atje brenda,
pas mureve të trasha,
pas mureve të rënda,
atje brenda,
thonë natën e varrosnin,
thonë ditën e përsosnin,
sa shpresa,
sa ëndrra,
atje brenda.
Atje brenda?
Një mëngjes u gdhinë të tmerruar,
panë se vetveten e kishin harruar
dhe nisën vetveten
nga gjumi
ta zgjonin,
ta miklonin,
të kërkonin:
kush vila, kush plazhe, kush paga të larta,
kush blloqe të reja, avionë, parajsa,
duart dhe këmbët
si në ethe i shtrinin.
Përjashta të uriturit ulërinin.

PEZULL

Ka muaj që duart s`më punojnë
dhe koka më bën dimër tej e tej;
s`e di se nga me vijnë dhe ku shkojnë
ca akuj kallur tinëz nëpër dej.

Çdo ditë gishtërinjtë i flasin nikotinës
ca fjale uloke…dhe…sot ashtu…si…dje;
aq sa je gati me grusht ti biesh pasqyrës,
fytyrën tënde ta rrëzosh përdhe.

Mungesa e vetmisë më ka munduar
tani i vetëm digjem si në morg;
në se përshesh me kocka më kanë shtruar
as korbit vetë unë nuk i ndolla kob.

Ngre kurthe ditë-nata; dimër-vera
shtrigon, mpreh thikat; ç`besëlidhje e zezë!
Pas çdo rrënoje iluzionesh, era
fryn, o njeri, mbi ty si mbi varrezë…

VJEDHËSIT E BUKURISË ANTIBIBLIKE

Përmbytja e përbotshme
siç mblidhet nata po mblidhej.

Drurë asgjëkund,
gjëkundi brigje.

Njeriu hapi dritaren e barkës
nisu, i tha pëllumbit.

Asgjëkundi drurë
brigje gjëkundi.

pëllumbi u kthye
me një bisk ulliri në sqep.

Atje ka tokë
atje ka jetë.

Po njeriut ia morën pëllumbin, degën.

Lindën maskat,
bukurinë e vodhën profetët.

REKUIEM PËR ORËN 6…

Ora 6
Akrepat si dy krahë të hapur që presin
dhe ti s’po vjen
ti s’po vjen as në 6 e një minutë
në 6 e dy minuta vetmia ish me mua
unë isha me vetminë në 6 e tre minuta
në 6 e katër bota ishte po ajo
6 e pesa i ngjante 6 e gjashtës si dy pika uji
6 e shtatë, 6 e tetë, 6 e nëntë, 6 e dhjetë
Ti s’po vjen
S’po vjen
S’vjen
në 6 e pesëmbëdhjete
hodha sytë si dy vetëtima në fushën e orës së qytetit
akrepat u thyen si dy krahë të një zogu
që s’ekziston

Unë mora pikëllimin për dore
dhe ika

SHEMBJA E NJË NATE DASHURIE:

Ktheva kokën, mbajta hapat:
binin tjegullat, binin trarët,
binte qielli i një nate dashurie.
Atje mbi papafingo, pranë yjeve e pata puthur,
shemben yjet tani, bëhen pluhur.
Dritare s’ka, ka sy të zgavërt,
s’ka mure me plasaritje të etshme,
skelete fjalësh në gjysmërrësirë,
skelete ëndrrash, premtimesh të nesërme.
Ngrihet tymi si një mjegull e bardhë,
një grusht eshtrash të një nate gërmadhë.
Në cep të rrënimit
dy burra po pinë qetë-qetë cigare.
Ej, ju atje! Nuk dëgjoni si ulërijnë brenda meje xhindet,
edhe pak e llava do të dalë jashtë meje si tek vullkanet.
Mos u kthe në kujtim, i thashë
mos u kthe në harrim, më tha;
botës i falem një natë dashurie
dhe kjo s’është pak.
Një natë. Dhe çfarë nate!
Dora mbi sup,
hëna mbi mal,
qielli i kaltër i botës mbi krye…
Mbajeni, mbajeni!
Ajo po bie…po bie….
Dhe ishte një natë e paemër,
siç ishin të paemërt yjet.
Kini mëshirë, mos e shembni atë nate!
Është rënkimi im apo klithma e saj?
Kini mëshirë, kini mëshirë!
Ajo ishte një natë dashurie
që kurrë s’duhej të kish gdhirë.
Kini mëshirë,
në mos po atje nën gurë,
nën peshën e natës së shembur do të shembem,
i vrarë jo nga urrejtja, po nga dashuria,
që, përjetësisht quhet dhembje…………

NATA E VITIT TË RI

O zemra ime, o vetmi,
të pimë sonte, gjithsesi.
Një mall, një dhembje dhemb atje
ku jemi dhe nuk jemi ne.
pas muresh kokë më kokë kurthojnë
harrimin e harrimit tonë.
Po qoftë në Dajt a Monparnas
një shishe vere të ndjek pas.
Sa vlen një gllënjkë e saj nuk vlen
as fama, as froni që shkëlqen.
E tha s’e tha Omar Khajami,
stacioni i fundit: Varri i Bamit.
O zemra ime, o vetmi
Të pimë sonte, gjithsesi…

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shtator 2005)

MIGJENI OSE “URAGANI I NDËRPRERË”

(1911-1938)

U lind në në vatrën më të vjetër të kulturës shqiptare, në Shkodër, më 13 tetor 1911. Pas kryerjes së shkollës fillore, gjysmë të mesme dhe seminarit ortodoks, punoi si mësues në fshatin Vrakë, në Shkodër dhe në Pukë. Migjeni solli elemente të reja në letërsinë shqipe, sidomos në pasqyrimin ekzistencial të jetës së njerëzve të varfër. “Vargjet e lira” është përmbledhja e poezive të tij, ndërsa “Novelat e qytetit të veriut” përmbledhje e prozave, të cilat u botuan vetëm pas vdekjes. Migjeni ishte ndër të rrallët shkrimtarë të kohës, që spikatën amoralitetin kohor, absurditetin e zakoneve të përçudnuara, injorancën e regjimeve despotike. Në dhjetor 1937, ai niset për në Itali, për t’u kuruar në senatoriumin San-Luigji të Torinos, pastaj në Spitalin Torre Pellice, ku dhe në një qetësi hyjnore ndërroi jetë me 26 gusht 1938, pa mbushur as 27 vjeç. Kadare e ka cilësuar shumë saktë Migjenin: “Uragan i ndërprerë” i poezisë shqipe.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

KANGËT E PAKËNDUEME

Thellë në veten teme flejnë kangët e pakëndueme,
të cilat ende vuajtja as gëzimi s’i nxori,
të cilat flejnë e presin një ditë ma të lumnueme
me shpërthye, m’u këndue pa frigë e pa zori.

Thellë në veten teme kangët e mija jesin…
e unë jam vullkani që flen i fashitun
por kur t’i vije dita të gjitha ka me i qitun
në njëmijë ngjyra të bukura, që nuk vdesin.

Por a do të vijë dita kangët me u zgjue?
Apo ndoshta shekujt me ne prap po tallen?
Jo! Jo! se liria filloi me lulëzue
dhe e ndjej nga Dielli (alegorik) valën.

O kangët që fleni, reliket e mija
q’ende s’keni prekun as nji zemër të huej,
vetëm unë me ju po kënaqem si fëmija,
unë – djepi i juej, ndoshta vorri i juej.

TË BIRTË E SHEKULLIT TË RI

Na të birt e shekullit të ri
që plakun e lamë në “shejtnin” e tij,
e çuem grushtin për me luftue
ndër lufta të reja
dhe me fitue…
Na të birt e shekullit të ri,
filizat e një toke së rimun me lot
ku djersë e ballit u dikonte kot –
se dheu i ynë qe kafshatë e huaj
dhe në marrëzi duhej shumë shtrenjtë t’u paguej
Na të birt e shekullit të ri
vllazën të lindun e të rritun në zi,
kur tinglloi çast’i ynë i mbramë
edhe fatlumë
ditëm me thanë:
s’duem me humbë
në lojë të përgjaktë të historis njerëzore,
jo! jo, s’i duem humbjet prore
duem ngadhnjim!
Ngadhnjim ndërgjegje dhe mendimi të lirë!
S’duem për hir
të kalbsinave të vjetra që kërkojnë “shejtnim”
të zhytemi prap në pellgun e mjerimit
që të vajtojmë prap, kangët e trishtimit,
– kangën monotone, pa shpirt, të skllavnis –
të jem’ nji thumb i ngulun ndër trutë e njerëzis.
Na të birt e shekullit të ri
me hovin tonë, e të ndezun peshe,
ndër lufta të reja kemi m’u ndeshe
dhe për fitore kem me ra fli.

RECITAL I MALCORIT

O’ si nuk kam nji grusht të fortë
t’i bije mu në zemrë malit që s’bëzanë,
ta dij edhe ai se ç’do me thanë i dobët –
n’agoni të përdridhet si vigan i vramë,

Unë – lugat! Si hij’e trazueme,
trashëgimtar i vuetjes dhe i durimit,
endem mbi bark të mallit me ujën e zgjueme
dhe me klithma të paknaquna t’instinktit.

Mali hesht. Edhe pse për ditë
mbi lëkurë të tij, në lojë varrimtare,
kërkoj me gjetë nji kafshatë ma të mirë…
Por me rrenë shaka shpresa gënjeshare.

Mali hesht – dhe në heshtje qeshë.
E unë vuej – dhe në vuejtje vdes!

Po unë, kur? heu! kur kam për t’u qeshë?
Apo ndoshta duhet ma parë të vdes?

O, si nuk kam nji grusht të fuqishëm!
Malit që hesht mu në zemrë me ja njeshë
Ta shof si dridhet nga grusht’i paligjshëm…
E unë të kënaqem, të kënaqem tu u qesh.

DY BUZË

Dy buzë të kuqe,
dy dëshira të flakta,
që afshin ma thithën,
gëzimin ma fikën,
si fantazma ikën
ndër do bota të larta…
Dy buzë të përgjakta,
dy dëshira të flakta,
që afshin ma thithen
në buzë kur m’u njitën –
andjeet m’i trazuen,
zemrën ma tërbuen,
trunin ma helmuen
e në fund u mërguen…
Dy buzë të kuqe,
bukuri fatale,
të një grueje stërzane
një pranverë të tanë më mome
një pjesë zemre më nxome,
dhe gëzimin ma vodhne…
Ato dy buzë të kuqe
dhe dy lotë të mia
qenë shenjat e dhimbjes
kur më vrau bukuria,
kur më zu dashunia
e më dogji rinia.

NJË NATË

Grue a hyjneshë, e mbështjellun n’errsi të natës,
zbriti nga sfera të panjoftuna ndër odat e mia
dhe u shtrue një fllad, një e kandshme ndjesi,
një heshtje parathanse zemrën don të ma përpijë,
vetëm që ora këndon kangën e thjeshtë të natës
-jo -jo! dhe diku larg dëgjohen tingujt e kangës
Grue a hyjneshë m’erdhi nga gjin’ i errsinës…
Që! frymën ia ndjej dhe zemrën që rreh prej fellsinës.
Buzët e njoma të saj,
Syt e zez e të mdhaj
me hamnoni vijash të bindshme
premtojnë një dashni të hijshme
(ashtu dhe akordi i heshtjes
frytin e ambël të marrveshtjes).
Dhe njëmend! At natë vallzuen ndjesit ejona
më një valle dëfryese, pa marrun frymë…

NJË NATË PA GJUMË
A.SH.

Pak dritë! Pak dritë! Pak dritë, o shok, o vlla.
Të lutem, pak dritë në kët natë kur shpirti vuen,
kur të dhemb e s’di ç’të dhemb, e syni gjum nuk ka,
urren nuk din ç’urren, don e s’din se ç’don.
Pak dritë! O burrë! O hero’ ngado që të jesh. ….
Burrë që shkatrron edhe që ndërton sërish!
Pak dritë vetëm, të lutem, mshirë të kesh,
se do çmendem në kët natë pa gjumë dhe pa pishë.
Oh! ta kisha pishën të madhe edhe të ndezun!
Me flakën e pishës në qiellin e ksaj nate
ta shkruejshe kushtrimin… Ehu Burrë i tretun
Do ta shifsha vallen tande në majë të një shpate.
Porpishë nuk karn e vetëmjanë burrat, shokët…
Dergjem n’errsin pa gjumë dhe pa dritë…
Askush s’më ndigjon, çirren kot më kot…
Hesht more, hesht! por qindro, o shpirt.
Gjeli këndon dhe thotë se asht afër drita
– Gjel, rren a s’rren? cila asht fjala ejote?
Kur ti këndon thonë se asht afër drita…
Por un s’besoj sonte në Çalët e ksaj bote.
Hiqmuni qafe, mendimet
Ojastëk ty të rroki, të përqafoj si shpëtimin,
më fal atë që due: gjumin dhe andm’min
e dy buzve që pëshpërisin ngushllimin.

VUEJTJA

Ka do dit
që po shof fare mirë
se si nga vuejtja syt po më madhohen,
nëpër ball dhe ftyrë rrudhat po më shtohen
e si buzqeshja m’asht e hidhun…
… dhe po ndij
se si mëngjeset e mia
nukjanë ma mëngjese hovi e pune,
as ndërtimi, por të shtymt dita më ditë
e një jete që s’durohet.
Dalngadalë po shof
si jeta një nga një
secilin ndjesi
me tradhti
po ma vulos
dhe s’po më mbetë asgja
që me u nda
si shej gëzimi,
përpara
nuk e dishe, ojetë,
se kaq i tmerrtë
asht grushti i yt
që mbyt
pa mëshirë.
Por kot
në pasqyrë po shof
se si nga vuejtja syt po më madhohen
nëpër ballë dhe në ftyrë rrudhat po më shtohen,
dhe shpejt do të bahem
flamur i vjetruem
i rreckuem
ndër luftat e jetës.

VETMIA

Më plak mërzitja
që vetmia më sjell;
përbuzja, urrejtja
të gjith sendet m’i mbështjell
që kam shumë anmiq
të liq
në këto sende pa shpirt,
Nuk flasin.
As sy s’kanë.
Po mue më bahet
se aty janë
vetëm që të më plasin
zemrën.
Së paku, të më shajnë:
I mallkuem!
Së paku, të anë tallin:
I uruem!
Së paku, të më këndojnë:
-I yni zot!
Ose të më thonë:
– Jeton kot!
Të flasin, të flasin se fjalë due
në kët vetmi me ndigjue.
Ose të më tregojnë historinë
e tyne, autobiografinë:
ndoshta ty do gjej gjasim
mejeten teme pa tingllim
që në vetmi po e kaloj –
dhe s’po dij a rroj e s’rroj.
Sendet heshtin. – sa të pamëshirë!
Më bajnë dhe mue të hesht me pahirë,
pse gojë s’kanë
dhe nuk flasin,
aty janë
vetëm të më plasin
zemrën teme që po vuen
dhe në mërzi vetveten truen.

NËN FLAMUJT E MELANKOLISË

Në vendin tonë
kudo valojnë
flamujt e një melankolie
të trishtueshme…
… dhe askush s’mund të thotë
se këtu rron
një popull që ndërton
diçka të re.
Aty këtu në hijet
e flamujve
mund të shifet
një mund, një përpjekje
e madhe përmbi vdekje
për të pjellë diçka të madhe,
për të qitë në dritë një xhind!
Por, (o ironi)
nga ajo përpjekje lind
vetëm një mi.
Dhe kështu kjo komedi
na plas dellin e gazit,
nsa prej marazit
pëlcasim.
Në prakun e çdo banese
ku ka ndoj shenj jetese
valon nga një flamur
melankolie të trishtueshme.

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, tetor 2005)

MIMOZA AHMETI

Mimoza Ahmeti ka lindur më 1963 në Krujë. Mbas dy vëllimeve me poezi në vitet ’80, më 1994 botoi librin Delirium me 53 poezi, me të cilin tërhoqi vëmendjen e lexuesit. Poezia e M. Ahmetit pëlqehet sidomos nga brezi i ri, për vargjet e saj moderne me ekspresion të virgjër, feminitet dhe me sensualitet të theksuar.

FIKJE

Ti kaltërim ke qenë dikur. U erre.
Nuk e kupton çfarë do të thotë kjo?
Kujto se si vërsulej rrezja ime
shigjetë drejt qiellit tënd.
– Kujto.
Kënaqësi e sigurisë të erri.
Tani shpotit të tjerët, duarxhep.

Po buzagazin aq krenar të paqes
përse fytyra jote më s’e jep?

Si paralajm në ato mbrëmje prilli
me heshtje plumbi ma prisje çdo fjalë.
Ti kaltërim, ti egoist i kaltër,
m’u fike në duar ngadalë.

JASHTË DHE BRENDA MEJE

Jashtë meje
gjithë bota zien në luftë e në ëndërr.

Po dhe brenda meje
gjëmon zëri i saj.

Jashtë meje
dashurojnë, vriten, lindin
miliona.

Po dhe brenda meje
dashuria,
vrasja,
lindja
me të njëjtin shkulm veprojnë.

KËNGË

Të mbije ti,
po jo si lulja.
Si vullkan të mbije.

Të ngriheshe ti,
po jo si zogu.
Si diell të ngriheshe.

Të bije ti,
po jo si gjethja.
Si rrufe të bije.

Lulja, zogu dhe gjethja
lërmë të jem unë.

LETËR

Për ndarjen tuaj nuk dua të shkruash.
Frymëzimi yt nuk i falet ndarjes.
Sepse edhe me yllin me të ftohtë, më të largët,
poezia jote këmben sinjale.

Një, fletë e bardhë, fare e bardhë,
me një njollëz blu, blu në skaj –
kjo është poezia që mund t’i kushtoje
ikjes së saj…

ESHTE ÇUDI KUR JE FEMER

Mua tani më vjen për të qarë. Më duket sikur
shkarkesa yjesh më janë grumbulluar te sytë.
Dot nuk duroj,
ndërsa çengelat e nervave nderas tërhiqen
kundrejt njeri-tjetrit.
Kangur me foshnjën në xhep
duket figura ime së largu
këtu në bregdet.

Më vjen për të qarë. Jam bërë barrë.
Me siguri molusqet e buta tani
lëvizin kapakët e fortë brenda ujit
dhe kandilat e kuq
kushedi ç’udhëtim të mahnitshëm
kanë marrë.
Është çudi kur je femër…
E keni parë natyrën kur tmerrohet, fryn
e shkatërron!
Kur si përbindësh shkrifëron gërmadhat
e mohimit…
Pastaj, kur pastaj, e lehtë dhe e trandur,
me sytë e mëdhenj plot hije
pret një vazhdim, një lindje fëmije
buzë detit ku i vjen për të qarë, për të qarë,
ngaqë se si është, është me barrë.
Në ato orë të ditës kur molusqet e buta
hapin kapakët e fortë brenda ujit
dhe kandilat e kuq
kushedi ç’udhëtim të mahnitshëm kanë marrë…

LETËR MAMKËS

Mamka,
mos ta lexoj këtë letër tjetërkush veç teje,
jo se sekrete, por ende nuk jam e fortë plotësisht
për t’i mundur këto që po të them:
Tirana është fare e zakontë.
me ngushtësinë e shtëpive të ulëta,
me udhët e lodhura të dimrit,
me një pesëmbëdhjetëkatësh në qendër
ngritur si utopia ime,
me roje të përforcuara në udhëkryqe
ambasadash,
me policë-qukapikë qershori të zbehur.

Diç parandej, mamka!
Kurrë shteti nuk ka qenë kaq përballë njeriut,
kurrë tradhtia e burrave nuk ka qenë më në modë,
kurrë gjumë më të rëndë nuk kanë fjetur netët
dhe gratë më të humbura, më të zbrazura.

Po të them e dashur, rreziku po më fton duke qeshur
me gojën pa dhëmbë të një dashurie kafshuese
me çarje në karakter,
qe është një pjesë e qarjes shoqërore,
po më ofrohen detyra, miq e të njohur të shumtë,
të gjithë të lartë nga emrat, por të ulët
nga tensioni i jetës,
përpiqen të më ngrenë duke u kapur pas meje,
po më rrëzojnë ende pa u ngritur.

E dashur, dëgjomë pa shqetësim,
unë do t’i grij, do t’i grij po të them,
në vargjet e mia.

LULJETA LLESHANAKU

Luljeta Lleshanaku u lind më 1968 në Elbasan. Ka botuar katër libra poetik Ka mbaruar studimet e larta për Gjuhë-Letërsi në Universitetin e Tiranës. Në vitin 1996, merr çmimin për librin më të mirë të vitit nga shtëpia botuese Eurorilindja Publishing House. Një libër me poezitë e saja është përkthyer në anglisht nga Henry Israeli, i titulluar “Fresco” botuar në New York, nga shtëpia botuese New Directions 2002.

ISHULLI

Jetojmë në një ishull
larg qyteteve me ligje dhe njerëz
ti dhe unë.
Dëgjojmë fëshfërimë
Përtej dritares ndodhet kallamishta
era fryn me gojën e saj pa dhëmbë
për të ndjellë baticat.
Në breg lidhur është një barkë
një barkë e harruar
që kalbet në shira.
Me sa duket
ne s’kemi ndërmend ta përdorim kurrë
për t’u kthyer.

DIMRI NË ARAT ME MISËR

Kishte hyre dimri
dhe saksofoni i erës
përdridhej
si kobra

Duke ndjekur kalimthi fushat me misër
rrënjët e mbetura
kthetrat e shpendëve iluzorë
timoni nën gishtërinjtë mbetet i ftohtë akull
dhe hëna mbështet fytyrën e ndotur pas xhamit të prapmë
si fëmijët e braktisur e kuriozë
të periferisë

Dy shtëpi të zbrazëta atje në brendësi
dy dhëmbët thërres të miut të arrës
që rremojnë të gjejnë
atë pak gjë që mbeti
nga stina e kuqërremtë e korrjeve

Makina ndalet në buzëmbrëmje
burri del dhe ndez një cigare
e thith fort atë
thith dëshpërimin e fushës me dy mushkëritë
e fusha thith dëshpërimin e tij deri në bronke
e pastaj
me të njëjtën majë këpuce shtypin filtrin e mbetur të cigares
shtypin besëlidhjen e tyre të vjetër
të pashpresë
fatale.

FRYMË KAMOMILI

S’kemi shkëmbyer kurrë ndonjë fjalë per vdekjen, mamë
ashtu si të martuarit nuk bisedojnë për seksin
ashtu si mjekët se zënë në gojë “gjakun”
ashtu si postieri s’ndjen nevojë të thotë “lajm”
apo polumbarët s’ndjejnë nevojë të përmendin “ajër”…

Por se frika hijeshon sendet që ti prek
një lloj siç fërgëllon arën me pambuk
lëvizja e mbledhëses lëkurëzezë.

Ne mëngjes
fryma jote prej kamomili
çlirohet si qengji
prej vathës së vet
Mbi jastëkun e zhubravitur
ca fije të bardha, të panjohura floku
dhe karfica metalike e zezë.

Mos e prit të vij e zhurmshme
me zilka në bërryla e në gjunjë
me veshje laramane
si Burrat Karnavaleve
apo një “Morris dancing” në fund të majit.

Nuk do ta shohësh kurrë Burrin e Karnavaleve!

Do të shohësh fëmijën me gjunjë të drejtë e flokëdendur
që s’pati kohë të rritej
a nuk ke dëgjuar ndonjëherë të thonë
se vdekja është kaq afër lindjes
sa edhe dy vrimat e hundës
në një psherëtimë të thellë?!!

NDËRGJEGJE E GJYMTUAR

Lakuriq nate
ndërgjegjja jote e gjymtuar
verbohet e përplaset në dritë!

E tmerrshme të gdhihesh e të ngrysesh
me këtë shpend të zi në shpirt!

ME TY

Do të ulem në kënd të buzës
si në një shkëmb, pranë një ujëvare
e sigurt se s’do më rrëmbejë shtjellë e fjalëve.

Do të ulem në kënd të syrit
si një zambak i mbirë në ujë pranë bregut
me fletë të vogla që t’mos zë shikimin.

Se unë në fund të fundit, ç’jam?
– Një dallgë e ngrirë në hapësirë
e shkulur nga deti i gjoksit tënd.
Shtrin duart të më arrish e s’më arrin.

IKËN ZOGJTË

Ikën zogjtë
ikën dhe si brenga lanë foletë këtu
dimri si kupa i mbushi me shira
i mbushi dhe i piu
i piu dhe u deh
nga vetmia.

KËMBANAT E SË DIELËS

Shpirti im
përplaset si gjuhëza
në faqet metalike të këmbanës.

E dëgjoni
është këmbana e së dielës
është këmbana e meshës së madhe të së dielës
kur njerëzit dëgjojnë predikimet për një jetë
të pamëkat
dhe kujtohen të çojnë lule në varreza.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, tetor 2005)

POEZI KOSOVARE

DIN MEHMETI

Lindi në Gjocaj (fshat afër Gjakovës) me 1932. Shkollën fillore e kreu në Junik, kurse Shkollën Normale në Gjakovë. Është magjistër i letërsisë shqipe. Ali D. Jasiqi thotë në mes të tjerash për Din Mehmetin: ”Poet i mendimit të thellë, i ndjenjës së hollë, i shprehjes në fillim të rrëmbyeshme që vjen e bëhet gjithnjë e më e butë”. Din Mehmeti është ndër përfaqësuesit klasikë më të mirënjohur të poezisë së sotme në Kosovë. Edhe pse ka botuar disa proza, kritika letrare dhe një dramë, ai njihet kryesisht për poezinë e tij figurative, e cila është botuar që nga viti 1961 në 12 vëllime.

SYTË QË SHKREPIN DASHURI

M’janë shkimë dritat e syve të gjallë
kthinave të mbrëmjeve luginave të nxira
e vragëve të fëtyrës së shterrur
derdhi pust e fryrë të shpiertit
në shtratin ku të rrita, o fëmij.
-Eja, biro,
të mbledhi rreth stomit të gjinjëve të brenjtur,
ti ngrohu brinjët e kërrusura
ulrimave të fërfëllazave të mallkuara
eja, bir-o, ta ndijë gjakun duke vluar!…

Eja në dashurinë e thithmave të rrjepur
se me dhëmbë të rinjë në gjakë mi i ke skurruar
e kurrë s’ të kam terratuar ballin
me shuplak mallkimi
e kurrë s’të kam shkrumuar jetën me
me nam e rredhime,
eja bir-o, ta ndijë gjakun duke të vluar!…

Të kam përkundur buzë vatrës
nën flaken e zbehtë të një unë
e shpesh kamë ikur përrenjve
me djepin tand ngarkuar
në tojt e një plunge.

Eja,bir-o, ta ndij gjakun duke vluar!…
bregores sime të lulëzuar
eshtërat le të më kallen nur
për tokë e diell
se në sytë e tu që shkrepin dashuri
është gjaku i vatrës së re
duke vluar…

KËNDO OSE VDIS PA KLITHMË

Bëhu i blertë si unë
më tha bari një natë
këndo derisa të vallzojnë yjet
rreth diellit

si fëmijët rreth zjarrit në tokë
e pastaj dëgjo oshtimën
pa fjalë nër botë

lart do të mbesin kodrat duarthatë
e gurë breg rrugëve në mendime çarë

Këndo derisa të pëlcasiësh
si kripa në flakë
vajto po të duash

kosave të egra s’do të mundesh t’u ikësh kurrë
kur çmenden kohërat në furtun…

Bari ma tregoi ëndrrën e vet:
-majet më të larta e hëngrën qiellin
e zjarrtë

e shteku i rrezeve kërkon veten në breg…
e bregu bregun pas bregut në breg….

I bukur është vetëm zogu në fluturim
që me puhinë e krahëve të rreshk

këndo ose vdis pa klithmë…..

NATA E POETËVE

Kur heshtja mbulon çdo gjë
Kur të gjithë flenë
Zgjohen poetët
Për t’u djegur nëpër vargje

Ata ia shtrydhin
Gjakun e keq mendimit

Shpirti i tyne shesh betejash

Nga temperatura e fjalëve
Vdesin ngadalë pa klithma

GAZI I LASHTË

Kamarier ma sjell një kafe!

Balli i rrudhur u brydh
Në gaz të lashtë

Dy folje shqipe
Si dy shtylla mesjetare
Bënin përpjekjet e fundit
Për ta shqiptar emrin Nënë

E shkëminjtë e Konicës
Recitonin ofshamat e lumit
Që po zhdukej në det

Jashtë binte shi
Në ballin e kamarierit
Bëhej fërfëllazë…

Konicë, 1976

PA GAZ E PA DRITË

Emigrant i ikur moti
Nga vulat e mercenarëve
Afishe të leckosur fytyrën

Rrëkëllënte gur në diell
Hapte varre në gjinjt e Nënës:

Këmbonë mortare zërin
Kur pagëzohej grek

Vetëvrasje fjalësh
Në ballin e shkretëtuar
Kur pagëzohej shqiptar

Nga sytë e thellë
Pa gaz e pa dritë
Rigonte terr –
Bënte intriga tradhëtia…

Janinë, 1976

PAKËZ NË ËNDËRR
PAKËZ NË ZHGËNDËRR

Jam pakëz i ndrydhur pakëz i çliruar
Duke vrapuar pas emrit
Pakëz i zverdhur pakëz i frikësuar

Jam pakëz i ngrirë pakëz i shkrirë
Duke kënduar për ty
pakëz i rrahur pakëz i ndjekur jam.

Jam pakëz i përbuzur nga Dielli
Kënga jote më ka ndezur
E më ka stërpikur me lot
Pakëz i vrarë edhe nga ylli jam.

Jam në ëndërr pakëz zhgëndërr
Pakëz fëmije kur fluturojnë zogjt

Jam pakëz endacak-shtegtimin e kam në gjak
Duke ecur me ty kalistrok
Pakëz i çuditshëm kur qëlloj retë.

Jam pakëz i dyshimtë pakëz kokëfortë
Kur shqelmoj zotrat që s’dinë të ngopen kurrë

Pakëz diçka nëpër zjarr diçka nëpër ujë
Diçka që hyn në të ardhmen
Për të ikur nga vdekja jam…

ORA

Semaforët klithin
zjarr!…

gozhda dritaret
gjarpërinj rrugët
nga tufa e zezë
e stinëve gjola
sheshet

thirra derisa u bëra
pështymë e ngrirë

kur erdhën zjarrfikësit
ora krenare luftonte
me frymën e fundit
nëpër tym
ora pa akrepa
si fëmijë i çmendur
udhëtonte diku jashtë kohës.

AVULLI I ZI

Bulevardeve të mënyrës dëftore
zjarri e uji luftonin përsëri

maskat engjëj maskat thikë
shkelnin pushtonin çdo pikë

në mesnatë salla mbeti e zbrazur
e karriga mbi karrige
fjalët krijonin ide nëpër shi
plehu i rrugëve avull i zi.

BALADA PËR FRAZËN E FRYRË

Nga fraza e fryrë
doli hajni i ri i luleve

u zverdhën parullat

biografia e dekoruar
u fsheh
pas karrigave të lakmive

u rrokatën duartrokitjet

atë dite fjalët morën kokën në dorë
duke vrapuar në oshëtimat e lumenjve

dhe shumë kohë fishkëlluan trenat
para se të hynin në tunelet e reja

atë dite dielli shkuli ferra
varret nxorrën eshtra.

A THUA PSE TROKET ZEMRA

Këmbonat e rrokatura
Thërrasin agimet
E kohërave të vdekura.

Rrugët fishkëllojnë nga pylli
Që përgjon ofshamat e pranverës
Së mërdhirë nga dimri.

E njeriu s’di ç’të bëjë
Me etjen dhe urinë
E dalur vese e rrufeje

Tymi po i del hënës
Toka sinjal i kuq në orbitë.

E tërmete të reja në mëshirë
E rrëkëllimë gurësh mbi gurë.

A thua, pse troket zemra…

QENTË E DIELLIT

Lakuriqësia këndon
Majave të shëmtimit
E sytë rrjedhin gaz të huaj.

Qentë e diellit
Vrapojnë kah grykat
Ku as rrezet s’shpëtojnë.

KONCERT

Te përroi i karramzave gjumashe
Bretkosat në koncert të madh.

Yjet ndezen e fiken
në ritmin e një çmendie.

Shtëpitë e vejushat e llastuara
Përgojohen mes veti.

E fjalët pa zjarr
Të ftohura të ngrira fjalët

Bretkosat lidhin lumenjtë me detet
E pastaj në balte zhyten prapë.

Te përroi i dritave të lodhura
Edhe hëna bën not nëpër baltë…

“QË TË RRITEN LULET E BARDHA”

1.
Flini të qetë,
Se në gjakun tuaj do të shumëzohen
pranverat e pavdekshme
e zogjtë do të ndërtojnë çerdhe
plisave tuaj të tretur.

Ju dhatë gjërat më të shtrenjta
për të ngritur tempuj prej gjaku,
që dielli të mos rrënohet,
që toka të mos digjet.

ju mbollët besimin e jetës
në rrënjët e luleve
dhe me eshtra shkruat
biografinë e dritës….

2.
Flini të qetë!
kjo tokë ju lindi
nga hiri i ëndrrave të lirisë.
që të këtë rreze dita,
që të këtë ujë burimi,
që të rriten lulet e bardha
në mendjen e njerëzimit,
që nga shpirti të shpërthejë bardhësia
që liri të ketë me bollëk,
që të shtrohet buka pa frikë në sofër,
që njeriu mbi tjetrin të mos ngrihet si bishë,
që kopsht lulediejsh të bëhet jeta.

3.
Flini!
Ju ka hije gjumi i përjetshëm,
sepse s’deshët të jetoni të vdekur në jetë,
pa dashuri,
pa gaz në fytyrë,
pa shpresa në zemër,
pa tokë, që mbani si shtrojë
pa qiell, që mbani si mbulojë,
pa lumenj, që ju burojnë në sy,
pa diell, që mbani në duar…

4.
Flini të qetë!
Ju s’keni pse të ankoheni,
gjërat më të shtrenjta
i dhatë për Kosovën,
dhe dashurinë tuaj e shënuat
në çdo lule,
në çdo gur,
në çdo rrugë.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, janar 2006)

JUSUF GËRVALLA

Jusuf Gërvalla u lind më 1 tetor 1945 në Dubovik të Deçanit, Kosovë, vrarë mizorisht nga UDB-ja serbe, më 17 janar 1982 në Untergrupenbah të Gjermanisë…. “Jeta e tij ka qenë e vështirë, vdekja tragjike. Për këtë është thënë e shkruar shumë dhe do të thuhet e do të shkruhet shumë edhe në të ardhmen. Por, edhe si shkrimtar pësoi vështirësia të mëdha. Për poetin, prozatorin dhe dramaturgun Gërvalla është thënë e shkruar relativisht pak. Vepra e tij letrare nuk është tepër e njohur, me gjithë botimin shembullor që iu bë më 1992, nga Sabri Hamiti (Vepra letrare. “Ora”, Prishtinë, 1992)… Poezia e tij na flet drejtpërsëdrejti, ngrohtë, butë, thellësisht njerëzore e me një sensibilitet të stërholluar. Thelbi kryekëput human i vargjeve, ligjërimi lirik dhe substancial i poetit të mallit, të dashurisë, të dhembjes, të vetmisë e të vdekjes e bëjnë atë një zë të patjetërsueshëm të poezisë së re shqipe”-shkruan kështu midis së tjerash studiuesi dhe përkthyesi i njohur Hans-Joachim Lanksch.
Për këtë të vërtetë artistike bindet menjëherë çdo dashamirës i poezisë sapo e lexon.

SKENA NGA JETA E FSHATIT

Dritarja e avulluar semaveri i çajit edhe vjeshtë
i tillë i lirë rrethuar me sendet që vjetërohen
përmbi rafte ftonj një plakë si pikturë
a nuk qenka vallë krejt zjarri një trillim
bien gjethet e në kopsht femra kotet në luhajë
me goditje të rënda imagjinate me një botë prej letre
tek gjej ngushëllim mes sendesh që s’janë më
atje diku në botën time atje diku larg
eja përsëri netve të vona si hije që sajon
pak frymë njeriu e pak dritë qiriri.

FLETË TESTAMENTI

Në zgjimin tim të heshtur të më ngurosin
në flijimin tim të begatshëm të verës
në nisjen time në fillimin tim të ri
në gjumë shekujsh me ndërrime të më zgjojnë
le të më puthë rrezja e qartë ngazëllyese
e druvarit të fjetur në rudinë
myshku le të jetë gjithmonë i blertë mbi gurë
emër të mos ketë e shkronja le të flasë
në gjuhën e vjetër të kafshës së zezë
guaca e kërminj le të vijnë për dasmë
mbi rrasën time
le të shtrihen edhe ata si dy yje
ftohtë le të bëjë verës e verës verë
e me një pikë ujë verdhësisë së barit tim
le t’i mëshirohen
vërmëni atje tek do të tregojë guri për udhën
deri te shtëpia ime bërë me dru e kashtë

le të thyhet çdo pasqyrë që ka ballsamosur
ballin tim e mërrolën e çastit plot mllef
se ja tek po zgjohet er’ e re e dashurisë së tokës
se jam i parrezikshëm kaq i pafuqishëm
mumje përfytyrim që krahasohet me rrahun
tek do të më vini përsëri ju pas
le të më lënë të fle qetë si pranë stufe
dimrit të madh të dashurisë sime
nuk do të përpëlitem s’do të rrotullohem
s’do të shplohem natën nuk do të kollitem
me fjalët e mia le të më mallkojnë
në rrasën time atë rrasë të zezë të ftohtë
në duart që i kam prekur le të më lëshojnë
rrjedhës të qetë të fatit që pret
shigjet’ e mërisë le të bjerë mbi dhe
në shkretëtirën e moskuptimit le të fiket
kurrë të mos vijnë kur unë nuk i pres
ata që tërë jetën i prita, të dashurit

ç’po flas kështu pash zotin?

NJERIU I ZI

Jam i sigurtë, kurrë s’do të bëj vetëvrasje
Kaq i hekurosur, i mirëfilltë, si arsyeja
E kam vrarë orën e murit me armën e nxehtë
Dhe kam ikur prej librit të përhitur që më shëmton
Me bukurinë e tij

Vdekja s’është dobi as moshë as lindje e re

Drurin e vjetër të tavolinës, shtizën, patericën
Boshtin e lavjerësin, rrapicën e bronztë, lëkenë
Nurin e derdhur si pluhur mbi dritare në mesnatë
Strallin e pikëlat e vesës që shpërthejnë
Me rrezen e parë të dritës në agun vjeshtor –

Vdekja nuk i ka.

NGA MEMOARET E NJË SHËTITËSI

Kur u ktheva nën pullazin tim mbuluar me kashtë
nën qepallat e lodhjes e të kohës botën
e në botë s’kish tjetër pos shkëlqim ari e qelqi
mbi rrashta e penda të larta zogj alumini
kish edhe uri edhe poetë edhe ujëvare në botë
kish njerëz prej druri e kafshë të buta kudo
kish edhe hieroglife dy fjalë dhe gjurmë që s’fshihen
kish lumenj të egër e fosile të lashta
mes muresh të trasha fshesa dhe minj.

PLUHUR E NGJYRË

Sytë e tu qiell çerdhe e lumë i pakapërcyeshëm
ndërsa jam përgjumur përmbi tavolinë
im vëlla dhe fëmijëria ime pemën e kanë vjelë
kanë korrur kallinj
ime ëmë ka zier ftonj
shelgjet kanë vajtuar
si poeti sentimental në vjeshtë
– po asgjë s’është zverdhur.

Duart e tua pushim diçka si ujë zgjojnë
ndërsa kam ecur shtegut rrëzë mali krejt vetëm
në njërin krah shkurre zogjsh
në tjetrin gështenjat
dhe gjarpërinj.
Im vëlla të ka dashur të ka marrë dhe tash nuk je
as ti as ai s’jeni dridhmë plot fletë
nga fluturimi yt tash vetëm ngjyrë
dhe pluhur ka mbet’.

Tash po vij
fëmijë që buzëqesh mbi krahun e nënës kur pret
para shitores qumështin – tash po vij i pikëlluar
në shportën time pemë e fletë
dhe shije gjumi.
Kur të zgjohem do të iki
tash po vij në prehrin tënd, mëmë
tokë e zezë e lapidar, bajame e verdhë.
Dashuri e paluar si arni në arkë
oh s’mund ta them
as ta rrëmbej.
Tash po vij
por di se në ngjyrën e pëlhurës vetëm pluhur
mbi buzëgazin tënd të shtrenjtë.

LIBRI I SHENJTË

Shpuzë e errët matanë qelqeve që avullojnë
mesnatës së ngjyer me tëmbëlin e detit
në oborr po fshihej një hije dhe qerrja e drunjtë
kuajt sonte askund s’do të marrin udhë
në mur ndrit dhe pipërrin kandili
e në letër mes dy vijash të zeza si përherë
druri i vetmuar më tutje ca hithër
ia djegin këmbët fëmijës që ëndërron
drita e praruar gjerdan me guaca
hën’ e verdhë atje lart në tavan – dhe teja
tok me djepin e vjetër që s’përkundet – e ha
nuk shihet atje rrëzë gardhi një vogëlush
që shiu i tetorit e qull ngadalë
në vatër u dogjën urët – s’ka mbetur më prush
frika nga trupi im në shtrat po më fton

mbi tryezë ora e vogël rrah e s’pushon.

QENIE, VARR AS FRYMË

Një shishe hermetike
grykëngushtë
lëfytgjatë
në murin prej argjile
në detin e ëmbël
në lëkurën me pore drite
në ballsam të largët egjipti
një një të miliontin yll
në çdo kristal
në çdo gur të çmuar.

Bima mugullon në terrin e tokës
në qullin e baltës
qenie, varr as frymë
sy i zbrazët
nga gjithë bukuria mbeti vetëm kjo
e prekshme e flakët dhe e pakuptueshme.

Seç po lebetitem po më dridhet buza
zëri im i djeshëm se ku u bë
amshim i zbrazët
si syri që më sodit me plotëninë e trilluar
i ndritshëm e i thatë si mermer i zi
dashuria e të çmendurit nga frika
mes të gjithëfuqishëmve
një gogol druri mbuluar me të tharat e vjeshtës
një leckë e një enë e ndryshkur
ca pulla sedefi.

Në shesh i nxora gjithë rekuizitat e parajsës
e syri i zbrazët në roje sodiste
dhe përgjonte pamundësinë time të mundshme.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, janar 2006)

POEZI NGA ISMAIL KADARE
NË 70 VJETORIN E TIJ

Ismail Kadare lindi në qytetin e Gjirokastrës më 28 janar 1936. Atje ai kaloi fëmijërinë dhe kjo la gjurmë të thella në gjithë jetën dhe krijimtarinë e tij. Shkollën e mesme e kreu në gjimnazin “Asim Zeneli”. Më pas kreu studimet e larta në Fakultetin e Historisë e të Filologjisë në Universitetin e Tiranës, pastaj në Institutin “Gorki” të Letërsisë Botërore në Moskë. Këto studime iu ndërprenë për shkak të krizës politike ndërmjet Shqipërisë dhe ish Bashkimit Sovjetik. Në fund të vitit 1990, dy muaj pas rënies së shtetit diktatorial, Kadare u largua së bashku me familjen në Paris, por mbajti lidhje mjaft të shpeshta me Shqipërinë. Ismail Kadare është një nga personalitetet më të shquara të kulturës shqiptare, ambasador i saj në botë. Kadare është shkrimtari që i ktheu mitet legjendare në realitet, shkrimtari që bëri histori prej prehistorisë; pa rënë në kundërthënie me vetveten dhe gjykimin modern, ai arsyetoi estetikisht në mënyrë të përkorë dhe për kohën absolute. Ismail Kadare është autor i shumë veprave në poezi e prozë, laureat i shumë çmimeve dhe nderimeve kombëtare dhe ndërkombëtare, kandidat i çmimit Nobel për shumë vite me radhë, anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe Anëtar i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Vepra e Ismail Kadaresë është përkthyer në 40 gjuhë të huaja duke arritur kështu një rekord të përhapjes në tërë botën e qytetëruar.
Më 28 janar kolosi i letrave shqiptare mbushi 70 vjeç. Me këtë rast i urojmë jetëgjatësi dhe krijimtari, që ta pasurojë edhe më tej thesarin e letërsisë sonë kombëtare me kryevepra të tjera.

VALLJA SHQIPTARE

Tri herë opinga rrahu dheun
sikur kërkoi leje prej tij
pastaj shamia palët ndehu
me qetësi dhe madhështi.

Kështu mes qiellit dhe tokës
vallja u lind, vallja u shpall
këmba sinjale i jep tokës
dhe dora qiellit i jep lajm.

Dhe vallja rrokulliset tutje
mbi kohra hedhur si hobe
prilli përsipër i hedh lule
dhjetori borën shkund atje.

Valle shqiptare, shenja në erë
ylbere tirqesh tej-tëhu
kush ju kërceu ju njëherë
dhe këmbët rob mbenë tek ju.

Kush ra midis vorbullës suaj
dhe s’u përshit dhe s’u përflak
ju bubullima me opinga
që nëpër shekuj brodhët varg.

IKJA E MOISI GOLEMIT

Kjo rruga përdridhet
si gjarpër i zi
për ku po vrapon
gjeneral Moisi?
Pelerinën era
ta ngre me tallaz
gjeneral Moisi
pluhur shumë lë pas.

Kali përpin udhët
muzgu bie ngadal
pse të dridhet freri
dorës gjeneral?
Leshrat gjithë pluhur
të godasin sytë
mbi boshllëk të tyre
balli i ftohtë i yt.

Nata zbret mbi udhët
larg zjarre çobenjsh
gjeneral Moisi
përse shpatën zhvesh?
Udha është e gjatë
tutje teri nxin
i ndërgjegjes troku
prapa oshëtin.

Larg dy-tre shkëndija
patkoi shkrepëtit
ndan udhës së madhe
ndërgjegjja jep shpirt
Moisi ndërgjegjes
vallë si i re?
Ajo ngrihet, bie
mbytur gjak përdhe.

Nata është e shkretë
troku natën mbush
veç ndërgjegjes sate
prapa s’të ndjek kush
Në kalldrëme shekujsh
troku yt i zi
Moisi i Golemëve
Gjeneral Moj-Zi.

DIMRI

Dhe vjeshta i shkoi “fletët e saj”
i vërtit era, i përpjek
dimri si perandor kinez
ngjyrën e verdhë kudo e ndjek.

Dhe këto ré qe tani vijnë
ndryshe nga retë e gjertanishme
të shkreta janë pa vetëtima
porsi djerina të mërzitshme.

Veçse nën to qyteti zien
me drita, zhurma dhe trafik
dhe flokët e tymta të uzinave
mbi supe i bien madhërisht.

Ja horizonti i bardhë i dimrit
përballë peisazhit që lëviz
harxhon të fundmen vetëtimë
si reporteri të fundit blic.

KRISTAL

Ka kohë që s’shihemi dhe ndiej
Si të harroj unë, dalngadal,
Si vdes tek unë kujtimi yt
Si vdesin flokët dhe gjithçka

Tani kërkoj unë posht’ e lart
Një vend ku ty të të lëshoj.
Një strofë, notë a një brilant
Ku të të lë, të puth, të shkoj.

Në s’të pranoftë asnjë varr
Asnjë mermer a morg-kristal.
Mos duhet vallë prap të të mbart
Gjysëm të vdekur, gjysmë të gjallë?

Në s’gjetsha hon ku të të hedh
Të gjej një fushë a një lulnajë
Ku butësisht porsi polen
Gjithkund, gjithkund të të shpërndaj.

Të të mashtroj ndoshta kështu
Dhe të të puth e t’ik pa kthim
Dhe nuk do të dimë as ne, askush
Harrim ish ky, a s’ish harrim.

MALL

Ca pika shiu ranë mbi qelq.
Për ty unë befas ndjeva mall.
Jetojmë të dy në një qytet,
Dhe rrallë shihemi sa rrallë.

Edhe m’u duk pak e çuditshme
Si erdh kjo vjeshtë, ky mëngjes.
Qiejt e ngrysur pa lejlekë
Dhe shirat pa ylber në mes.

Dhe thënia e vjetër e Heraklitit
Seç m’u kujtua sot për dreq:
“Të zgjuarit janë bashkë në botë,
Kurse të fjeturit janë veç”.

Në ç’ëndërr kemi rënë kaq keq,
Që dot s’po zgjohemi vallë?…
Ca pika shiu ranë mbi qelq
Dhe unë për ty seç ndjeva mall

NË PARKUN QË E MBULUAN FLETËT

Në parkun q’ë mbuluan fletët
Të dy ne ecim qetësisht,
Pas shijes saj ka shtruar vjeshta
Qilim të verdhë natyrisht.

Dhe ndoshta si një ëndërr e zbehtë
Ju fanit një muzg i vonë
Ky park q’ë kan’ mbuluar fletët
Ku pas kaq shekujsh ti po shkon.

Nga vagabondët me cigare
Ti mos u tremb e dashur kot
Imazhin tënd as dinosaurët
Shekuj më parë s’e shtypën dot.

Që ti të vije kaq e bukur
Me këta flokë, me këtë hap
Toka të egrën klimë e zbuti
Dhe akullnajat ktheu mbrapsht.

Dhe s’kish se si të ndodhte ndryshe
Të ndodhte ndryshe s’kish se si.
U desh të zhdukeshin përbindshat
Që te kjo botë të vije ti…

TETOR

Ti ike udhës së pafundme
Ku zverdhin drurët gjetherënës
Mbi gjokse pellgjesh tani tundet
I arti medalion i hënës.

Lejlekët ikën, fill pas teje
Si stof i keq u zbeh blerimi
Dhe ngjajnë toka, pylli, reja,
Me negativin e një filmi.

Tani në fusha shkoj menduar
Ku nis të fryjë erë e ftohtë,
Ku ca mullarë të gjysmuar
Duken që larg si Don Kishotë.

Ç’të bëj, po them me vehten time,
Në këtë orë të vonë të muzgut,
Ku qerrja baltave bën shkrime.
Të lashta sa të Gjon Buzukut?

Do të shkoj të ulem përmbi pellgjet,
Të pi në gjunjë duke rënë,
Në grykë e di, do të më mbetet
I ftohti medalion i hënës.

TI QAVE

Ti qave dhe më the me zë të ulët
Se unë të trajtoja si prostitutë.
Athere lotëve të tu s’ua vura veshin
Të desha, pa e ditur se të desha.

Veç një mëngjes të beftë kur u gdhiva
Pa ty dhe bota krejt e zbrazët m’u duk,
Athere kuptova ç’kisha humbur,
Ç’kisha fituar kuptova gjithashtu.

Më rrezëllinte si smerald mërzija,
Dhe lumturia ngrysej si një muzg me re…
Nuk dija kë të zgjidhja nga të dyja
Sepse secila m’e bukur se tjetra qè.

Se ish i tillë ky koleksion bizhush
Që dritë e terr lëshonte njëkohësisht,
Që njëqindfish etjen për jetën shtonte,
Por dhe që vdekjen ndillte njëqindfish.

TË HUAJ JEMI

Të huaj jemi ne prej kohësh
Ç’ish për t’u thënë është thënë.
Si gurët që zënë vend në tokë
Një jetë vend ne kemi zënë.

Drejt njëri tjetrit kemi mbyllur
Të gjitha rrugët edhe shtigjet
Si dy qytete mesjetarë
Me mure, heshta dhe me pirgje.

Por natën kur i lodhur truri
Portat i Mbyll me qetësi,
Ti gjen një shteg dhe futesh mbrenda
Një shteg që vetëm ti e di.

Futesh dhe si n’rrugica parqesh
Shëtit mes cirkonvolucionesh.
Hyn nëpër ëndrra e shkujdesur,
Fanitesh, qesh, ma bën me dorë.

Po kur mëngjesi zë ofrohet
Nis shqetësohesh befas ti.
Dhe heshturazi del përjashta
Nga shtegu që veç ti e di.

E dita vjen. Rrjedh prap jeta
Dhe ne të dy si dhe më parë
Të ftohtë rrimë e të pamposhtur
Si dy qytete mesjetarë.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shkurt 2006)

DRITËRO AGOLLI – I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”

Dritëro Agolli lindi në Menkulas të Devollit. Pasi mori mësimet e para në vendlindje, vazhdoi gjìmnazin e Gjirokastrës, një shkollë me mjaft traditë. Studimet e larta për letërsi i mbaroi në Petërburg. Ka punuar shumë kohë gazetar në gazetën e përditshme “Zëri i popullit”, dhe për shumë vjet ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Për tridhjetë vjet me radhë Dritëro Agolli u zgjodh deputet. Krijimtaria e tij letrare është mjaft e pasur në gjini e lloje të ndryshme: poezi, poema, tregime, novela, romane, drama, skenarë filmash etj. Është fitues i disa çmimeve dhe i nderimeve të tjera. Disa prej veprave më të rëndësishme të tij janë përkthyer në Perëndim e në Lindje. Dritëro Agolli hyri që në fillim në letërsinë shqiptare (vitet’60) si një protagonist i saj, duke i ndryshuar përmasën e së ardhmes. Në veprën e Agollit e pa veten si protagonist bujku dhe bariu, fshatari dhe studenti, malësori dhe fusharaku. Agolli u bë poeti i tokës dhe i dashurisë për të, shkrimtari i filozofisë dhe i dhimbjes njerëzore. Vepra letrare e Dritëro Agollit krijoi traditën e re të letërsisë shqiptare. Ajo na bën të ndihemi me dinjitet përballë botës së madhe. Shkrimtar i madh i një “gjuhe të vogël”, ai është po aq i dashur prej lexuesve bashkëkombas, sa dhe në metropolet e kulturës botërore. Dritëro Agolli dhe brezi i tij letrar (vitet ’60) nuk u paraqitën me ndonjë poetikë të re, sido që u diskutua mjaft edhe për rimën dhe ritmin, për vargun e lirë dhe vargun e rregullt, për “rreptësinë” e poezisë. Më shumë përvoja e tij krijuese, se traktatet teorike, bëri që të ndryshohej rrënjësisht tradita e vjershërimit shqip. Dritëro Agolli u shfaq në letërsi si një autor me kërkesa të larta për poezinë. Ai synoi një poezi më të përveçme, me më shumë individualitet. Agolli krijoi poezinë e “un-it”, përkundër poezisë së “ne-ve”, që shkruhej “për të bashkuar masat”.
Agolli krijoi një model të ri vjershërimi në problematikë dhe në mjeshtërinë letrare, gërshetoi natyrshëm vlerat tradizionale të poezisë me mënyra të reja të shprehjes poetike. Thjeshtësia e komunikimit, mesazhet universale dhe shprehja e hapur e ndjeshmërisë janë shtyllat e forta ku mbështetet poezia e tij.
Në prozën e tij Agolli solli risi jo vetëm në strukturën narrative, por dhe në galerinë e personazheve të veta. Ata janë sa të çuditshëm aq dhe të zakonshëm, sa tragjikë aq edhe komikë, sa të thjeshtë aq edhe madhështorë. Frazeologjia e pasur popullore dhe filosofia jetësore e bëjnë përgjithësisht tërë veprën letrare të Agollit sot për sot ndër më të lexuarën.

DIALOG ME BEJTE NË ARË

O moj vajza lule
që vilni fasule
vilni,vilni,vilni
vilni por mos vidhni

Jemi vajza lule
dhe vjelim fasule
vjelim,vjelim,vjelim
ka edhe që s’vjedhin

O moj vajza bejka
që vilni piperka
vilvi,vilni,vilni
vilni por mos vidhni

jemi vajza bejka
duhemi si shqerka
vjelim dhe nuk vjedhim
piperkat na djegin.

ËNDËRRA TË TURPSHME

Njeriu sheh ëndrra të tmerrshme në gjumë,
Po sheh dhe ëndrra të turpshme vetmuar në dhomë,
Të tmerrshmet durohen më shumë
Të turpshmet vërtet të tmerrojnë.

Dhe zgjohesh sikur po mbytesh në lumë,
Në lumë të ndytë me gjëra gjirizi e blozë,
Ky turp ka qenë veç turpi i një ëndrre në gjumë,
Megjithatë ta fshish nga ndërgjegja s’ke forcë.
Të mbetet një shenjëz turpi, një gjumë.

FTOHJA

U ftoha nga shumë gjëra
Disa i harrova e disa i lashë
Disa i humba si një unazë
Në çezme a govatë

Vërtetë e humba të ritë
Por zemër marr kur ende i dua gratë
Sikur të ftohem prej tyre një ditë
Thoni për mua: ndjesë pastë!…

I PËRNDJEKURI I DASHURISË

Unë jam i burgosuri yt
Rroj me prangat që ti më ke vënë
Po çudi as qelia s’më mbyt
Dhe s’më mbyt as dritarja e zezë

Kur ti prangat m’i hodhe në mish
Unë i putha duart e tua
Është rast i pashembullt ta dish
Që xhelatin ta puth a ta dua

I përndjekuri yt erotik
I përndjekur të mbetet gjithmonë
Erotim i mirë a i lig
Hidhmi duart në fyt, torturomë

Ky burgim sa do zgjasë s’e di
I përjetshëm do kisha dëshirë
Veç ti eja më shih në qeli
Të perndjekurit tënd i vjen mirë.

KUR NJË MËNGJES

Do të jetë mëngjes e unë do të vi patjetër.
Mbi xhaketën time do të kenë rënë petale
Nga lulet e kumbullës së vjetër,
Nga lulet e thanës së tharët.

Ahere ti s’do të jesh zgjuar akoma.
Une do të them emrin tënd në xhame
Dhe do të vërshëllej të dashurën këngën tonë:
“Ti çele herët, moj bajame!”

Do vërshëllej ngadalë-ngadalë
E s’do prish gjumin tënd të bukur.
Do bien mbi mua petale
E do ulet në sup një flutur…

E, kur sytë të hapësh, do të shohësh
Romantikun e përjetshëm në xhame
Dhe këngën e dashur do njohësh:
“Ti çele herët, moj bajame!”

KUR TË JESH MËRZITUR SHUMË

Këtu s’do të jem, do jem larguar;
Nën tokë i tretur si të tjerët,
Në kafenenë e preferuar
Nuk do më shohin kamarierët.

Dhe nëpër udhët ku kam ecur,
S’do ndihet kolla ime e thatë,
Mbi varrin tim do të rrijë i heshtur
Një qiparis si murg i ngratë.

Ti do trishtohesh atëherë,
Se s’do më kesh në dhomë të gjallë,
Dhe, kur në xham të fryje erë,
Do qash me erën dalëngadalë.

Po kur të jesh mërzitur shumë.
Në raft të librave kërkomë,
Atje i fshehur do të jem unë,
Në ndonjë varg a ndonjë shkronjë

Mjafton qeë librin pak ta heqësh
Dhe une do zbres, do vij pas teje;
Ti si dikur me mall do qeshësh,
Si një blerim pas një rrëkeje.

LETRAT

Kur dashuroheshim në kohën tonë,
Kur tretesha dhe digjesha për ty,
Nga njeri-tjetri letrat vinin vonë,
Kalonte dhe një muaj apo dy.

Po ndofta dashuria mbahej gjallë,
Se zjarrin mbanin letrat në udhëtim
Me bicikletë a mushkë apo me kalë
Në vapë e shi, dëborë dhe thellim.

Kur dashuroheshim në kohën tonë
Me zor na vinin letrat fshat-qytet
Nuk kishim nëpër dhoma telefonë
Dhe në ëndërr s’kishte faks dhe internet.

Megjithatë më mirë që nuk kishte
As telefon as internet, as faks,
Se fjalë e nisur shpejt dhe mund ta vriste
Një dashuri të vjetër për një çast.

MË MIRË TË KUJTOSH TË BUKURËN

Të mori malli për mua një ditë në paqe?
Ah, lëre mallin e varfër të qetë!
Të vjen në mend në qytet ajo kafè
Ku hynin artistë e poetë.

Ti kishe këmbë të bukura shumë
Nga këmbët e tua poetët lajthitnin
S’do mend që lajthitja dhe unë
Si gjithë ata që të pritnin

Vërtet të mori malli për mua
Mos eja!….Lëre mallin të fjetur
Tani unë u plaka dhe kafet e vjetëra s’i dua më
Pastaj as e di se nga këmbët e tua ç’ka mbetur…

PELEGRIN

Unë jam prej kohësh pelegrin
Udhëtar në vendin e shpresës së thyer
Jam ndarë padashur nga karvani im
Mes shtigjeve nga vapa e shirat gërryer

kërkoj karvanin tim në rërë e në shpat
karvanin që e ka ndërruar drejtimin me kohë
Ndaj në udhë jam krejt i humbur, jam fillikat
Me shami të grisur lidhur në kokë

Për ujë buza ime u bë zhur
Dhe sytë më shpojnë nga shterrja e lotit
Me duhet të arrijë karvanin e tretur qëkur
Çapitur mes vapës, mes shiut e të ftohtit

Unë jam prej kohësh pelegrin
Shtegtar i karvanit të humbur
Dhe bart në kurriz një premtim
Të dhënë në hirin e gjyshërve të mundur.

SHIU I MARRË

Dikur na bridhte qiejve një shi,
Që veç poetët çmendte po t’i lagte.
Dhe ra ky shi pa pritur mbi njerëzi,
Poetët u lajthitën pas një nate.

Filluan të kopjonin veç një varg,
Të kishin të përbashkët veç një metaforë,
Për shembull: “Jam Homeri, jam bust në park,
Jam Sofokli, Eskil e Pitagorë.

Jam rrugë vetëtimash e rrufè,
Jam dhe kostelacion në qiell,
Jam rrap me rrënjët pleksur nëpër dhè,
Jam udhëtar që kam në sup një diell…”

Po nga ky shi s’u lag veç një poet,
Se ishte fshehur në një pyll të dendur,
Poetët e lajthitur në qytet
E qeshnin dhe i thoshin: “Je i çmendur!”

Dhe u mërzit poeti në vetmi,
Se talleshin të çmendurit, poetët,
Dhe luste zotin që të binte prapë ky shi,
Që dhe ai të çmendej si të tjerët.

SIRENA E LUMIT

Ajo u vërtit lakuriq
Si pata e bardhë në lumë;
Këndonte hutini në vidh,
Bretkocka fërkohej me shkumë.

Më humbi nga sytë pastaj,
Siç humbin sirenat e lumit,
Më mbetën veç hiret e saj
Dhe nazet e kurmit.

U zhvesha dhe lumit me not
I rash tri herë;
Ju them se notoja aq kot,
Sa dukesha fare i mjerë.

Madje dhe bretkocka u lig,
Sa s`donte aspak të më shihte,
Në vend të hutinit në vidh
Veç hëna fytyrën e griste.

VETMIJA

E vetmuar ti, i vetmuar unë
Nga e diela deri tek e diela.
S’ke ç’t’i bësh, nuk dilet tek kjo turmë
Dhe sikur t’i ngjitësh shpirtit vela.

Ja, për shembull, vela shpirti pati,
Do lundrosh me velat nëpër dete,
Përsëri do kthehesh tek krevati,
Po atë vetmi do kesh me vete.

Dhe këputen ditët si tespihe
Nga e diela deri tek e diela.
S’i shpëtojmë aspak kësaj vetmie
Dhe nëse na zgjojnë ne treqind gjela.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, korrik 2005)

ARIAN LEKA – I FTUAR TE “GAZETA E ATHINËS”

Arian Leka lindi në Durrës më 1966. Studioi muzikë në Liceun “Jan Kukuzeli”. Ka kryer Fakultetin Filologjik për Gjuhë dhe Letërsi shqipe dhe ka plotësuar studimet në Firence, Itali për letërsi të re (Lettere Moderne). Ka botuar poezi, prozë, ese, letërsi për fëmijë. Përmendim mes së tjerash: Anija e Gjumit – poezi – dy botime, Gjarpri i Shtëpisë – roman – tre botime, Strabizëm – poezi (botim në Maqedoni), (Tiranë), Shpina e Burrit, tregime dhe novela. Ndërkohë është marre me përkthime, kryesisht nga letërsia italiane.
Është themeluesi i Festivalit të parë ndërkombëtar të poezisë POETEKA, që zhvillohet në Durrës në muajin prill të çdo viti si dhe kryeredaktor i revistës Poeteka, revistë e specializuar për poezinë dhe kulturën poetike që botohet në Tiranë një herë në tre muaj që prej vitit 2004. Është botuar e përkthyer në anglisht, gjermanisht, italisht, portugalisht, kroatisht, rumanisht, maqedonisht, frëngjisht. Ndërsa në shqip, kjo krijimtari është vlerësuar shpesh me çmime:
2000 – Çmimi i Lidhjes së shkrimtarëve për vëllimin me poezi: “Anija e Gjumit”, 2001 – Çmimi i Lidhjes së Shkrimtarëve për poezinë më të mirë lirike, 2002 – Çmimi special për poezinë Tetovë, Maqedoni, 2002 – Çmimi i sonetit – Kroaci, 2004 – Fitues i konkursit Evropa, atdheu ynë i përbashkët, organizuar nga MKRS për vëllimin me tregime: “Shpina e burrit”, 2005 – Fitues i Çmimit: “Penda e Argjendtë” për vëllimin poetik “Strabizëm” organizuar nga MTKRS.

BABAI SHEH ËNDRRA

Babai sheh ëndrra me kuaj
hingëllima, potkonj dhe një zjarr
që digjet në zemër, pa flatrën e marrë
tërhequr aq rëndë nga buajt

dhe babai sheh ëndrrën me kuaj

këndon një këngë pa zarar
një muaj, dy muaj, tre muaj…,
tetor.., dhe pastaj në Skrapar

babai sheh ëndrra me mua

sheh vendet ku shkohet pa flatra
mbi supe i gjej ca pendë rrëzuar
ndër vise të tjera fsheh udhën…, nata,

babai sheh ëndërr…,

dhe mua…,
më duhet të vras gjithë kuajt,
që vijnë e më trembin babanë,
kur është duke ëndërruar…

TI DHE UNË

Një orkestër harqesh
nisëm Jaltës për ambasador,
një orkestër tunxhi çojmë në Perëndim.
Unë dhe Ti
sa kohë që u mënuam
kur e krijuam këtë stinë..,

Baba Xhepeto
gdhend këmbë të drunjta në Parajsë,
për fëmijët e gjymtuar në Drenicë.

Ti dhe Unë
kohë u gënjyem
kur kënduam për dafinë,
për nostalgjinë tënde,
për mosbesimin tim.

KAPEDAN

Lundro nëpër venat e mia
kapedan ulqinak,
s’do e shohësh dajlanin në Bunë,
direku bashit
të mbiu në dorë – gisht i gjashtë;

Varrose velierën tek unë.

Veliera jote
do t’ma mpiksë gjakun
në zemrën do ngecë
si në cekëtì.
Varrose velierën tek unë,
kapedan
dhe prit një kohë më të mirë.

NË VALBONË

Në Valbonë të nxehtit ka mbërritur,
kanë dalë gurët, s’fluturojnë ujëvarat
ndërpresin udhëtimet troftat, trarët dhe të mbyturit,
krejt po avullon nga ujërat e kaltëra.

Arinjtë nga shpellat dalin të uritur
dhe sytë diellit ia largojnë
kërcejnë mbi gurë, rrëzohen përmbi pellgje,
copëtojnë putrat dhe çaponjtë.

Pastaj largohen, ngjiten lartësisë
dhe lënë gjurmë me gjakun vishnje.
Malit, ulërijnë e tundin midis dhëmbëve
një copëz vezullim si shpirt tek përpëlitet.

RËNIA E ENGJËLLIT NGA QIELLI

Gjethet bien..,
nuk janë pendët e mia,
mos i gënjeni me stinë fëmijët,
janë krahë të këputur perëndie
duke pritur ndihmë dha shpirt,

dhe unë bie,
bie,
bie vazhdimisht
si dita e Gjyqit të Fundit që s’mbërrin.

Ka qenë gjithmonë vjeshtë
që kur nisi kjo rënie,
stinë që rrethon qiellin me drurë,
ju dilni nga shtëpitë
për t’u kthyer në mbrëmje
me ëndrrën e qiejve në kokë,
por pa u nisur dot kurrë,

ndaj bie,
bie,
bie për t’u thënë
mos u nisni në qiej, askush nuk ju pret,
nuk jam unë perëndia.., u besoni ca pendëve?
ai vjen pas meje si ndëshkim prej gjethes.

GLISANDO

Kush vjen të mbytet në sytë e tu
kur unë jam larg
dhe krahët s’më ndihmojnë të kthehem?

Gishtat e mi pranë trupit tënd
pushojnë si nizamë.

Oi, oiiiiiioi!

Fitoret e djersitura të natës
harrohen në mëngjes
kur ti del prej vdekjes e para
për të më ngrohur kafenë
pa të cilën unë fle
ose vazhdoj
të vdes.

TROKITJE NË MUR

Burrat kur pijnë janë zogj shtegëtarë,
ëndërrojnë tjetër jetë, vende me këngë
Në llërë një tatù: gjarpër, sirena, dita e thirrjes ushtar
mbyllin veshët me duar, fshijnë tryezën me mëngë.

Ju nëna, ju gra, mos i prisni të kthehen
kaq shpejt prej mërgimit me mend.

Burrat kur pijnë bëhen palma,
tundin degët, por nuk fluturojnë.

Nizamë pendëthyer mbrrijnë veç në darkë
pa kujtesë, pa bëma, pa plaçkë
trokasin në mur, mbyllin kanat e parvaz
dhe luten që porta e kyçur të çelet prapë.

TALISMAN

Deti
qe lëkura juaj e kaltër o durrsakë
lëkura që zhveshët me të shkelur në breg
shqyer prej shkëmbinjve dhe batllës së thatë
dalë nga ujërat si bërryl peshkatari varrosur pa meshë
Deti
qe lëkura juaj
o njerëz.

Gjer kur të mbërrini në qiell do ju përndjekë kjo cipë
e paendur, rrëgjakur dhe fir
Gërbulla, dëbimi, lebroza, tërmeti dhe shtërpi
janë thjesht dhembje plagësh
jo mallkim
skutinën e kaltër e dhatë
nuk blini dot tjetër
ky ishte fati
njerëz të brigjeve të lindur mbretër.

STRABIZËM I PLOTË

Përballë meje qëndron biblioteka e rëndë
Koka ime mes librave të tjerë
Aty jemi të gjithë prej druri, latuar, prerë
Ca kohë të gjithë ishim prej druri
Prej druri etërit jetëpakë, mësuesit që u mbante erë truri
Të gjithë prej druri, të ri, të lashtë
Këpucët, çantat, penat, fletoret dhe dasmat
Babai qe plep, nëna arrë
Vëllai qe dushk, nusja mështeknë
Prej druri qenë gjyshet dhe shokët prej druri
Me thonj të prerë dhe shami të pastër nën bankë
Ishim prej druri, me rrathë të shtrembër
Rreshtuar në radhë, më këmbë dhe drejt
Si librat tanë hollakë me pallto lëkure në bibliotekë
Pak diell serre, në netë vere të ftohtë
Gjethe përralle çelnin nga veshët
Dhe flinim symbyllur me lutjen e thatë në kokë:
“Zot, njërin prej nesh shndërroje së paku në Pinok!”.

GJUMI ME GUACKAT

Fëmijët flenë në breg me gojën hapur
Janë shtrirë me guaskat buzë ujit
Dhe luajnë në gjumë
Ëndrrat bëjnë fllucka në ajër
Mes qiellit dhe detit
Binjakëve blu.

Fëmijët po flenë mbi rërën e hapur
Flasin në ëndërr për botën që panë
Por nuk sollën dot shenjë dhe as gjurmë nuk lanë
Ndaj plasin pëlcasin flluckat në ajër
Shpërthen ajo botë çahet bën zhurmë
Para se sytë e fëmijëve të dalin prej guaskës së bardhë
Para se ëndrrat që dëgjova në jerm
Të thahen e të dalin prej detit në kum.

Fëmijët flenë në breg
dhe deti s’bën shkumë.

PASHKA NË ISHULLIN HVAR

Deti ha vezë të gurta
Thyen protezën në breg
Ishuj me kripë, iriqë me helm
Rozmarinë dhe vaj lembesh për dhembjet në vesh
Nuse rrëmbyer nga era
Vajza kafshuar nga piratë
Vegime që ikën e s’u kthyen prapë.

Shpirti im shëtit mbi këto ujra
Që më panë në ëndërr për Pashkë.

Gjashtë kambana – Gjashtë Aleluja
Deti thyen vezë të gurta – Aaaa
Unë thyej dhëmbin e qumështit
Në buzët e gotës me verë të thartë.

Ora gjashtë
Njerëzia në kishë
Deti dhe unë
Jashtë.

RITUAL

Nusja afrohet ngadalë, e nxjerr vallja në breg
porsi velanije e bardhë
gufuar nga flladi i verës apo nga barra e fshehtë
puthje, stoli, pishtarë, ojna dhe hapa
e ndajnë ajrin në ajër të vdekur
dhe ajër të rikthyer në jetë.

Nusja afrohet pëlhurë në erë
para portës, në prag mëdyshet një beft.
Vërtet ka dashur të lidhet në mol? të hedhë spirancë?
mendon të kthehet mbi dallgë
aty ku s’e pret asgjë e sigurt, e qetë?

Nusja qëndron për pak
në prag.
Hedh hapin e parë
vështron hënën
ul velat, tumanët e bardhë,
lidh erën
mbledh mentë.

HUKAMË NË XHAM

I nxorëm në fushë, nëpër shi
gjithë plaçkat e gjyshit të vdekur
sustën e thurur si jelek i trashë
me shtiza hekuri
ballat e shtratit, dyshekun me kopsa pambuku
valixhen e rëndë
përplot me mrroklla mekaniku.

Ka shumë ujë në qiell dhe pluhur në fushë
do ma fshehin pamjen, të mos shoh aq qartë
veç hije të gjata që kthehen në muzg
dhe marrin prej gjyshit
çka ne nxorëm jashtë.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, gusht 2006)

POEZI LIRIKE SHQIPTARE

ASDRENI

 

 

 

 

 

 

DASHURO!

Shëko lisi si më flet
Fjalë t’ëmbla si më ushton,
Degët unj e më thërret
Dashuro, se koha shkon!

Maj’ e plepit gjithënje,
Kur tunt kryet më qorton,
Përpjek fletë më çon zë
Djalë ç’pret e s’dashuron!

Er’ e malit me një ushtim
Dhe mburimi që kullon,
Gjithë më thonë plot gëzim:
Dashuro, se koha shkon!

Kopështit vasha që po pret
Si zog pylli që këndon,
Buzëqeshur më thërret,
Djalë ç’pret e s’dashuron!

Mua zemëra gjith më rreh
Brenda gjaku më valon
Ma ndes mallin me ve re
Dashuro, se koha shkon!

Çdo gjë rrotull më pyet
Djalë ç’pret e s’dashuron
Ditët shkojn, jeta shket
Dashuro, se koha shkon!

LASGUSH PORADECI

 

 

 

 

 

 

 

DIMËR

Shpirti im që sot u mbyll
Dhe gëzimin m’a përzuri.
Nëpër mal e nëpër pyll
Zu dëbora prej qëkuri.

Bjenë flokët një-nga-një
Mi katundin e shkretuar.
Dyke mardhur nënë të
Dheri fjet e ri mbuluar

Flet nga-dal e shpirti im,
Dhe në zi pikoj si fleta,
Pa më qit as pipëlim
Tërë fili, tërë jeta.

Në kaq heshtje-e qetësi
Ndjej vajtimthin e një shpesi:
Psherëtin me zë të ti
Jet’ e trembur se mos vdesi…

ARSHI PIPA

 

 

 

 

 

 

LAMTUMIRË

Mos loto, q’i n’kujtesë
Të ruej pa turbullue
Kqyrjen tënde plot shpresë
Magdalenë e pikëllue!

Mos qaj! Fisnike zija
kur veten nuk e shpalle
Ashtu nga dashunija
ti vdiqe tue u ngjall.

E zymtë asht dita e motit
Nuk dij a kem’me u pa….
N’se jo, ti lutju Zotit,
Se mirë na jemi nda.

KOÇI PETRITI

 

 

 

 

 

 

 

TI DO TË VISH

Ti do të vish, prap do të vish
Nga udha ku je nisur
Po flokët më s’do të t’i shprish
Ashtu si t’i kam shprishur

Në gjoksin tim që digjet zjarr
Do rrish pa bërë zë
Po unë prapë si fillestar
S’di do të të puth më

Do desha të isha prapë me ty
Si viteve që s’kthehen
Që kur të shihemi sy në sy
Të skuqem e të dehem

Pra, bëmë në ëndërr të të shoh
Dhe hidhmë në mendim
Që kurrë fundin mos e njoh
Siç njoh fillimin tim…

ISMAIL KADARE

 

 

 

 

 

 

TI ISHE PËR MUA

Unë pashë lulet e para
që çelen kudo përmbi dhe
Pashë zogjtë e parë shtegtarë
q’u kthyen sërishmi tek ne

Në brigje, në kopshte, në ara
gjithçka është e parë, gjithçka
Ndërmend dashuria e parë
ato kur i pashë më rà.

Do vyshken të gjitha të parat
dhe prap do kthehen ato
përveç dashurisë së parë
as vyshket, as kthehet ajo…

DRITËRO AGOLLI

 

 

 

 

 

 

 

I PËRNDJEKURI I DASHURISË

Unë jam i burgosuri yt
Rroj me prangat që ti më ke vënë
Po çudi as qelia s’më mbyt
Dhe s’më mbyt as dritarja e zezë

Kur ti prangat m’i hodhe në mish
Unë i putha duart e tua
Eshtë rast i pashembullt ta dish
Që xhelatin ta puth a ta dua

I përndjekuri yt erotik
I përndjekur të mbetet gjithmonë
Erotim i mirë a i lig
Hidhmi duart në fyt, torturomë

Ky burgim sa do zgjasë s’e di
I përjetshëm do kisha dëshirë
Veç ti eja më shih në qeli
Të përndjekurit tënd i vjen mirë.

FATOS ARAPI

 

 

 

 

 

 

 

TI DO TË MË DASHUROSH PATJETËR

Ky qiell i prillit pa ty është i vjetër.
shkon një trishtim e ja ku vjen një tjetër.
Në mallin tënd ky karafil i egër,-
Ti do të më dashurosh patjetër!

Në sytë e tu diej të vegjël
e ndezën natën dhe ditën e ndezën.
Mirë sot,po si durohet pa ty nesër?-
Ti do t’më dashurosh patjetër.

Kapërcej ty e kapërceva veten,
dhe përtej vetes kapërceva jetën,
dhe përtej jetës kapërceva vdekjen,-
I hapa krahët të pushtoj ty vetëm:

Ti do t’më dashurosh patjetër!

NDOC GJETJA

 

 

 

 

 

 

 

DASHURISË

O Perëndeshë e gjithë pushtetshme
e universit mashkull femër
Bëj ç’të duash me veten time
jam instrumenti yt i vjetër.

Në jetë më solle kaq shumë dhimbje
dhe shqetësime pambarim
po s’jam ankuar kundër teje
as me gojë e as me shkrim.

Të jam nënshtruar e të nënshtrohem
gjersa në botë të jem i gjallë
ndën pushtetin tënd të përbotshëm
më pëlqen të jem një skllav.

Ma ktheve gjuhën në përçartje
më bëre plak me shpirt fëmije
herë më hodhe qefinin krahëve
herë më ngrite gjer në yje.

Më hidh në zjarr, në det, në ferr!
Më hidh në baltë, më hidh në hon!
Veç të lutem mos më lër
në atë vend ku ti mungon.

NDRE MJEDA

 

 

 

 

 

 

 

ANDRRA E JETËS

(fragment)

E kandshme asht hana
Kur del me zana
E në tokë me dritë përndahet
Yjzit që shndritin
E që shëtitin
Janë të bukur faret

Kur del agimi,
E rruzullimi
Me nji dritë kuqloshe mblohet
E përmbi kashta
Shndrit pikalashta
Zemra me mall gazmohet

Po si ngjet qiellit
Nuk i ngjet prillit
As fllad’ që shëtit lulet
E me erna veshet
Foshnjës që i qeshet
Nanes, kur mbi të përkulet

Përgatiti Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës, nëntor 2007)

POEZI KOSOVARE

BEQIR MUSLIU

(1945-1996)

Beqir Musliu u lind më 1945, në Gjilan. Mbaroi fakultetin filozofik, për gjuhë dhe letërsi shqipe në Prishtinë. Gjenerata e Beqir Musliut në Gjilan patën për ideolog të shkrimeve dhe të jetës politike Rexhep Elmazin, andaj që në shkollë të mesme u mor në biseda informative dhe u burgos. Po në këtë kohë Beqir Musliu filloi të merret edhe me shkrime letrare. Në fillim me poezi e pastaj edhe me tregime, romane, drama e kritika letrare dhe dramaturgjike. Mënyra e të shkruarit dhe metaforat e simbolet e përdorura në shkrimet e tij, e renditën menjëherë në rangun e shkrimtarëve me një perspektivë të theksuar. Punimi i parë iu botua në revistën letrare “Jeta e re” të cilën e udhëhiqte Esat Mekuli. Po kjo revistë, tri vite më vonë, në vitin 1965, ia botoi edhe librin e parë. Shkrimet e Beqir Musliut janë të një niveli të lartë dhe përdorin me mjeshtri të madhe metaforat dhe simbolet, andaj mund të quhet edhe shkrimtar i simboleve. Puna e tij kryesisht ka të bëjë me gazetari, publicistikë dhe redaktim të revistave. Së pari punoi si gazetar e redaktor në revistën “Zëri i rinisë”, e pastaj edhe në “Fjala” të Prishtinës. Së bashku me disa krijues të gjeneratës së vet, sa ishte student, nxori dhe redaktoi revistën letrare “Plejada”, e cila arriti të botohet vetëm deri në numrin 6, sepse pushteti i atëhershëm, duke parë ndikimin e krijimtarisë letrare në masën e gjerë, nuk e financoi dhe e shantazhoi për të mos u botuar. Më vonë Beqir Musliu ishte antar i redaksisë, e një kohë edhe redaktor në revistën “Jeta e Re”. Beqir Musliu është prezantuar thuaja në të gjitha antologjitë e shkrimtarëve shqiptarë të kohës së tij e më vonë. Punimet e tij janë përkthyer në gjuhën frenge, angleze, spanjolle, italiane, arabe, gjermane, hungareze, rumune, turke, sllovake, maqedone, sllovene, serbe dhe kroate. B. Musliu vdiq më 23.VI.1996 në Prishtinë.

(Frymëzim nga pikturat e Ibrahim Kodrës,
komponuar në Deçan, verë e vitit 1969)

*
Ngutu, nëpër atë urtësi të drurit, shtegtar i lodhur
në fundin e përrallës që nuk është më përrallë
– druri e hëngër bariun me fyell në dorë
që ngarendte kah ato kope të çetuara përtej ditës
kurse peizazhi që po krijohet nga gjethi i mbetur
prej vjeshtës së vjetme u shndërrua tanimë në zjarr!
Vraponi, o fëmijë, që po luani me pyllin
që ndezej nëpër atë përrallë
që nuk është më përrallë, por – vetëm heshtje që e krijoi
atë njeri që e hëngrën urtësitë e drurit dhe pylltari
që u ngul në pushkën e vet për nder
të trëndafilit që do të lulëzojë
Shtegtarë, në majë të ditës shkoi poeti për t`u varur!
Duhet të ndërrohet kjo ditë vetëm brenda kësaj kënge!

*
E sollën një piktor në ditën që u shndërrua në një mollë
tani fëmijët e padjallëzuar ngarendin që ta grimcojnë
si planetin, si ëndrrën, si fëmijërinë e tyre që merr
edhe atë paqe që e ruajnë nën gishta; dhe shkelin tokën
edhe këtë pikturë të verës që bariu me fyell në dorë e kërkon
ndër përralla e përralla atë Qytet ku do të dalë
i barazuar me atë magji që e pa njëherë gjersa u shikua
me diellin e varur nëpër shuplakat e pishave
ndërsa legjenda e mbylli prapa kapakëve të librit të vet:
Shtegtar, ngutu e shpëtoje atë dru që e hëngër bariun
i cili po përkundet në qetësinë e barit që po zhduket
në peizazhin e që do të zgjohet në një dorë magjike
dhe do t`i mbyllë të gjithë rrathët që do ta shkurtojnë
atë fantazi të butë që po endet nëpër drunjtë e gjallë
e ndoshta ajo do ta shpëtojë bariun e ëndërruar të verës!
Dita po e grimcon atë kokërr mollë në dorën e fëmijës!

*
Ku mbeti Nusja e Deçanit që fliste për engjujt e zinj
që thoshte se krejt pishat mund t`i përbironte
nëpër gishtat e saj që i bleroheshin
sa çel e mbyll sytë: ah, cili është ai dhëndër në rroba
të gjetheve që do të bien në natën e gjerdekut të saj
cila është ajo kullë që do t`ua hapë dyert udhëtarëve të humbur
Në majë të pishës dielli përgatit lojën e vet
o kush foli aq shumë për magjinë e trilluar
e cila zogun e zuri fjetur në verën e dashur që i zhdukej
bashkë me ëndrrën që ndërtonte çerdhen në syrin-magji
pra: do të ndërtohet kjo kullë ai zog ajo dashuri – sa çel
e mbyll sytë: o ku mbeti ai dru që e hëngri
Bariun e Deçanit që rrinte dhe fliste vetëm me gjuhën
e magjisë me gjuhën e zogut në një vizatim që e harroi
dita në Blokun e Ibrahim Kodrës
Ai dhëndër në rroba gjethesh po kthehet në vjeshtë!

*
Zogu që foli për ditën e sharruar në atë magji
Hapi tëra dyert e ditës: piktorin po e ndëshkon syri i tij!
që e krijuan ngjyrat gjersa i përshkoi
prapa dyerve të ditës: o në cilën ujëvarë u mbytën thneglat
në Bistricë ndoshta do t`ia gjejnë emrin edhe kësaj luleje
dhe këtij fyelli që rastësisht hyri në këtë Blok të ditës
ku me siguri do të krenohet ai bari me vizatimin e syrit të tij
që shkon edhe përtej bjeshkës që na pengon edhe ne
të shikohemi edhe për atë fyell që me të i zgjon barërat
e fjetura të kohës dhe dashurisë së balsamosur ndër kohë
dhe për atë gjuhë që cicëron aq bukur dhe aq ëmbël –
si bilbilat që kanë mbetur në mesditën e murrme të heshtur
Por: cili do të shkruajë këngën apo baladën për atë dru
të urtë që hëngër bariun me fyell në dorë s`di në cilin qytet e pyll
Shtegtarë, ngarendni dhe kërkojeni në këtë vizatim të ditës!

---

Botuar në “Zëri i rinisë”, Prishtinë, nr. 29, 11 tetor 1969

IMAZHI I PARË

I rrethuar nga cdo gje qe s’eshte ne kete dite
Perbirohet fare i paverejtur
Midis sheshit e mbathin kembet e zbathura
Te atyre qe asnjehere s’e hetuarn rrethimin
As aromen e trendafilave qe zihet ngadale
Derisa majave te gishtave merr gjuhe lulezimi
Mrekullite hyjne ta nxjerin nga kornizat qe s’e ka
Te cilen s’di perse nuk e ka Ose e ka perse s’di
Derisa matet me butesite e veta te gurezuara
Te cilat edhe ne vete ka mundur t’i vrase
Ne shuplake i zbret dielli i zene ne kornize rob
Per t’i ulur Oret e vona qe krudisin bukurine
Sa thahet blerimi i murme ne fytyren time
Shirat e kthejne verdhome ne mua kur zgjohem
Te krijoj ngjyren per te mbaruar imazhin
Ne te cilin balta ka zene t’i cele zogjte magjike
E te vershoje qytetin qe e kam vetem ne shuplake
T’i fus ne vargonj mbreterite e zgjebosura
ne Fushe
Kur fare i paverejtur perbirohet permes syve te mi
Nga cdo gje qe s’eshte ne kete dite te rrethuar.

METAFIZIKA E PRISHTINËS

Ky qytet shtrihet ne enderr si te ish
I vertete e ne Gazi-Mestan humbi qetesia

Anatema A
Eshte trilluar edhe nje udhetim ne shuplake
Ne maje te gjuhes na ka zbritur bukuri

Prapa na kane ndjekur njemije e nje mrekulli

Asgje s’mund te marresh me teper se c’ke
Edhe nje fare te eshte mbjelle nder grushta

Deri ne vere balsamin e mban nen sqetulla

Neper kete porte u perbiruan edhe engjujt
Qe i shpikem ne hyrje per te na ruajtur O

Nga trendafilat qe i kemi gjuhe e na flasin

Edhe mbi te gjitha magjite qe na debuan
Eshte trilluar nje udhetim i ri ne shuplake.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës, shtator 2007)

AZIZ MUSTAFA

Aziz Mustafa lindi më 1967 në fshatin Malishevë të Gjilanit. Ka kryer Fakultetin e Mjekësisë në Zagreb të Kroacisë, kurse specializimin për otorinolaringolog-kirurg të kokës dhe qafës në Prishtinë, Insbruck dhe Strasbourg. Punon si specialist ORL në QKU në Prishtinë. Ka publikuar punime shkencore në revista ndërkombëtare të otorinolaringologjisë. Me shkrime letrare merret që nga shkolla fillore. Ka botuar dy përmbledhje me poezi: “Pasaportë kam kafkën time”, “Jeta e re”, Prishtinë 1996 dhe “Matja e kohës së ndalur”, Shkup, 1999, Është fitues i disa konkurseve letrare. Jeton në Gjilan, i martuar, me dy fëmijë.

PORTRETI I NJË MJESHTRI

Me shekuj i ka shpallur luftë reumës
Tmerrohet nga acari e megjithatë hap dritare
Udhëton me tren mesnate destinim agora taxh mahall
Biletë kthyesenuk ka në xhep sall pluhur kozmik
Te shtëpia e kafkës në pragë thurë monolog me ata
Jozef K. Kush është ky Jusuf K.?
A e meriton parajsën Sadek Hedajati
Pastaj në galerë vizaton parisin
Të gjitha kasabatë kanë po atë kalldërm
Të mbuluar me asfalt
Në xham vizaton lulet dhe diellin
Autoprocesion thurrë nga e djathta në të majtë
Pastaj nga e majta në të djathtë perimetrin
Dhe vlerën “pi” të shpirtit të kristaltë
Edhe një herë në agorë kërkon epiqendrën
Tek shikon nëpër mjegullën e cigares
Bozhur made in kosova

MËSO TË THUASH JO

Mëso të thuash jo
Kur të shkulin mollët me rrënjë
Plehrat kur ti zbrazin në kokë
Dhe qenefet e botës para derës
Mëso të thuash jo
Të bërtasësh të rrahësh me grusht tavolinën
Kur të vjellin zorrët në sofër
Qentë kur shkërdhehen me ceremoni
Dhe kudrat kur ndërsehen dhe macat
Kur përmjerrin dhe përjargen
Jo thuaj o burrë i botës
Kur të zbrazin rafale automatiku
Mbi viktima të pafajshme
Të vetmin faj e kanë se kaluan atypari
Kur një vrasësi të paguar
Ua qua ta zbrazë
Mëso të thuash jo
Kur barazojnë xhelatin dhe viktimën
Kur të robërojnë prapë në emër të bashkëjetesës
Dhe ndarjeve të reja sfera interesi
Kur flamurin ta quajnë leckë
E gjuhën të paqenë dhe racën
Kur të thonë se ke pikur nga qielli
Mëso të thuash jo
Kur ti pshurrin vargjet dhe hymnin
Kur ti shkërdhejnë muzat dhe
Lirinë atdheun
Virgjërinë e artit ta ndyjnë
Jo jo jo bërtit si i çmendur nuk është turp
Shkumo rrah grusht në parlament tavernë nevojtore
Kur të thonë se nuk ke kurriz
Kur të thonë se nuk ke dashuri
Nuk ke koqe kur të thonë
Mëso të thush jo të pështysh të kafshosh me dhëmbë
Kur të shtyjnë të abortosh zhvirgjërohesh kurvnosh
Mëso të vdesësh duke thënë jo
Sall për hatër të luleve fluturave yjeve
Jo të fortë të thuash si kështjellë

Nëse don të jesh NJERI

GRUAJA PARA PASQYRËS

ia shkel vetes syrin e shminkuar
dhezë një të sertë made in usa
mjegullon pejzazhin me natyrë
të vdekur dhe parafytyron
brekët e saj para ekstazës
së zbraztë pastaj përbin pështymën
sa për të bërë diçka që nuk ka
lidhje me dhembjen nën gjirin
e majtë dembjen që e mbyll
në kutinë e make-up-it
derisa lëshon flokët mbi sy
dhe ushtron buzëqeshjen
e krokodilit para pasqyrës
si shtaza prapa grilave
lëmon barkun si macen e zezë
me fjongo rozë pastaj nënbarkun
dhe gong bie ora tetëmbëdhjetë
edhe një buzëqeshje pasqyrës
para takimit me një
fytyrëqymyr me xhepat
plot dollarë made in usa

KTHIMI NË MOTIV TË LAGUR

Pse e dashur po më kthen prapë
Në atë motiv të lagur e më bën
Të të ofroj cilin të duash nga tre ballkonat
E banesës sonë në katin e tetë
Apo pushkën që nuk ia kemi dorëzuar
KFOR-it edhepse ka gjashtë ditë
Që ka kaluar 19 shtatori 1999
Të mjaftojnë për një vrasje të përkryer
Nëse nuk e di përgjegjen në pyetjen e sfingës:
“ku është dallimi mes bushtrës dhe lavires?”
Pse e dashur kthehesh si pulë e lagur
Nga nëntoka ballkanase
Pas koitusit me gorillat psikopatologjikë
Të çmendinës postranzicionale
Kërkon të futesh mes nesh
Të na ofrosh pak buzët dhe të na tregosh
Se bota mbaron mes këmbëve tua
Kot e ke e dashur se nuk ka mes për ne
Dashurojmë ose urrejmë marrëzisht
Pastaj ngrejmë këmbët mbi tavolinë
Pijmë birra dhe pshurremi tërë natën e lume
Eventualisht bëjmë dashuri të dehur
(edhe AIDS-i nuk është më ai që ishte dikur)
A të mjaftojnë këto për të treguar
Se ne gjithçka e kemi të paktë pos shpirtit

KREJT ÇKA TË DUHET ËSHTË DASHURIA*)

(për J.L.)

 

Dje ishte e dielë me shi qershori
Dhe pos dashurisë që ishte një
“lojë aq e lehtë për tu luajtur”*
Nuk kishte asgjë për të qenë
As verë as gra as det
Rëra e shkretëtirës nuk llogaritet
Për zotin asgjë pos tingujve dhe puthjeve tua
Ishte si duket 14 qershor 1967 e unë isha
Një fetus i çuditshëm shtatëmuajsh
Shkelmak i parehatshëm thotë Shifa
Aso kohe doja të isha binjak me ty
Ishte po ajo e dielë pasdite me ajër
Qind për qind lagështi unë dëgjoja po këta tinguj
Dhe derisa sillesha rreth sistemit tënd
Diellor ëndërroja parajsën
Pastroja shpirtin dhe sytë
Nga ndytësirat dhe gjaku
Dhe vargjet mesatare
Nga dritarja me grila kërkoja atë pamje
Të atij këndi të lënë të Dardanisë
Ku asgjë nuk na duhej
Pos ajrit dhe dashurisë
Që ishin bërë një
Si unë dhe ti

—————————-

*)vargje të këngëve të bendit “Beatles”

Xhedë, Arabi Saudite, dhjetor 2001.

 

PO VDESIM NGA PAK EDHE PAS VDEKJES

ndihmë po kërkoj nga ti imzot
që në shpinë ke hudhur gurin e sizifit
pesë mijë vjet kaluan e në të të njejtën tavernë
pihet verë e lirë këndohet e njëjta këngë e
lavirja tregon këmbët dhëmbët e prishur dhe
brekët ngjyrë rozë para se të bjerë mjegulla

ndihmë imzot po kërkoj derisa po vdes nga vjellja
i helmatisur duke pritur alter egon që vjen me një
fletë të grisur në xhep art postmdern për ecjen vertikale
po vdesim ngapak edhe pas vdekjes pa para pa verë pa gra
kanceri po na i lodron nënat kur po don ai
virusin e AIDS-it po e importojmë me dashuri të blerë

ndihmë po kërkoj se nuk e di çka po flas
është ky zëri im apo i kipcit që më rri në pasqyrë
në cilin teatër po luajmë kufomat tona
të çmendur nuk po dijmë apo ejakulojmë apo po vdesim
krishti ende nuk ka zbritur nga kryqi e vetëm edhe
një muaj para dymijëshit ka pesmijë vjet që dëgjohet
i njëjti ritëm tam-tamesh mbi kafka robërish të dënuar
për të qenë viktima në këtë dhe në botën tjetër

po më pëlcet truri imzot a më kupton
nuk është nga birra leximi i gazetave as nga gripi
është nga diçka pa formë pa trajtë e pa shpirt
si frymëzënja ime që nuk gjen derman te mjeku e te dreqi
është diç që fluturon në ajër më miza dhe duhmën
e të palarave pas koitusit të flliqur

më fal imzot për këto fjalë të rënda që nuk i bart as letra
më fal unë duhet të ikë se dashuria po pret të blejë këpucë
në dyqanet e mbyllura e në mitër bart gjenet e mia
do t`mi sjellë në jetë bashkë me mimozat e verdha e atëherë
nuk do të ketë mjegull që del nga meskëmbëve të
lavires në tavernën pesëmijë vjet të vjetër

KUR TË KAM

të kam në dhomë Liri
të puthë ethshëm me epsh
buzët mi përgjakë me zjarr trëndafilash
të kam përpara të zhveshur të freskët lirike
unë jam posesiv deri në absurd dhe vetëm i yti
e ti je e të gjithëve bile edhe e atyre që nuk të meritojnë
të pështyjnë të përgjakin dhe të përdhunojnë
të kam në dhomë Liri
përjashta është mjegulla dhe ora policore
qentë kanë dalë nga metaforat
bile edhe qeni im i metaltë
nuk më duhet më kur të kam ty
e ti je e imja me trup e shpirt
prandaj as poezia nuk është si më parë
as dashuria as atdheu
tmerrsisht është ndryshe të shkruhet alfabeti i dhembjes
kur ty të vjen aromë analgjetiku dhe sedativi
mehlem magjik me fletë kanabisi
të kam në dhomë Liri
ti je aq e bukur dhe aq hyjnore
unë jam posesiv i dehur dhe i yti dymijë vjet vonesë
dhe e ndjej se është tmerrësisht ndryshe
të shkruhet edhe kjo poezi
kur ty të kam Liri

LETËR DARDANËS

Është tmerr është më shumë se tmerr
Se si gjërat e mira janë përhere të huaja
Psikoanalitikët e trentë frojdi sidomos
Përherë kanë të drejtë e ti Dard-Ana nuk e don atë
Edhe unë kam filluar ta urrej shkaku yt
Ti nuk i don këto vargje e edhe unë
Kam filluar ti urrej çuditërisht po më duken disi
Si pula të nukta dhe vërtetë nuk dashur
Kurrë ti besoj epshit së paku jo në rastin tënd
Dardana pasha sytë e mi të përgjakur
Flutura ime nuk është turp të puthësh hijet e natës
As të pështysh yjet nuk është turp besomë
Është tmerr i thjeshtë se si në mua po fiton
Djalli e ëngjëlli po më rri strukur
Në një varg që kurrë nuk do të botohet të kam
Paralajmëruar ruaju nga gjenitë dhe
Budallenjtë ruaju më shumë vetes
Dhe mos u fut në vorbull marramendja është
Një sëmundje e keqe më e keqe se AIDS dhe se
Ethet e minjëve të merr mendët
E humb drejtimin rrëzohesh dhe keqas përgjakesh
Të çmend e ti Dardana nuk ke nevojë për çmenduri
Më mirë çmendu në letër shkruaj poezi të çmendur
Gënje veten dhe të tjerët më lehtë e ke në këtë botë
Më së miri kalojnë rrencat hajnat dhe të pafytyrët
Këndoje përditë „Yesterday“ përherë do të ketë një dje
Për një nesër nuk jam i sigurtë këndoje pra e të të
Sjellë në një pikë dhe në një vend të caktuar ku ne
Nuk kemi qenë kurrë kanë qenë shpirtrat tanë kanë qenë
Fëmijët tanë kanë qenë shpirtrat e prindërve tanë
Djalli e marrtë vetëm hijet tona kanë qenë të betohem
Për sytë e mi nuk do të ketë kurrë më sot
Ekzistojnë vetëm nesër dhe dje
E dje do të jetë dymijë vjet më parë nën një dardhë
Të Dardhanisë e ngulfatur nga terri e unë e ti Dardana
Do të jemi të zhbërë një hiq eterik do të jemi
Tmerrsisht të lirë nga njëri-tjetri
Padurueshëm të lirë

LE TË FLASË HESHTJA
(OSE POEZIA E FUNDIT)

i kam thënë të gjitha që duhet të thuheshin
nuk i kam heshtur as ato që nuk duhej thënë
shpirtin prapë nuk e shpëtova dot
prej tash le të flasë heshtja ime

Përgatiti për botim Hiqmet e Andi Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, prill 2005)

XHEVAT LATIFI

Xhevat Latifi, lindi më 28 maj të vitit 1968 në Gjilan. Me profesion është arsimtar, ndërkohë ka punuar edhe si gazetar i Radiotelevizionit 21 (korrespondent nga Gjilani). Me shkrime letrare fillon të merret gjatë viteve të nëntëdhjeta. Në vitin 1996, shtëpina botuese “Jeta e Re” në Prishtinë ia botoi vëllimin me poezi “Vdekja kushton shtrenjtë”. Poezitë e tij janë të botuara edhe në vëllime të përbashkëta të poetëve dhe nëpër revista të ndryshme letrare si ”Sheshi” Prishtinë, “Drita” Tiranë , “Jeta e Re” Prishtinë e revista të tjera të Kosovës, Shqipërisë dhe të gazetave në gjuhën shqipe në Maqedoni. Nga viti 1999 është anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës. Ka marrë shpërblime të ndryshme të konkurseve letrare dhe ishte pjesmarrës i takimeve të poetëve shqiptarë në Shkup, 1999 dhe në Festivalin ndërkombetar të poezisë “Vjeshta 2003” në Pogradec.
Është baba i tre fëmijëve, jeton dhe vepron në Gjilan.

MURALE ME SFOND TË VERDHË

kurrë nuk e pata pyetur as për emrin
shiste lule të verdha verdhësisht të verdha
dhe shikonte qiellin në një shesh të verdhë
me dy sy të kthellët shumë qiellorë
mbante një pallto ngjyrë kafeje
që nuk i shkonte hiq luleve të verdha
as kaltërsisë së syve të saj

pa bërë fjalë kërkëllisja qindarkat
dhe doja të mbytesha në thellësinë
e syve të saj të lëbyrshëm

nuk di sa zgjati ajo kërkëllimë
qindarkash nën atë verdhësi diellore
derisa bota ime u bë dyllë e verdhë
si lulet e saj anemike

kurrë nuk e pata pyetur as për emrin
sepse urreja atë minutë të verdhë
në atë shesh të verdhë dhe si kështu
kurrsesi të mund të skuqesha njëherë
para asaj verdhësie lulesh
të shitëses së luleve tmerrësisht të verdha

POETIT QË SHËRONTE SËMUNDJE

(A.M.M.)

 

ai më thoshte se vdekjen e kishte puthur
dhe me dy duar epshëm ia kishte shtrënguar gjinjtë

ajo i kishte këlthitur në ninëz të syrit
duke i lënë dy pikëza shpresëjete

një ditë vetë jeta iu bë lojëvdekje dhe për çudi
shkruante me ngjyrë krizanteme dhembjen e saj

ai më thoshte se vdekjen e kishte puthur

E (PA) THËNË

ta kapë mëngën
shpina hieroglife
që nuk deshifrojnë asgjë
dimensioni i tretë qelbet në hije
gjurmët e Cezarit kullosin…

ta kapë mëngën
fytyrë me shkurre e hardhuca
shkëlqimit i ranë dhëmbët e brishtë
Cezari njeh vrasësin…

ta kapë mëngën
fjalët humbin shijen
gjurmët përgatisin premierë

UDHËZIME PËR TË KALUAR MBRËMJEN I VETMUAR

Merr me vete birra mbështjelli me gazeta të
zverdhura Se kush e di ndoshta i lexon më vonë
Mos i numëro shishet e zbrazëta numëroji të
mbushurat Dhe ke kujdes me frymëmarrjen dhe gjoksin
që të gulçon
Jepi duq duhanit dhe mos shiko tavanin
Mund të shohësh diçka atje lart….
Telefonin përkëledhe por kësaj here telin e
shkyqur hudhe në kënd
Numri i vjetër kurrë nuk cingërron në vetmi
Nuk ke nevojë ta dyfishosh vetminë tënde
Me një “Jo” të madhe “ik vagabond gënjeshtar”…
Mos ke dert nëse nuk ka rrymë ujë
Ke dhomën tënde me muret që këtë herë do t’i
gëlltitje Numëro të rrahurat e orës nëse nuk ke
harruar si bëhet kjo gjë
Kthehu sërish te masturbimi i parë
Kur qaje dhe nuk guxoje ta pyesje kënd
Çka nuk është në rregull ….
E tash duart prapa dhe ktheju gazetave
Shiko kush ka vdekur e kush i vdekur ecën
Mos lexo politikë dhe mos beso se tash do të vijë
vdekja Ajo për fat sonte të ka harruar
Ik edhe nga kjo temë mund ta bësh këtë
Hape dritaren dhe hudhi shishet e zbrazura
Mos ke frikë nga numurat numëro yjet që i ke parë
tek bien Dhe dëshirat që ke menduar se do të plotësohen
Kujto puthjen e parë në buzë dhe të parën herë ….
Zhvishu lakuriq po të duash dhe shëtit nëpër dhomë
Nuk ka gjë nëse ke qime ulkonje në lëkurë Hap dritaren
dhe ulëro si egërsirë lagjja të uturijë Mos kërko ndjesë
nuk ke nevojë të të kuptojnë U mbetët vetëm ta njohin
mbretërinë tënde Kjo është dhoma jote dhe ke shumë
për të thënë Por tashmë veç të zuri gjumi
Për një ditë të re të ecjes vertikale

ARRESTI

anemia e qiririt shihet qartë
nga sytë e ajtur dalur duq
shpirti i gjorë kapet në rrjetë
pa shpresë përpëlitet
buzë e kuqërremtë vyshket në lutje
klyshi i qenit kolorizon shikimin
njeriu vizaton bardh e zi llahtarinë
bulëzon koka e qepës në kokë
mbushet si stacion lakuriqësh
në mesnatë barku të të pëlcasë
të vjen të vjellur nga gjurmët
që i lanë
o Zot
njerëzit…

nga cikli “Shënime nga pavijoni C”

4.
së pari i ranë telat gjemborë
si infermierës plakë dhëmbët
mandej muret me thonj të grithur
morën tjetër ngjyrë
parmakët u kafshuan nga ndryshku …
mjekët ikin me pantallonat ndër këmbë shpaluar
bardhësinë e lëkurës nga kujdestaria
pas tij infermjerja e sapo pranuar mbulon gjinjtë
(zatën për ata gjinj qumështorë ishte pranuar)
Me një klithmë të trishtë vazhdon më pastaj kori
paguajnë lirinë me alkimi qetësuese
Nga sirtarët e policisë nxirret dosja kafe
me numër të përshkëllirë Mbyllet me laps të kuq
procesi i hetimeve bartet ndërsqetull
hudhet në kontenier
dëshmitarët lajnë duart nga prekja misterioze
dhe mbyllin gojën për të mos bërë kurrë një pyetje

5.
(FLUTURIMI I PURPURTË)

fluturimi i tij…
nuk njeh stinë as temperaturë të ajrit
mbi krahë valëvitet këmisha me buzëqeshje
të mërdhirë
retë marrin prekje të butë dhe zbuten tej
shumë larg Dielli ulet në përqafim drithërues
mes bulevardit me trafik të dendur
i ikur nga përditshmëria
zgërdhin shikimet njerëzore
(thua se nuk mund të kuptojnë lirinë e tij)
Stinët ndërrojnë e ai thinjet me gëzof të lehtë
dimër e verë
pa iu nënshtruar revysë së modës buzëqesh
në fluturim duke ikur tej
thërret njerëzit për një monedhë euro-cent
ta shikojnë botën në pluhurin e Gjilanit
vazhdon pikimi i vesës në qepallë
gënjen njerëzit se është i ikur dhe i duhen tela
gjemborë sedativë të infermieres plakë që rrenë
se do t’ia shërojë dhembjen
në fluturim ikën nga përditshmëria
njerëzore… dhe e lut Zotin ta kuptojnë…

8.
(KUJDESTARJA)

tashmë akrepi i molisur hap gojën
shtratit i mungon kalorësi
gastarja e kafes jep një gogësim të plotë

rrugëve endacakët si hajdutë
kërcejnë nga vrushkulli i ujit
që pastrojnë rrugët dhe të lehurat e qenve

lakuriqët protestojnë abonimet
mjeku kujdestar studion neurozat e natës
ose brekushet me bojë krizanteme

Imzot mbyll nga brenda katedralen
mos futet gjumi ta vjedhë Shën Zojën
reparti i natës kujdestaron akrepat

9.
(VJESHTË)

Si çdo herë vie infermierja të ndërrojë çarçafët
dhe kafshon thonjët me shikim në mua
Këtë vit ka ca fije floku të thinjur
vitheve në mantel ka pika të përshkllira,
një vijë e çrregullt i vizatohet ijeve

Mbi gjoks një medaljon purpuri
(nuk ia shkoq sytë)
thonjët si zakonisht të prerë keq
përplas dritaren ma ngritë zërin ma shan
perandorinë time të fildishtë…

mbi parmakët e pavijonit bie shi shiringash të kuqrremtë
me qullen sytë…

10.
Erdhën ata që zakonisht vijnë vonë…
pas luftës…
për të arsyetuar vonesën shtruan mbi tavolinën e
vjetër letra të mëdha shumëngjyrshe
E ngjyra rozë u shtri tej
gjer në livadhet e pakositura atje kur dikur bënin
Dashuri…
shtëpisë me mure të përshkëllira bukurinë ia morën
parmakët shiringuar me dhembje varrimesh
e rivarimesh gjithçka me velo të lirisë merr shkëlqim
të NEONTË për pastrimin e trurit fjala mori dhenë
e rendi u bë i gjatë për eksperiment të ri…

Përgatiti për botim Hiqmet e Andi Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, prill 2005)

POEZI SHQIPTARE

MAJLINDA BASHLLARI

Majlinda Bashllari u lind më 29 maj 1970. Ka mbaruar studimet në universitetin Aleksandër Xhuvani në Elbasan. Qysh prej Majit të vitit 2001 jeton në Toronto, Kanada. Shkruan poezi, prozë dhe esé. Bashkëpunon me revistën letrare ARS.
Ka botuar librin “…një udhë për në shtëpi”, Tiranë 2007, prej të cilit janë shkëputur këto poezi.

DASHURI GRUAJE

(Made in Ballkan)

 

Netëve, që më së shumti nuk janë as të ujkut,
as të hënës, qiellit i falem,
por burrin mbi vete dua.
Si një lakuriq të madh natë që mbështjell
Me flatra, një llampadar drite
Krejt i verbuar kërkon të arrijë në vatrën e fundit të zjarrit…
Pse mua, i hukas veshit dhe pres të dëgjoj se
përveç meje të gjitha vashat bash si motra
po i duken… E fikur, por e nxehtë, i verbër por i uritur,
Nisemi, territ t’i dalim matanë, netëve
që s’janë as të ujkut,
as të hënës.
Kur gjumi e kaplon, nxjerr syrin mbuluar
nga floku i njomur.
Atje në terr, përtej shpatullës së tij
Ruaj mos shfaqet ndonjë nga ato,
Motrat.

ATDHEUT

Rrallë flasim të dy. Mbrëmjeve Ti vështron yjet
Përtej çatise, unë hetoj si thinjesh në tëmtha.
Sfilitur për gjumë, por s’dua të fle
Më tremb e njëjta ëndërr,
Ku unë jam fëmija,
braktisur pa asnjë shpjegim
prej Teje.

SONTE NUK VJEN ASKUSH…

Nëse e sheh veten duke u kacafytur me vetminë
ti nuk je vetëm. Dhe prape je vetëm.
Kaq shume vetëm.
Larry Kersten

 

Sonte nuk vjen askush… tryeza rri shtruar,
një pirg me rroba të palara dergjet më tutje… ka ditë.
Rrëmuja ime, kontribut modest
në kaosin e përbotshëm… mendoj
dhe tinëzisht ia kthej shpinën.
Siddharthën*) vështroj tani,
gozhduar në fletë standarde, brenda
një ndërtese standarde këtu në North America…
shkrep si e zeza mbi të bardhë,
pelin mbi plagët në kokën time…
flokë sensitivë, lëkurë nervoze,
ka muaj që ju pres të shëroheni,
gërricur, gjakosur, përtharë,
më ktheni në dashnore të vetvetes,
më mbani lidhur më të
si në zinxhir martesor,
falë saj, pak e kam vrarë mendjen
pse në mes të gjashtë miliardë të gjallëve,
Sizifi është çfarë dua,
Mos dil nga legjenda… i lutem
dhe shkëmbi i mbetet në shpinë,
se dashuria… jo se na mban në jetë,
por drejt vdekjes s’na hedh,
pikërisht nga ajo majë mali
ku ti arrin çdo mbrëmje, me shkëmbin, që pastaj
vetë e rrëzon drejt zemrës…

---

*)Siddhartha- vepër e Herman Hesse

DIÇKA PA LIDHJE PËR GJËRAT E TRISHTUARA

Nganjëherë, nëpër gjumë ti zgjat dorën
të më prekësh diku nën sqetull…
të dy trishtohemi
për arsye krejt të ndryshme
ti për friken mos ka mbirë ndonjë flatër
unë me tmerrin mos ndonjë gjëndërr
shfaqet dhe ma kthen në hi, ngjitjen…
çdo gjë bëhet njësh atë çast,
udhët dhe parqet, kullat dhe ujërat,
bëhen fije dhe gjilpërë që qepin grykën
e një thesi të zi.
Ty të dhemb dhembja jote dhe vazhdon
të trishtohesh, të më thuash
se në vend të zemrës kam një copë gur,
se nëpër gjumin dhe ëndrrat e mia,
përqesh trishtimin tënd.

Nuk di ç’të them asgjë për këto…
pa lidhje tani mendimi për gruan e çalë…
çala si ngjala, këndojnë ende
tek mejhanet e vjetra,
dhe zhduken fjalët, si hijet mëngjesit
Vrapojnë… fluturojnë… huh, jo.
…Ky s’është fluturim. Kjo orë mbi tryezë
tepër të shkurtër e ka njërën këmbë…

FANTAZMAT E FSHEHURA

Qeshem me frikën e tim biri
prej fantazmave që fshihen në dollap

I them:
– Janë fëmijë të humbur
që duan të luajnë.
Ushtarë të lodhur në luftëra yjesh.
Mbretër me shpata të thyera
dhe princesha që presin të martohen
sapo të dëgjojnë trokun
e kalit të argjendtë.

Janë fshehur në dollapin tënd, shpirt
derisa të kalojë stuhia
dhe në cepin e dritares të shkrepë
një mëngjes bukurosh.

Atëherë do të shkojnë në pyll
ku kështjellat shemben e ngrihen
si bregut të detit në verë.

Ndërsa të qetë atë e merr gjumi
me thonjtë kapur fort pas mishit tim,
shoh Frikën si shtrihet pranë meje
e me gisht më tregon drejt Pyllit të Zi
fantazmat e varura në degët e pemëve…

LAJME LUFTE NË TRYEZË

I hëngrëm dyzetmijë të vdekur për drekë…

Varrezat e përbashkëta nuk janë
më madhështore se ndërgjegjja jonë,
më të thella se stomakët tanë,
më konspirative se gjuhet tona. Gjithnjë i nxjerrin
mbeturinat e festave në sipërfaqe.

Cili është kuptimi i zhvillimit
kur ne mbetëm po ato egërsira…
që gjalluan miliona vjet të shkuara
Mos ndoshta, prandaj, im bir, Aleksandri
ka zgjedhur të dashurën nga fisi i dinosaurëve?!
Ajo i duket…
më e bukur, më e ndjeshme, më e ëmbël
se Anxhela që jeton një derë më tutje.
Në heshtje i jap një bekim të frikshëm,
Unë mëma-madre-materia,
Që ende besoj tek Dashuria
Por jo tek Njeriu.

DHJETOR I NGRIRË

Në gishtat e mi dhjetori ka ngrirë
Rruga fryn erë, tym del nga gjaku
Në grykë përvëlon shpërfillja e shkrirë
Zi e akullt…

Më kyç e më shkyç pas portash cinike
Më vdes e më ngjall në role të reja
Mbi flokë një kurorë si brirë drenushe…
Si thonj rrufeje

Ç’po bëhet, më thuaj, po vdesim dhe ne?
As dhimbje, as lot, ky fund pa maraz
Dhjetori ka ngrirë, rruga fryn erë,
Zi buzagaz…

KJO DORË E TRISHTIMIT SHTRIRË

Kjo dorë e trishtimit shtrirë
delfin dashurie në rrjete
ah, ato shkëndija të kaltra si yje
mbi të zezën e gjatë te flokut

Si nuk i sheh si shpështillen
udhët e zemrës
çastin kur shkel mbi to?!

Vjeshtë e hutuar
Vjeshtë e vonuar
Zemra ime s’rron këtu…

MBRËMJE VERE ME ZONJËN VENUS

Zonja Venus prek flokët e mi
ndërsa kotemi në verandën e saj këtë mbrëmje vere
Dhe kur thotë: sa të rëndë, sa të mëndafshtë
Ajo prêt që shikimi im i lodhur
Të kthehet në tinguj

Jam angësht, kam rrahje të frikshme në gjoks
Mbrëmja djersin nëpër gjethe…
Vera dehet në gotë…

Zonja Venus gati më bind se s’ka pikturë më të rrallë
Se një lule në shkretëtirë
As gjë më të ëmbël
Se jugu i një vendi…

Ndërsa thotë këto ajo prêt nga unë
një përgjigje kushedi sa të re
Sa të padëgjuar

Por mbrëmja është e nxehtë.
Dhe fjalët njësoj si flladi sonte nuk vijnë…
…Ajo prek flokët e mi të mëndafshtë
Unë – thekët e shallit të saj të zi,
…ngadalë….duke përtypur kockat e fjalëve të pathënshme

Dhe s’ka si t’a dijë se pamundësia
Për të gjetur një gjilpërë
Që t’më lexojë vijëzat e holla në lëkurë
E të shpërthejë gjithë meloditë si në një pllakë gramafoni
Po më grin përbrenda…

KUR TRISHTOHESH TI…

(Markos)

 

Nuk dua të trishtosh që sot, biri im,
Qielli yt është ende prej kristali,
Kur një njollë shoh aty a gërvishtje nxin,
E fshij shpejt me një puthje malli.

Ti, shpejt do lundrosh i vetëm, shpirt,
Nëpër dete a ujëra të thella,
Ndërsa unë krejt e verbër nga frika për ty,
Do rrëfej përralla të vjetra.

S’po të tremb që tani se ka dyer që s’hapen,
Ka dritare nga ku s’hyn dot dritë,
Se një Circe do njohësh, do ndjekësh Itakën,
Si farin e dashur të jetës

Do qash e do qeshësh, do vdesësh e ngjallesh,
Brenda çastit kur burri rritet,
I lidhur pas fjalës, që shuhet me fjalën,
Rrëzohet dhe ngrihet…

Do kesh kohë për të gjitha këto, shpirti im,
Qielli yt është ende prej kristali,
Kur një njollë shoh aty a gërvishtje nxin,
Shpejt e fshij me një puthje malli….

SE TI NGA FIS LUANËSH JE…

(ninullë për një djalë të vogël
me emrin Aleksandër)

 

Mbi prehrin tim një kokë e vockël
Në ëndërr zhytet dalëngadalë
Hyjni e ëmbël dashurie,
O mjalt’ i mallit tim të parë.

Ti dridhesh shpirt, i vogli im
Ç’gjarpër a shtrigë pas të ndjek?
Shtrëngohesh fort pas gjoksit tim
Dhe doçkat fort e fort përpjek

Kur hijet gjumin po ta mbysin,
Pse s’del nga ëndrra, biri im?
Dhe qesh me diellin, loz me lulet
Fërkohu trupit, flokut tim.

Por ti m’i hedh pas qafës sime
Dy krahët e njoma si gjerdan
Damarë të kaltër pulsojnë fort
Një rrudhë e vockël ballin çan

Se ti nga fis luanësh je
Dhe shtrigat fort i kap për fyti
I mbyte shtrigat, biri im
Si Herakliu gjarprin mbyti.

Se ti nga fis luanësh je…

PËR SHPIRT TË FJALËS

(gjuhës amë)

 

…shemben përditë –
buzëqeshje të djegura,
rrokullisen si lotë dashurie,
të nxehtë, të hidhur.
Fjalët!

I ndjekim me sy si largohen prej nesh
si vrapojnë… si rrëzohen
arrati e mbushur me pengje
sfungjerë që fryhen e shfryhen
udhëve emërhumbura…

…Oh, po vjen ai muzg
kur ngjyrat do mblidhen lëmsh
pa e bërë më kurrë ylberin,
pikën e smeraldtë të vesës
mbi fijen e barit…
unë e di se atëherë
ti do më betohesh
për shpirt të atyre Fjalëve!

SHKURTOHEN UDHËT

…shkurtohen udhët.
Si zemra ime mblidhet
e pashëruar prej habisë,
Dashuria…
Nga një cep i dritares
sheh si sfiliten,
gratë dhe burrat e vegjël,
tek shtyjnë portat e rënda
te madhështisë…

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës, shtator 2007)

@Që nga 2006. Revista Letrare Admet. All Rights Reserved.