AUTORE VLONJATE (POEZIA)

HIQMET MEÇAJ

1944. Lind në qytetin e Ballshit, më 2 Maj, (varianti zyrtar 15 Maj) nga prindër me origjinë nga fshati Kallarat i Vlorës. Babai i tij, Hasani, qe larguar nga fshati që më 1917. Më 1919 bën shkollë xhandërmarie. Më 1920 e gjithë shkolla, me instruktor patriotin Shaqo Derri, marrin pjesë në Luftën e Njëzetës. Është pjesëmarrës i Revolucionit të Qershorit, Kryengritjes së Fierit dhe rezistencës antiitaliane të 7 prillit 1939. Kishte mbaruar Akademi Ushtarake në Itali, Firence dhe Romë. Ka shërbyer si postëkomandant xhandarmërie në shumë skaje të vendit dhe së fundi në Ballsh. Në fillim të vitit 1944. duhej të çonte te gjermanët më se gjashtëdhjetë fshatarë, të dyshuar për pjesëmarrje në forcat territoriale partizane, të cilët do t’i pushkatonin. Hasani, bashkë me kolegë të tij shoqërues, vendosën të largohen në mal me të arrestuarit.
1947. Xhaxhai, Skënderi, partizan i orëve të para, luftëtar deri në Jugosllavi, arrestohet papritur dhe dënohet me vdekje. I zbutet dënimi me 101 vjet. Babai, që ndodhej në Fier bashkë me familjen, largohet për në Vlorë dhe strehohet te një nga shtëpitë e Osman Haxhiut, Komandant i Luftës së Vlorës.
1948. Blen shtëpi të rrënuar të pashallarëve të Vlorës në rrëzë të kodrës së Budakut. Aty është rritur edhe poeti vlonjat Nexhat Hakiu.
1951. Pas hedhjes së bombave në Ambasadën Sovjetike, babai pushohet nga puna. Shkon për pak kohë në fshat bashkë me babanë, i cili filloi të bëjë qymyr për ta shitur. Fshati i hapi një botë tjetër.
1952. Me urdhër të drejtorit të shkollës, ngarkon në karro me një bashkënxës libra të vjetër të sekuestruar. Karrocieri u vë zjarrin te fusha e aeroplanit. Pas qortimit të babait, që nga ajo kohë, fillon të lexojë me etje libra dhe t’i dojë si gjë e çmuar.
1952. Shikon për herë të parë njerëz të vdekur. Ishin tre djem të rinj që i tërhoqën zvarrë pas një karroje dhe i përplasën te Sheshi i Flamurit. Qe një pamje që do ta shqetësojë për tërë jetën.
1956. I plas një granatë e vjetër lufte dhe i copëton duar dhe këmbët. Mjeku kirurg e çon në sallë që t’ia presë. Ngul këmbë nëna, Memja: “Më mirë të vdesë se sa të mbetet cung”. Gjymtyrët i ngjiten përsëri me mjekime popullore të një plaku çam. Që atëherë i shikon këmbët si diçka e shenjtë dhe do t’i përdorë gjithnjë edhe për udhëtime të gjata.
1960. Arrestohet papritur babai, në moshën 57-vjeçare, për “gojë të lëshuar dhe pakujdesi në detyrë”.
1961. Për të ndihmuar në gjendjen e mjeruar ekonomike, hyn në verë në punë sezonale në Kombinatin e Konservave. Sëmuret rëndë dhe shpëton mrekullisht nga vdekja. Kalon një vit në Sanatoriumin e Vlorës, ku u përkujdes mjeku zemërflori me origjinë greke, Vlash Çili. Ai vit është vendimtar për lidhjen e tij me letërsinë. Ndikoi sidomos njohja me Lasgush Poradecin dhe piktorin Fatos Nivica, xhaxhanë e këngëtares Ema Qazimi.
1963. Dashurohet marrëzisht me Anën, Noçen e mrekullueshme, dhe përjeton dashurinë e tij të madhe të jetës.
1963. Mbaron shkëlqyeshëm gjimnazin dhe i del e drejta e studimit për në Fakultetin Histori-Filologji, dega gjuhë-letërsi shqipe. Njihet me Xhevahir Spahiun te lista e lajmërimeve e shpallur te ish arka e kursimeve. Fillon që aty një miqësi e madhe vëllazërore që do të zgjasë gjithë jetën. E mban ekonomikisht vëllai, Gafuri, për të cilin është krenar dhe uron që të gjithë të kenë një vëlla të tillë.
1963. Në auditor gjeti ata që do të bëheshin ndër emrat e njohur të letrave shqipe. Janë mbi tridhjetë shkrimtarë, studiues dhe gazetarë, (disa ndër më të shquarit e letrave shqipe), që nga poetët e shkrimtarët: Koçi Petriti, Xhevahir Spahiu, Ndoc Papleka, Faik Ballanca, Koço Kosta, Nasi Lera, Gaqo Bushaka, Halil Laze, Pandeli Koçi, kosovarët Adem Istrefi, Sulejman Krasniqi, Ymer Lugalliu, minoritari grek Foto Qiriazati; gjer te gazetarë e studiues si Spiro Dede, Seit Mansaku, Ilia Lëngu, Shaban Murati, Niko Dako, Fisnik Sina, Thoma Qëndro, Agim Korbi, përkthyesi nga gjermanishtja Aristidh Ristani, apo Kozeta Mamaqi, Tatjana Buda (Haxhimihali), Sami Çabej, Vera Lohja (Ibrahimi), Hilmi Picoka, etj…. Pedagogët e kohës ishin ndër më të shquarit. Mori leksione nga Eqerem Çabej, Selman Riza, Mahir Domi, Shaban Demiri, Jakov Xoxa, Myzafer Xhaxhiu, Mark Gurakuqi, Alfred Uçi, Fatos Arapi, Nexhip Gami, Androkli Kostallari, Koço Bihiku, Zihni Sako, Jani Thomai, Anastas Dodi, Ziaudin Kodra, Stefan Prifti, Henrik Lacaj, Nonda Bulka, Petro Lalaj, etj.
1963. Në Tetor boton për herë të parë poezi në revistën “Nëntori” së bashku me Dalan Luzajn, djalin e profesorit të arratisur, Isuf Luzaj dhe Xhevahir Spahiun. Boton edhe te “Zëri i Rinisë”.
1964. Pas botimeve të atij viti bëhet emër i njohur dhe pranohet në Lidhjen e Shkrimtarëve të Shqipërisë. E thërret vetë kryetari i atëhershëm, eruditi i respektuar Dhimitër Shuteriqi.
1965. Ndërmerr një udhëtim në këmbë, duke u nisur nga malësia e Tiranës, ajo e Krujës, e Matit e deri në malin Munellës të Pukës, prej nga shikon pothuaj gjithë Shqipërinë.
1966. Fiton çmimin e parë në një konkurs mbarëuniversitar me temë për Mjedën.
1967. Mbaron studimet me sukses, boton edhe librin e parë me poezi, kritika e rendit në poetët më të mirë të vendit. Për emërimin e tij shprehet Fatos Arapi në librin me kujtime, se si u interesuan sëbashku me studiuesin Dalan Shapllo, që të emërohej në gazetën e Lidhjes së Shkrimtarëve, “Drita”, gjë që u pengua nga biografia, babai i tij kishte dalë nga burgu një vit para se ai të nisej student. Kurse xhaxhai kishte qenë i dënuar me vdekje. Në këtë pengim mori pjesë edhe shkrimtari Shevqet Musarai. U emërua në fshatin Rexhepaj të Vlorës. Shefi i Seksionit të Arsimit nuk ia jep shkresën e emërimit në dorë, as e uron, por ia hedh përdhe. Drejtuesit e fshatit e stigmatizojnë përditë: “Ç’ke bërë more ditëzi, që të kanë internuar këtu mes baltrave, ndërsa vjershat t’i këndojnë gjithnjë në radio”… Udhëton përditë në këmbë duke përshkuar dy herë nga 35 kilometra, pasi në fshat nuk kishte strehim.
1968. Përfshihet në “Antologji për Skënderbeun”.
1969. Fillon punë në Shtëpinë e Kulturës, Vlorë, gjithnjë me emërim në fshat.
1970. Përfshihet në Antologjinë “Vargje të zgjedhura”, me poetët më të mirë të kohës. Antologjia botohet në disa gjuhë.
1970. Përfshihet në “Antologji e letërsisë për shkollat e mesme”, tekst mësimor.
1971. Martohet me Noçen, duke kurorëzuar dashurinë e tij shumëvjeçare.
1971. Lindet fëmija e parë, Dasantila, që ua zbukuron jetën. Fiton Çmimin e Dytë në Konkursin Kombëtar me librin “Tregime për fëmijë”.
1973. Shoku i kursit universitar, mik i tij dhe redaktor në SH B Naim Frashëri, Pandeli Koçi, e paralajmëron për stuhinë e egër që do të shfryjë mbi letërsinë dhe artet. Tërheq tre libra të gatshëm për botim: romanin “Shpërthimi”, vëllimin poetik “Vazhdimësi” dhe tregimet për fëmijë. Të tre librat i asgjëson.
1974. Në mbledhje të posaçme, organizuar nga partia në rreth dhe disa kolegë shkrimtarë mediokër, kritikohet ashpër duke e cilësuar poet hermetik, shkrimtar borgjezo-revizionist. Dritëro Agolli, atëherë kryetar, ndërhyn duke e mbrojtur. Shpëton me vërejtje të ashpër paralajmëruese.
1975. Lind djali, Andi, me të cilin në të ardhmen do të bëhet shok dhe koleg në letërsi.
1976. Kritikohet përsëri ashpër për dramën “Vite të vështira”, duke u lakuar deri për arrestim.
1977. Hyn në mënyrë të paligjshme në një kabinë plazhi, pasi me familjen e tij prej katër vetësh jeton në një kthinë të vogël pa ujë e pa banjë. Policia vjen shpesh herë ta nxjerrë jashtë. E ndihmon Sekretari i Partisë, Viron Kona, njeri i shkëlqyer, i cili i qëndron afër si një vëlla i vogël.
1978. Shkruan dhe vë në skenën e Vlorës dramën “Shqipet e Stërrallëzës”. E shikon shfaqjen ish drejtori i Televizionit, Marash Hajati, i cili e quan të gabuar dhe shumë të rrezikshme. Dramën e kërkon anëtari i Byrosë Politike të PPSH, Manush Myftiu. Pas tre muajsh në ankthin e persekutimit, vjen një përgjigje e papërcaktuar: “Drama të hiqet nga repertori”. Përsëri merr paralajmërim të rëndë.
1983. Sëbashku me muzikantin Haxhi Dalipi dhe regjisorin Besnik Aliaj u bien kryq e tërthor fshatrave të Vlorës dhe krijojnë grupin përfaqësues për Festivalin Folklorik të Gjirokastrës, duke sjellë në dritë kryeveprat folklorike të njohura sot nga të gjithë. Këtë gjë bënë edhe në vitin 1988. Boton vëllimin poetik “Tokë e pagjumë” i cili vlerësohet me çmimin kombëtar “Libri më i mirë poetik i Vitit” Dekorohet me Urdhërin Naim Frashëri”.
1984. Në diskutimin e bërë në Vlorë për librin e vlerësuar, në vend të fjalëve të mira, kritikohet nga kolegët dhe kuadro të partisë: përse ky libër doli gjashtëmbëdhjetë vjet pas të parit?
1990. Jeton nga afër demonstratat e studentëve. Është dhjetë ditë pranë Dasantilës studente dhe nipave, Benit e Enielit. Përjeton nga afër përpjekjet dhe sakrificat e studentëve për kalimin e Shqipërisë në shtet kapitalist demokratik.
1991. I vëllai, Gafuri, zgjidhet deputet dhe i siguron një vizë për në Greqi. Udhëton për pak ditë sëbashku me Andin. Pikëllohet shumë kur shikon se sa të varfër e ka lënë komunizmi vendin e tij.
1992. Sëbashku me poetin çam Xhemil Lato del në treg në rrugë, sepse me pagën e vogël nuk mund të përballojë mbajtjen e vajzës studente dhe të djalit në liceun artistik të pikturës. Këtë punë e kryen deri më 1994, kur fëmijët mbarojnë shkollën.
1994. Në korrik të këtij vit, sëbashku me dy fëmijët kalon ilegalisht kufirin e Greqisë. Ana ka shkuar gjashtë muaj më parë dhe ka zënë punë në Kallamatë. Më pas shkojnë në Piré e më vonë vendosen në P. Faliro, ku banojnë edhe sot.
1996. Noçja operohet papritur duke hequr njërin gjoks. Fillon një periudhë e gjatë ankthi, kur merr vesh se gruaja e mrekullueshme një ditë do të largohet prej tij dhe fëmijëve.
1997. Në këtë vit të trazirave të mëdha i dëmtohet shtëpia në Vlorë, i asgjësohet biblioteka shumë e pasur, si edhe pothuaj të gjitha dorëshkrimet e deriatëhershme, si dhe arkivi dokumentar për botimet që kishte bërë dhe vlerësimet për letërsinë e tij.
1999. Bëhet nismëtar i “Klubit Drita”. Me kërkesë të Nase Janit, i panjohur atëherë, takohen. Gjatë takimit i propozon Nases të krijojnë shoqatën e shkrimtarëve “Klubi Drita”, gjë që realizohet dhe Nasja edhe sot vazhdon të jetë kryetar. Ky takim është i filmuar nga Andi, i cili atë ditë e kishte kamerën rastësisht me vete, pasi do të xhironte në kopshtin botanik të Athinës. Me ndihmën e çmuar të TOENA-s botojnë dy antologji, prozë dhe poezi më 2001.
2004. Fillon të mbajë një faqe letrare te “Gazeta e Athinës”, ku boton letërsi nga Shqipëri, Kosova, diaspora, si dhe nga e gjithë bota.
2004. Njihet me Akademikun erudit Kopi Kyçyku dhe të birin, shkrimtarin e shkëlqyer Dr. Ardian-Christian Kyçyku. Boton rregullisht në revistën e tyre europiane HAEMUS. Boton rregullisht edhe në shtypin e Shqipërisë, si dhe në Kosovë e diasporë.
2005. Pas nëntë vjet përpjekjesh e mjekimesh, më në fund Noçja dorëzohet më 29 Maj. Ikën përgjithnjë ajo që edhe disa muaj para se të mbyllte sytë e lodhur, nuk e la punën, shakatë dhe optimizmin për jetën. As ai, as edhe vajza nuk kishin leje për të udhëtuar. E çojnë në Vlorë sëbashku me Andin, ku i bënë nderet e fundit. E ndihmon për t’u kthyer në Greqi Bashkim Zeneli, ambasador dhe Andi Mahilaj, konsull. U është mirënjohës për tërë jetën.
2008. Bën gati librin me përzgjedhje poetike të 45 viteve krijimtari, romanin “Kukullat e pyllit”, si dhe një përzgjedhje me poezi nga poeti grek Sakturi, përkthyer nga Andi dhe ai. Ndërkohë, që pas vitit 2000 ka botuar disa libra e antologji letrare.

KRIJIMTARIA:

Poezi:

NISJA- NAIM FRASHERI 1967
DITË PRANVERE- (Poezi për fëmijë) – NAIM FRASHERI 1969
TOKË E PAGJUMË- NAIM FRASHERI 1983
TE JU TROKAS- NAIM FRASHERI 1988
VETVRASJA E QIRINJVE- ALBIN 2000
KUJTESË E SHPIKUR- poezi 2003 (Botim personal në pak kopje)
KUJTESË E SHPIKUR- poezi të zgjedhura- TOENA 2009

Është i përfshirë në antologjitë poetike:

ANTOLOGJI PËR SKËNDERBEUN- NAIM FRASHERI 1968
VARGJE TË ZGJEDHURA ( në disa gjuhë të huaja)- NAIM FRASHERI 1970
ANTOLOGJI E SHKOLLAVE TË MESME- 1970
PORTAT E HARRESËS- antologji e poetëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi)- TOENA 2001
QIEJT E SHPIRTIT (antologji e poetëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi)- MEDA&DEA 2006
ANTOLOGJI E POETËVE TË VLORËS (shqip dhe italisht)- TRIPTIK 2004
SHTËPIA E DIELLIT DHE E DETIT…(antologji poetike për Vlorën)- TRIPTIK 2007
SINUCIDEREA LUMÂNÃRILOR (VETVRASJA E QIRINJVE), antologji autori, zgjodhi, përktheu dhe botoi në rumanisht Kopi Kyçyku- LIBRARIUM HAEMUS 2008

Prozë:

KUKULLAT E PYLLIT- roman (botim personal)- SNAJ 2002 Botim I
KUKULLAT E PYLLIT- roman- TRIPTIK 2003 Botim II
KUKULLAT E PYLLIT- roman-TOENA 2009 Botim III
PËR ASKUND- tregime (botim personal)- 2003
ÇIKPAKU- roman për fëmijë (botim personal)- 2003 Botim I
ÇIKPAKU- roman për fëmijë- EXTRA 2007- Botimi II
ÇIKPAKU- roman për fëmijë- MESONJETORJA 2009- Botimi III
“ZINXHIRI I ANKTHEVE” libër intervistë, bashkautor me Akademikun KOPI KYÇYKU si intervistues- 2006, 2008

Është i përfshirë në antologjitë e prozës:

FRUMUCETEA CARE UCIDE (BUKURIA QE VRET)-Bukuresht, 2006, me bashkautorë: Faik Konica, Ernest Koliqi, Mitrush Kuteli, Lasgush Poradeci, Migjeni, Martin Camaj, Anton Pashku, përkthyer dhe botuar në rumanisht nga Kopi Kyçyku.
SHTËPIA MBI RROTA, 2001 (antologji në prozë e shkrimtarëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi) MASKA E DITËS”, (antologji në prozë e shkrimtarëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi), 2006
TREGIME TË ZGJEDHURA TË AUTORËVE VLONJATË- 2006

Është bashkëformulues i antologjive:

SHTËPIA MBI RROTA dhe PORTAT E HARRËS.

Si dhe redaktor i antologjive:

QIEJT E SHPIRTIT dhe MASKA E DITËS.

Ka botuar dhe boton rregullisht në shtypin shqip në Shqipëri, Kosovë dhe diasporë. Boton rregullisht në revistën HAEMUS të Kopi e Ardian-Christian Kyçykut në Rumani. Prej 2004 mban bashkë me të birin, Andin, një faqe te “Gazeta e Athinës”, ku boton letërsi nga Shqipëria, Kosova, diaspora dhe Bota.
I përket rrymës letrare mikrobotizëm.

ANA

Në këtë kllapi të syrit rri një qiell tjetër
aty të kam vendosur
të më ruash një vend,
do të të sjell lajme të reja
do të të tregoj për shiun që rrjedh brenda meje,
ti tani banon në një mungesë të madhe
edhe unë jam në një mungesë të madhe
megjithatë takohemi. Rrobat e tua,
këpucët, fustanet
kapelet e rrumbullakëta, hidhërimin e këmbës,
të gjitha i flaka,
ti vjen natën, gjithnjë natën,
si dritë hëne ngjyrë limoni,
më futesh në shtratin e gjerë…
Tani mungesa bëhet dhomë
tani mbushet me zëra që dikur kanë qenë
fytyrë, mërzitje, temperaturë, lodhje
në një kohë me kufij të paqartë.
Dua të ta fshij pluhurin
të të blej flokë të rinj, jo prej bari e rrënjësh,
të të çoj nëpër vende të panjohura
ku shpesh jemi takuar e puthur.

27.10.2005

AJO QË VJEN…

Ajo që vjen, vjen nga larg,
sjell më parë turbullimin,
vorbull që fryn, të shprish flokët dhe shpirtin,
gjumi bëhet ankth, ankthi fytyrë,
fytyrë me formën e asaj që vjen,
dhe kur vjen, s’është më e fshehtë,
e zakonshme bëhet, të lodh,
të mërzit, thua: kur do ikë,
ku do ikë ajo që vjen…?

Dhe largohet, lë pas turbullimin, vorbull
që fryn, të shprish flokët dhe shpirtin,
gjumi bëhet ankth, ankthi fytyrë,
fytyrë me formën e asaj që ikën,
dhe kur ikën, kur do vijë s’dihet,
e sigurtë është, do të jetë e zakonshme,
e zakonshmja të mërzit, thua: kur do ikë,
kur do vijë prap…?

maj 2001

DERI NË SHUARJE

Harresa, koha që ikën
avull veshës, pa frymë,
interval zmadhues, gjithçka
bëhet s’ka qenë, fytyra gur,
jam-i ish,
harresa përpin…

…vjen rrotull të gjthëve
koha që ikën, avulli veshës,
fryma pa frymë. Ajo që ka qënë
ikën e ikën,
interval zmadhues
deri në shuarje.

Dikush përsëri
diçka rrëmon
kujtesën shpik.

02. 07. 2001

KUKULLAT

Të gjitha ishin lodra e dashur
dhe vitet kukulla. I lyenim me të kuq
i vishnim me mëndafsh
u nxinim, u zverdhnim flokët
dhe luanim. Dhe luajmë.
Asnjëherë nuk kuptuam
(si mund të kuptonim?)
që dhe kukullat çalonin.

5 Nëntor 2004

TE KRISTUA DHE TE VANGJELI

Vangjeli shet armë. Kristua ilaçe
dyqanet përbri.
(Irakliu i përshëndet çdo mëngjes “mirëmëngjes”
dhe çdo mbrëmje “mirëmbrëma”. Vesh gjithnjë kostum gri).
Hyn vdekja te Vangjeli, porosit dy revolverë. Te Kristua
antibiotikë. Kanë xhiro të mirë.
Nuk thërrasin si te tregu i mishit.
Hyn vdekja prapë, kërkon plumba te Vangjeli. Te Kristua qetësues.
Ngatërron dyert vdekja, kërkon thika te Kristua,
te Vangjeli fasha dhe pudër. Gjithnjë qesh
te Kristua dhe te Vangjeli.
Natën dalin armët në rrugë, qëllojnë kundër fashave
thyejnë qelqet e farmacisë.
Gjithë natën e natës
antibiotikët mjekojnë vitrinat
në mëngjes nuk ka shenja plagësh.
Veç tutje në lëndinë,
Irakliu ka zhveshur kostumin gri
ka veshur një cohë të trashë bari
ka vënë në kokë një kapele guri
ka shkruar në gur emrin e tij

5 Nëntor 2004

ZARFI I VERDHË

Ky burrë me një zarf të verdhë
mban nën sqetull skeletin e tij
ka frikë mos i rrëzohen eshtrat e i thyhen.
Kalojnë pambukë mbi vena të shpuara
fajin e kanë rruazat e kuqe
dikush i ka ngrënë nga uria a nga frika
kërcasin stolat në pritje dhe ky qen i bardhë
ka ngulur sytë mbi zarfin e verdhë.

2004

TRAM

Mbërtheva me një kapse të kuqe
kollën time të vjetër…
mjekrën e futa
në qeskë të zezë
zbrita njëzet vjet
njëzet shkallë të rreme
hipa në katin e katërt të kurvave
pastaj u kujtova për një burrë të heshtur
që dikur zëvendësonte mua
pa bojra në kokë
lëshova kollën nga kapsja e kuqe
bota u mbush me shkallë
nuk po vendos
të ngjitem a të zbres.

31.12.2004

SUPERMARKET GJËRA TË LIRA

Bli një konservë
ky peshk ka humbur jetën
para pesë vjetësh
në një aksident kur u pëplas me rrjetën
kjo domate lulëzoi
kur unë s’kisha lënë mjekër
ndodhën shumë, gënjeshtra jeshile mbinë udhëve
në formën e rrepave
dikush me kohën në duar
e gdhendi buzëqeshjen te pllaka në mur
një tjetër pesë kurora vuri
kur koha ishte varur si perde
Në supermarket, në qivure të vegjël
zbukuruar me lulka
shiten detra të vdekur
e lëndina të zverdhura

29.1.2005

SEPSE…

Sepse një njeri i gurtë
rrinte sipër një kolone, pa ujë
pa bukë,
kishte mall për fjalën dhe ecjen,
sepse A2 autobuz me shumë vende në këmbë
është sonte armiku im,
sepse pasi takova Eskilin
te parku zoologjik
i mbeti hatri Sofokliut
nuk ia dëbova macen nga hunda,
sepse nata dhe unë
ishim dy qeska plastike pa ajër brenda…

dhjetor 2004

ESTETIK ATHENS

atje ku Nova Bank kërcënonte
me përmbytje të reja
kujtuam Cunamin
Singruja*) kishte veshur minifund
dhe autobuzi kishte veshur minifund
Estetik Athens, gjokse artificialë,
Pansistems, Tojota, Transko,
ndreqa flokët, hoqa rudhat,
zgjata organin mashkullor
rrëmbeva një Audi luksoz
humba rrugën,
qyteti qe bërë ajër.

9.1.2005
——————————————-

* Udhëgjerë kryesore në Athinë

BUZË TË NDEZURA

Në muret e lagësht
hardhuca e kuqe vret heshtjen
me gjuhën e hollë. Era ka vdekur
në gjethet. Ajri i trashë
në kohëra të tjera ka ngrirë, dy buzë
të ndezura më kërcënojnë
dhe unë futem brenda një shekulli
ku s’ka kompiuter
kuajt shqelmojnë shtëpitë publike
dalin pelat duke hingëllirë
përtypin epshin si fije bari. Ditë
pa datë, orë pa akrepa
koha nxjerr rërën nga sytë.

7.7.2004

NUK DUA TJETËR

Tani nuk dua tjetër
veç t’u ndërroj vendet gjërave
pjatën ta vendos në qiell
me një hënë si vezë të skuqur në mes
të ushqej me të Arifin leshragjatë
që shet tespihe dhe fle nëpër stola
(po më thonë se Arifi ka vdekur
shëtit natën me një shtëmbë plot verë
deh qentë e rrugës dehet edhe vetë)
tani s’dua tjetër, veç
të mbush një makinë policie me peshkaqenë blu
ta fus Kainin në parajsë, Evën në bordelo,
ta ngjall venën e vdekur të dritës,
në Kolosé Aristofanin bretkocë
ta ndesh me Gògolin pa hundë
ta fus dorën thellë nën tokë
të nxjerr që andej farëra krishti
të mbijnë priftërinj të një race tjetër

11 Nëntor 2004
ora 14:43

DHJETOR I NJË VITI PA DATË

Zbres shkallët e një libri, bëj dush
lahem nga shkronjat
nuk e dija, kisha shpikur një qytet. Luaja me trenat
u shtypja hundën kambanareve,
përtypja papushim stolat e rrugëve
më kërcisnin në dhëmbë cifla dritash. Pastaj
qyteti më shpiku mua
më bëri plak me një feste të kuqe
më dha në shpinë një trastë
t’i shes rrugëve stolat dhe kambanaret
të nxjerr nga goja dritë.

dhjetor 2004

RRUGË TË ÇMENDURA

kur humbi rruga e parë
paditësit u tronditën. Shkuan në gjykatë
askush s’i besoi. Më pas humbi e dyta. Gjykatësit
urdhëruan policët. Paditësit u nxorrën me dhunë nga salla.
vazhdoi humbja e tretë, e katërt
gjykata i nxorri paditësit të çmendur.
Kur humbi rruga përballë gjykatës
paditësit hynë nga terraca. Gjykatësit nuk erdhën dot.

Megjithatë vendimi u shpall:
janë çmendur rrugët!

3 dhjetor 2004

NJERËZ TË HARRUAR

kur heshtjen e prishte ai
buldozi i kuq
shtëpinë tonë e mbulonin eshtra dhe kafka
“Janë njerëz të harruar” thoshte im atë
koka pashallarësh, duar shpatarësh
eshtra barinjsh, tregtarësh,
nuk ishin vdekje, qenë komedi
çibukë prej balte, dekorata gjeneralësh
dhëmbë pa nofulla, gjyle, gaveta
“janë uri të harruara” thoshte im atë
“Kur humbin zemrat, kur humbin buzët,
kur humbin fjalët, humbin dhe varret”
Shtëpia jonë kërpudhë i shtynte
çlironte qiellin e vet të vogël
ne rriteshim mes vdekjes
që ngjante me lodër

4.2.2005

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shkurt 2006)

LIRIKA TË HERSHME

Shënim: Shumica e këtyre lirikave dhe e të tjerave që nuk përfshihen këtu, nuk janë botuar ndonjëherë, përveç disave të pakta, por edhe ato të cunguara. Duke respektuar kohën kur u shkruan, po i paraqes para lexuesi duke pohuar se nuk kishin gjë kundër regjimit, përndryshe, shprehnin ndjenjat e një poeti adoleshent.
Autori

S’ËSHTË E PJEKUR, MOS E NGAJ

Tej, te shtegu i bleruar
takova vajzën mes-hollë
të dy gjokset e gufuar
ngjanin me dy kokrra mollë.

Dhe i thashë dhe iu luta
as më jep një nga ato,
zgjidhe njërën dhe këpute
gjithë e skuqur tha ajo.

Këtë dua thashë dhe zura
gjinë e majtë te gjoksi i saj,
oh, të lutem, tha e bukura
s’është e pjekur, mos e ngaj.

Edhe prita, prit e prit,
që të piqej pak ajo,
ik një stinë e ik një vit,
shko një verë, një dimër shko.

bukuroshen kur e gjeta
nuk më priti si më parë
heshti kur e përshëndeta,
e kuptova, diç kish ngjarë.

U vonove ti një çikë
molla ime u poq shpejt
këtej pari, ditë për ditë
vinin, e lakmonin djemtë.

Jo një çikë, vonove shumë,
dhe një stinë nuk është pak,
koha ikën, rrjedh si lumë,
të rrëmben, të lodh, të plak.

1962

PRILLI GËNJESHTAR

prilli ka një ditë me gënjeshtra
prilli me petale sheshet mbush
brigjeve verdhon lulegjineshtra
vajzave u digjen faqet prush.

muaj më të bukur s’ka se prilli
dalin djem e vajza në lëndinë
dhe kur në blerim i vesh jeshili
ndajnë si buqeta dashurinë.

kur ndonjërës i kërcen pak barku
e tregojnë me gisht, jo si më parë
mërmërit e gjora pas një pragu
më gënjeve prill, o gënjeshtar.

1962

VJESHTË

vjeshtës parukën biondinë
era nga koka ia hoqi
dhe ngjajnë pyjet, lëndinat
sikur dikush në furra i poqi

pastaj vërshon një tym i pamatë
i dendur, sa shumë verbon
dhe ngjajnë qytetet koshere me mjaltë
kur bletët me tym i largojnë

kur zogjtë cijatin mbi degë e mbi tjegull
te çupat një këngë mund të dëgjosh
eja djalosh, si bleta në mjegull
nga dimri i ftohtë të më zgjosh.

nga mjalti yt pak të më japësh
me dyllin ar të më veshësh
pastaj kur të dalim të ngjajmë i dashur
ti zot e unë perëndeshë.

1962

KOT KËRKON…

Kot kërkon moj e dashur nga unë
shpirt të shuar kur pranë të rri,
ankthi i pritjes tallaz është, furtunë,
në takim jemi ré në stuhi.

Do të puth sa të lodhesh dhe ti
sa dhe pemët të mbyten në turp
prushi i shpirtit s’u bëka dot hi
do të puth, do të puth gjer në fund.

Le ta thithim rininë si hoje,
dashurinë ndaj zoti na dha,
keq kur vajzën nga larg do me droje,
se as shpirti qetësi më nuk ka.

se kur zjarri nga brenda zjarron
këto flakë si t’i shuaj nuk di
jam rrufé që te ti vjen shkarkon
zot më bën se ti je perëndi…

1963

GJALLIM

Nëpër pyll sot rrugën e kam humbur
si djaloshi mendjen para vajzës
maja pishash qiellit vërsulen
kreshpërohen në valle gjigandësh.

Një mulli i plakur hesht mbi lumë,
peshqit rrotull fletës diç kërkojnë,
Sikur thonë: “çohu, mos bëj gjumë,
nis këndo mulli!”, sikur i thonë.

Pylli vallen çmend në tokë e qiell,
dehem unë për çudi… dhe humb,
plakarushi i drunjtë mokërthyer
çmendet në një heshtje që s’ka fund.

Ndër ulluqe rrjedh burim i kaltër,
dashuria brinjët m’i shkallmon,
pishat dridhen në valle gjigandësh,…
hesht një mokër, era dot s’e zgjon…

1963

TULIPANI I BRISHTË

Puliste sytë. Çast që s’përtëritesh
më shfaqesh shpesh ti para sysh, pareshtur,
aty ngadalë, aty i vetëtimshëm,
aty me vrull, aty i zbehtë, i heshtur.

Kaluan orë… gënjehet vetja vallë?
Një grimë lumturi, të lumturon?
Një grimë gazi a i bën dot ballë
zemrës që rreh si deti kur dallgon?

Se zemra e saj rrihte pranë meje,
te zemra ime ngjitur pranë e pranë,
në flokë kishte ca petale yjesh,
në buzë i kish mbirë tulipan.

Si mund t’ia thosha atë natë ç’ndieja,
si mund t’ia prisja gazin m’u në mes?
A i këputet teli mandolinës,
kur duam ta dëgjojmë gjer në mëngjes?

Ndaj atë çast statujë e gurtë isha,
kur ajo shkundi flokët porsi ré
me tërsëllim ranë yjet e magjishëm,
një tulipan i brishtë ra përdhé.

M’u duk ajo sikur të ishte qiell
por dhe lëndinë m’u duk ajo të ish,
mund të rrëzonte hënë, yje, diell,
dhe mund t’i ngrinte lart ato sërish…

1964

DASMA

Nesër ti lë nënën dhe shtëpinë,
do të vi në dasmë dhe pa ftuar,
s’do ta shkul nga zemra dashurinë,
kur me vello të të shoh mbuluar.

Puthjet që shkëmbyem nëpër netë
vellua nuk do mundet t’i mbulojë,
por nuk dua që kujtimi i vjetër
sytë e tu të zes t’i turbullojë.

Do të brof në valle zemëruar,
do ta shemb me valle dyshemenë,
që të mos mendosh se jam rrënuar,
si kalà pa pirgje, pa bedenë.

Flakë e zemërimit shpejt do shuhet,
s’kam ç’ti bëj dot zjarrit që më djeg,
do të vdes në valle, nuk i dihet,
a brenda vështrimit që më ndjek.

Ky, kush është?, do të pyesë ai,
ti do thuash në mendime tretur,
Kemi lozur bashkë që fëmijë,
vogëlushi foshnjë paska mbetur.

1964

ALEKSANDRI

Aleksandri endej nëpër botë,
dhjetëra frone mbretërish kish përmbysur,
rendte përmbi kalë porsi shqotë
me vështrim të egër e të ngrysur.

Kur i lodhur mbërriti n’Aleksandrì
nga malaria tretur porsi gjalmë,
pranë vdekjes, shtrirë në agonì
ende plane thurte ndënë palmë.

Vështroi qiellin, brriti nga mërzia:
-Shporru vdekje, dua të rroj më,
shih sa botra paska gjithësia,
kurse unë s’kam pushtuar një!

1963

KTHIMI

Kokë e lodhur tundet mbi sedile,
autobuzi rrugën shtyn nga pas,
pemët shkundin degët e jeshilta,
-Udhembarë! Urojnë gjithë gas.

Nënë, po të kthehem, nëna ime,
mallin pa kufi me vete sjell,
dashuri të solla shpesh nga kthimet,
që trokon pareshtur nëpër dej.

Mos u bëj merak ti fqinja plakë,
mos u rudh se erdha përsëri,
natën, jo, s’do vërshëllej më prap,
si dikur s’të lë më pa qetësi,

vetëm ashpër mos e shih tët bijë
dhe po qe se vjen më përshëndet,
se dhe ti që flokëve ke thinjë
nga një kthim ke vuajtur ndoshta vet.

1963

NË VALLZIM

Mbrëmë në sallë ndënë ritme foksi,
ca vështrime tinëz t’i shkëputa,
herë pas here, pse të hidhej gjoksi?
Ta kuptoja dot këtë nuk munda.

Lehtë ti pas ritmit fluturoje,
fluturonin gishtat mbi tastjerë,
vals, pse the nuk dije të vallzoje,
kur vallzoje bukur me të tjerë?

Më vështroje pjerrtaz, djallëzore,
flokët ulje, ngrije plot ngacmim,
ëngjëll, djall a ç’rracë njerëzore
më je ti që zgjodhi shpirti im?

Kur i kthjellët jam, më turbullon,
kur i turbullt jam, nuk di ç’më bën,
në njëqind vështrime më kërkon,
në njëmijë tundime veç më çmend.

Mbrëmjen lashë e ika atë çast,
tru i turbullt ëndërrat s’i përfill,
s’e kuptova, pse më fole pas:
-Në shtëpi, të lutem, më përcill?

1963

SONTE

Jashtë era çirret si e marrë,
soba po kërcet e po nxjerr tym,
mi i hirtë kotet mbi kamare,
në qepalla ende s’po ndjej gjumë.

Kam një brengë që në gjoks më rri
dhe më shtyp, më djeg e më dërmon,
ç’natë dreqi kjo, me dy stuhi,
jashtë e brenda zemrën ma shkallmon.

Mi i hirtë ëndërra ka prej miu,
flas me hijen time tej në mur,
llampë e ndezur shuhet edhe fiket,
shpirti im me pak fitil, vajgur.

Eja pra miush, ma ngroh pak heshtjen,
eja të ma çmendësh çmendurinë,
pak meze për ty, raki për veten,
për miushët njerëz, bromp të pimë !

Dhe u bëmë tre me hijen time,
eh, ç’aheng të dehesh me një mi,
eh, ç’aheng i bukur me një hije,
kur e sheh, kupton ajo je ti.

1968

VAPORI I MBYTUR

Mes valëve, në gji të detit, thellë,
qëndron aty, i lodhur tmerrësisht,
me dy direkët ngritur përmbi shtjellë,
i thotë botës sa i madh që ish.

Me detin ç’kuvendon kur hidhet vala,
ç’dëshirë mban të kyçur në thellësi,
a mos kërkon të çajë prap përpara,
ta rrokë detin prap me gjoks të tij?

Kur vijnë varkat, vallë ç’thotë direku,
përse rënkon atëherë i kaltri det,
a mos kërkon të shkojë prap te bregu,
një dashuri të humbur mos thërret?

Në hidhet vala kur direkun çik,
zjen malli i tij ( ah mall për pak lundrim ),
mes myshkut mbledhur, tretur ai rri,
rënkon ndën tonelata dëshpërim.

Nuk do më shumë, veç pak erë, fllad,
ca yje, pakëz hënë, horizont,
një zë njeriu, gas të jetë a vaj,
rënkim a dashuri, gjë tjetër s’do.

Ndaj më nuk fle, më gjumi nuk e nget,
se peshë e varrit e rëndon atë…
…dhe në u lind të shkasë përmbi det,
u desh të shkasë deti përmbi të.

1965

BORIGA DHE FIERI

Nën hije të borigës
fieri i vogël rri,
boriga lart në qiell,
fieri te toka gri.

Kur krisin lart rrufetë,
breshëri me tërsëllimë,
boriga nuk rrënqethet,
s’ndien frikë as një grimë.

Po fieri? Ah i shkreti,
mendon, rënkon, kujton,
rrënqethet e ka frikë,
me forcë dot s’lufton.

Bërtet dhe brohoret:
“Kur unë i lartë isha,
kur isha vërtet mbret,
për gjithë këto pisha,

kur tallesha me retë,
me kafshët egërsira,
nga pemët më e forta
kam qenë, më e mira…”.

Dhe mburret fieri, mburret,
mendon, kujton, rënkon,
nga flladi i lehtë thyhet…
Boriga prap lufton.

1962

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shkurt 2008)

ANDI MEÇAJ

Andi Meçaj u lind më 6 qershor 1975, në Vlorë.

Më 1994, ka mbaruar liceun artistik për pikturë në Vlorë dhe po në të njëjtin vithap një ekspozitë pikture vetjake në Athinë, të vlerësuar nga shtypi vendas.

Është përfshirë në antologjitë poetike:

“Portat e Harresës”, Tiranë, Toena 2001, (me shkrimtarët shqiptarë në Greqi, 1990-2001).

“Antologjia e poetëve të Vlorës”, Triptik 2004.

“Qiejt e Shpirtit”, Tiranë, Bota Shqiptare & Meda Dea 2006, (me shkrimtarët shqiptarë në Greqi, 1990-2006).

dhe në antologjitë e tregimit:

“Shtëpia mbi rrota”, Tiranë, Toena 2001, (me shkrimtarët shqiptarë në Greqi, 1990-2001).

“Maska e Ditës”, Tiranë, Bota Shqiptare & Meda Dea 2006, (me shkrimtarët shqiptarë në Greqi, 1990-2006).

“Antologjia me tregime të zgjedhura të autorëve vlonjatë”, Botimet Europrint 2006.

Boton rregullisht në shtypin shqiptar dhe atë të Diasporës.

Në vitin 2009 është përfshirë në kapitullin e tekstit universitar për poezinë moderne të pasviteve ’90-të.

Më 2010, kthehet përfundimisht në atdhe, Vlorë.

Mbaron studimet e larta për: “Histori-Gjeografi”, në universitetin “Ismail Qemali”, Vlorë, 2014.

Themelon dhe mban që nga 2006 e në vazhdim: “Revistën Letrare Admet”. (https://revistaletrareadmet.art.blog/)

Ka botuar:

“Puthje ujore” poezi. Albin-Tiranë 2001
“Tokë e Bekuar” poezi. Toja-Athinë 2002
“Nga Letërkëmbimi me një Fantazmë” poezi. Toja-Athinë 2003
“Qyteti fle në Xhepin tim” poezi. Enalen-Athinë 2006
“Një stacion si një valixhe” poezi të zgjedhura. Triptik-Vlorë 2009

Çmime:

Është fitues i “Çmimit të Parë” në tregim. (I konkursit letrar: “Pranvera 2001”) dhe i “Çmimit të Parë” në poezi. (I konkursit letrar: “Pranvera 2003”), organizuar në Athinë dhe i “Çmimit të Tretë” po në tregim. (I konkursit letrar të organizuar në Selanik po në këtë vit).

Çmimi i Parë – Obelisk 2001: Cikli poetik – Andi Meçaj/140.

KU VETE KËSHTU

Ku vete kështu,
mes ngatërresash kaq e sigurtë
dhe ikën, ikën si ditë nga kafazi i natës,
për të hedhur vellon në krahët e virgjërisë sonë,
duke pirë qiellin në kupë çaji,
rrugicën tonë në çantën e tualetit e fut,
pasqyrë të vogël, e vogël por e lumtur për ne,
për grimcat e rërës që rrëshqasin duarve
si kujtimet,

gjurmët e limonave mbinë të kaltër,
karafili dhe shega mbi buzët e tua puthen.

Ti erë, ku vete kështu?!

ROMANCË

Jam kthyer përsëri, përsëri nuk dihet se ku shkova,
një tjetër që rrobat dhe hapat e mia kishte veshur,
si zakonisht në ora tetë mbërriti. Të hapur e gjeti derën,
zemrën e gruas si zakonisht të mbyllur.
Të parën shqelmoi veten, pastaj muret,
dritaret nga frika shkundën xhamat dhe shkoi të shtrihej
nën zhurmën e ëndrrave, që vetë urdhëroi,
të flinin.

PËRGJIM

Shtëpia rënkon nën kornizat varur mureve
dhe ti një ditë do të mbyllesh atje, muret përsëri
do të ankohen, ti, jo, nuk ke kujt t’i bërtasësh,
fjalën e tyre të fundit dyert e thanë,
të trokiturat ndalohen me ligj,
tashmë ka humbur fletankesa jote,

dhe trupi rebelohet, duart thyejnë kornizat,
këmbët shqelmojnë dyert, mishi trokitjet rikujton,
muret rënkojnë, përsëri rënkojnë muret, nuk ka më korniza,
vetëm sy nëpër dritare.

NINULLË

Ai iku, mbylli derën,
jo, dera e mbylli atë.
Rruga me shami në duar, (duke e tundur),
e përcolli gjer tek deti,
jo, shamia me rrugën në duar, (duke e tundur),
e përcolli gjer tek deti.
Deti me pulëbardhat e zeza dhe
kapelen e kuqe, e futi në anije,
jo, pulëbardhat e zeza dhe kapelja e kuqe
me detin, e futën në anije.

Anija u përkund,
u përkundën dhe duart e nënës.

GJURMË NË BRAKTISJE

Në këtë rrugë ka gjurmë hapash,
disa të vogla, të mëdha,
disa gjysma, të reja disa.
Po t’i ndjekësh do të të shpien te shtëpia
e braktisur në fund të rrugicës.
Do të hapësh derën, ose do të hysh me një
të shtyrë brenda, është e kalbur si kujtimet.
Do të të mbysë kolla nga pluhuri i harresës,
mos u shqetëso nuk je i sëmurë, mikrobet
i varrosën bashkë me njerëzit.
Do të shohësh copëza qelqesh dhe dritare
të shkatërruara nga koha, dikur frynte
dhe i përplaste ato. Do të shohësh
tavolinën këmbëthyer, ndoshta
nga pesha e pjatave ndër vite,
kolltukët e shqyer nga mola,
dërrasat e dyshemesë të shkulura
dhe tavanin e ciflosur nga lagështira.
Vazhdo nëpër kuzhinë, pas saj ndodhet
dhoma e gjumit, atje do të shohësh
shtratin e madh, tashmë
përtokë, të gjunjëzuar,
dikur ky oaz dashurie, falte lumturi.
Do të shohësh mure të bardhë,
korniza të çrregullta që ekspozojnë fotografi
të zbehta çastesh, dikur kanë qenë frymë brenda
rrobave dhe shpirtrave të tyre.
Ec dhe do të shohësh gjurmë, tinguj, tik-tak-un
e orës varur në komodinën e vjetër, dollapin
e teshave, me kostumet dhe fustanet e çngjyrosura,
dikur shkëlqenin më shumë se dielli.
Vazhdo të haposh, të lësh gjurmë
në historinë e braktisjes, dikur,
ndoshta dikur edhe ty do të të vizitojë dikush.

SHTËPIA

Kam hapur krahët,
sigurisht duhet të përqafoj dikë,
ndoshta shtëpinë e viteve që ikin sëprapthi,
ndoshta shiun që do t’u rikthehet réve,
apo atë qenin e zi të zotit Andon,
kur flet në tre gjuhë të huaja kafshësh.
Zgjas krahët, i hap, i hap, i hap,
përqafoj shtëpinë, e shkul dhe rrënjët
ia hedh.

Mbi dhé
bien lodra, lodra, lodra
dhe koka ëndrrash të prera
mbi dhé.

PIKTURË SUREALISTE

Anës rrugëve do të gjesh sy
varur nëpër pemë, frutat i hëngri toka
duke na goditur me farat e tyre.

Do të gjesh njerëz të mbirë fushave,
lulëkuqet i hëngri toka
duke na konturuar me të kuqen e tyre.

Anës rrugëve do të gjesh sy të pjekur,
të kuq, që u rëndohen pemëve.

FRIKA QË BËN PËR TË QESHUR

E vesha krahëve
këtë ngjarje të vrarë,
jo se kam ftohtë,
por tështij
dhe nëse tështij,
nxjerr ndodhira
me arinj dhe njerëz,
dhelpra dhe jashtokësorë,
domethënë kam frikë,
frika të bën për të qeshur,
unë qaj,
dhe iki me kokën në duar,
ta nxjerr shëtitje.

Ç’DHËMBË TË TMERRSHËM

Duke parë një buburezë të balsamosur
në dritare, loti qau, bashkë me të unë.

E di, një ditë do të kthehet, ushtria
milionëshe do të shqyejë mishin.

Ndërsa ne mbas dritareve do të mërmërisim
“Ç’dhëmbë të tmerrshëm paskan buburezat?”

BALADA E MOHAMEDIT

Këpucët veshën këmbët e zeza
të Mohamedit,
njërin sy e ka të lagur,
njërën mëngë të ngrënë,
hunda i ka ngrirë, e heq, e fut në xhep,
hunda fillon të këndojë
një melodi kurvash,
Mohamedi dëgjon
megjithëse pa vesh.
Rruga fillon të ecë,
ecin dhe këpucët
veshur këmbë të zeza
këpucëve u del bisht dhe katër këmbë.
Dikush sheh një kalë,
dikush dy këmbë të zeza,
një tjetër gjen hundën e ngrirë
duke fshikulluar me kamzhikun – pemë.

PLAKU LODËR

Çapon, godet bastunin
në rrugën drejt kishës,
troket orët e tij të mbetura,
asfaltin e zi që hap derën,
nga del e bukura e dheut
shndërruar në flutur,
krahët e ylbertë përplas,
në flokët e tij shekullorë vendos,
të jetojë dhe të vdesë.
Dora kurdis zemrekun,
ecën dy hapa, ndalon,
rikurdiset, vazhdon.
Nga qoshja del fëmija kaçurrel,
me sytë e dielltë,
duke bërtitur, duke ulëritur
nga gëzimi për plakun lodër,
për këtë gjigand të rrudhur,
me tesha të ngrëna kohëve,
me këtë bastun që ka hedhur
rrënjë në shpirt.

Kujdes biri im,
ka nevojë për shumë dashuri
dhe pak kurdisje.

KUR BIE SHI

Bie shi në oborr dhe në
shpirtin tim, nuk kam ombrellë,
strehë nuk kam, vetëm një qiell
dhe katër mure që ma rrethojnë
qenien, duke u vyshkur,
tkurrur brenda meje.
Macen e zezë e shoh të laget,
tavolinën të gjëmojë si tambur,
mbulesat, fantazma të vallëzojnë,
krevatin të ngrihet, të shkundet si qen,
nga pikturat të dalin njerëzit-hije,
me sytë dhe duart e ndritshme.
Ndërsa erën të shtrihet mbi dysheme,
të lotojë nga dhimbja dhe trishtimi.

FËMIJËRIA

Përplaset dera, hyn ai,
sytë i ka të verdhë,
duart jeshile,
kokën katrore,
brenda xhepave rri fshehur fëmija,
e nxjerr, i blen akullore,
lodra, të puthura,
rrotullon botën në karuzel,
tregon rrugën ku u rrit,
shtëpinë e vogël me baçen e madhe,
qenin larush tek bredhërinte
dhe gjyshen topolake që rrudhte kohën.

NË DORËN E VAJZËS
QË FILLON TË QESHË

Sot s’më hahet,
nga ballkoni përtej
del ngopja,
i kalon të 100 kilet,
më përshëndet
me një lëkundje dore
që i ngjan lavjerësit.
Në tavolinë pjatat flenë
me ca gërhima që s’durohen,
pas pak vjen vetmia
me pëllumbat e saj,
ma përlan
sofrën time besditëse,
mërzitem dhe bëj gati
aeroplanin lodër,
fluturojmë ngadalë
çati më çati,
ballkon më ballkon,
derisa ulemi në dorën e vajzës
që fillon të qeshë.

RRUGA DREJT QYTETIT

Rruga drejt qytetit
ka pluhur,
sy anës pemëve.
Makinat që zhurmojnë
janë lodrat e fëmijërisë sime,
Ky burrë u bën roje
bletëve dhe kujtimeve.
Në fusha qentë lehin,
ruajnë dhëntë dhe zërin.
Autobuzi sjell
ndenjëse të zbrazura
dhe mendime.
Ky zotëria pranë meje thotë:
-qyteti nuk është më fëmija
me pantallonat e shkurtra,
tani ka vënë kravatë, pantallona xhins
dhe një okë xhel në flokë.

NË NJË ISHULL TË EGJEUT

Këtu rrugët janë të ngushta,
në rresht për një
ecin njerëzit,
nën portikët e ulët
të dyqaneve dhe shtëpive.
Hapat djersijnë
kujtesën e këmbëve.
Fjalët puthin
qafë femrash gjizbuluara.
Plaku mustaqelli
i bën shoqëri pelikanit Petro
dhe mullinjve me erë.
Nga qoshja përballë
vogëlushi zbulon botën,
derdh buzëqeshje.
Akuariumi gjigand
është hënë e madhe e ndritshme,
mbushur gjëra të shijshme.
Tingujt përhapen
flutura të vogla të padukshme.
Nata është ajo vajza me mini
që kërcen deri në mëngjes.

TRAM BY NIGHT

Trami,
balenë stërmadhe,
ka mbyllur gojën.
Njerëzit ngjajnë
peshq të ngjyrosur,
me rrobat e ndritshme
si luspa.
Ky burrë
i lexon ulur mendimet
bri gruas
me celularin ngjitur pas veshit.
Dy arlekinë pasqyrohen
në xhamin përball.
Fëmija brenda meje
zgjohet, zgjat duart,
i ledhaton.
Qeni pekinua
lëpin buzët
dhe imazhin e kockave
tek kryqëzohen mbi një bluzë.
Një fizarmonikë hyn,
sjellë erë
dhe kujtime,
zëngjirur
këngëzon dashuri.

QIELLI PIKON QUMËSHT

Qielli pikon qumësht,
zogjtë sjellin mëngjesin
dhe aromën e vesës,
nata mbyll grilat, vetëvritet,
ngjyrat dhe rrugët
fillojnë të çelen
gjinj të vegjël, të mëdhenj,
lypësi im personal
veshur kravatë dhe kostum,
s’pranon më mëshirë,
të dielave është pushim,
qeni barbon,
më vështron me sy fëmije,
belbëzon,
njerëz të hekurosur fillojnë
rizgjimin e rrugëve,
nga flokët, rrobat dhe supet
u rrjedh qumësht.

MESNATË, NË ORËN DYMBËDHJETË

Ora dymbëdhjetë,
mesnatë,
ky tram që m’i përkund mendimet
më rrëfen ëndrrat e natës,
Hyn Nikua
dhe era të pëshpërin,
Kristua me fishekzjarre
mbjell buzëqeshje,
Vangjeli duke kalëruar
mëzin lodër,
Vjen dhe Melihaja
me shaminë e bardhë
që ia nduk faqet.

Hëna vizaton në qelq,
kokën e madhe të zbehtë,
brenda meje,
shëtis vende të pashkelura,
shaloj një statujë,
hapoj mespërmes oqeanit paqësor,
zgjas mjekrën,
këndoj në tre gjuhë njëherësh,
pagëzohem mbret.

MË NGJISIN SHKALLËT E NJË ËNDRRE

Më ngjisin shkallët e një ëndrre,
errësira më zbret një qytet,
mbi flokët e vajzave
dritat zgjohen korale,
anës rrugëve këndojnë
makina të dashuruara,
dy pemë vogëlushe,
kukafshehtazi luajnë me mua,
shtëpia zgjat kryet,
përgjon hapat e kthimit tim
dhe turmën cigane
që ikën me erën,
njeriu i vogël
me ëndrrën e madhe në kurriz
ka humbur rrugët,
shtëpinë që përvëlonte mall,
përkëdheljen e dridhur të nënës,
lulen që çelte një herë të vetme,
dredhklën që përqafonte pikturat nëpër mure,
kokën e prerë të Barbit,
ariun lodër që u binte
papushim daulleve
dhe saksinë që vetëvritej
sa herë hidhej nga ballkoni.

ALI ASLLANI

Duhej të isha rreth dhjetë vjeç kur dëgjova për herë të parë emrin e tij. Ja se si ndodhi: dajua i babait tim, Xhemil Veli Duka nga Vranishti i Vlorës, drejtor i shkollës së atij fshati, zbriste në qytet një herë në muaj për të marrë pagën e tij dhe të mësuesve të tjerë. Atë natë flinte tek ne, jo vetëm se qyteti nuk kishte hotele, por edhe se i hahej muhabeti me tim atë. Një herë, duke më parë që po shkruaja detyrat, u afrua, i pëlqeu kaligrafia ime, më mburri shumë. Së shpejti e kuptova përse e bëri këtë. Nxorri nga xhepi një fletore të trashë me shkrim të kuptueshëm dhe m’u lut t’ia kopjoja brenda një muaji. Gjithë atë muaj kopjova me kujdes vjershat e dajos së babait tim, që më pëlqyen shumë. Ishin këngë trimërie për heronj të ndryshëm, sidomos të Luftës së Vlorës, por edhe vjersha dashurie. Disa vargje i mësova përmendësh. Më duhet të them se, nën ndikimin e tyre, bëra edhe unë një vjershë për maçokun tim të kuq, që ishte hajdut i madh dhe na e vrau gjitoni Kadri së bashku me gruan e tij Bejeko. Kur erdhi dajo Xhemili herën tjetër, e vështrova me më tepër respekt, i recitova disa nga vargjet që mbaja mend, i recitova gjithë krenari edhe kryeveprën time të parë. Ai qeshi me gjithë shpirt dhe tha: “Unë shkruaj për heronjtë e vërtetë, ti bën hero maçokun” dhe filloi të më ligjërojë për patriotizmin. Unë i thashë se ai është poet i madh, më i madhi i të gjithëve dhe do të përpiqesha t’i ngjaja. Dajo Xhemili u vrenjt dhe më tha: “Poet i madh është Ali Asllani. Unë jam një rapsod dhe vetëm kaq”.
Kërkova të lexoja poezi nga Ali Asllani, por nuk gjeta. Duhet të pohoj se fillova të frekuentoj bibliotekën në moshë fare të vogël për hir të tij. Ishte viti 1954. Gjithë letërsinë e re shqiptare, e vetmja që lejohej atëherë, e lexova brenda një jave, por Ali Asllanin do ta lexoja të cunguar vite më vonë. Përse? Një poet dashurie aq i veçantë, himnizuesi i Vlorës, i vendit, damkosësi i satrapëve dhe tradhtarëve, përse ndalohej? Përse cungohej?
Kur miku im, piktori Koço Zhezha, në vitin 1987, do të mbronte diplomën në letërsi, i rekomandova Ali Asllanin dhe ai, duke marrë leje për të gërmuar në arkiv, vuri re se sa poet i fuqishëm ishte, më falënderoi që ia rekomandova dhe kërkoi të bëhesha udhëheqës i diplomës së tij. Kreva një detyrë dhe një merak të vjetër ndaj Poetit.
Por një punë të plotë e të thelluar ka bërë Dr. Bardhosh Gaçe, me grumbullimin dhe botimin e plotë të veprës së tij në dyvëllimshin “Vidi-vidi pëllumbeshë”.
Me kënaqësi zgjodha disa nga kulmet e krijimtarisë së tij që i rrinë kurorë poezisë shqipe të asaj periudhe, ku shkëlqyen emra aq të veçantë si Çajupi, Asdreni, Mjeda, Lasgushi, Fishta, Fan Noli, Migjeni.

Hiqmet Meçaj, janar 2005

Ali Asllani u lind në Vajzë të Vlorës më 1882, ku që në moshë të re mbeti jetim. Në Vlorë kreu shkollën fillore, në Janinë shkollën e mesme, gjimnazin “Zosimea” në 1898-1902. Në fillim studioi mjekësi, por pastaj vazhdoi Institutin e Lartë të Shkencave politiko-shoqëroro-administrative në Stamboll. Pas shkollës kreu stazhin në prefekturën e Janinës. Në 1908 zevëndësoi për tre muaj nënprefektin e Delvinës dhe u kthye përsëri në Janinë. Ai ishte një nga antërët e shquar të Klubit “Bashkimi”. Për mbështetjen që i dha Ismail Qemalit filloi të¨persekutohej nga organet qeveritare turke, madje u dha urdhër të internohej në Halep të Sirisë. Mundi t’i shpëtojë internimit, kaloi në Korfuz dhe prej andej në Vlorë. Mori pjesë në Kuvendin e Dibrës, si përfaqësues i Klubit “Bashkimi” të Janinës. Më 1910 u kthye në Stamboll, pas rënies së kabinetit që e internoi. U emërua sërish nënprefekt, por me kusht që të punonte në viset shqiptare. Deri në 1912 punoi si nënprefekt në Asqekii, Ellgen dhe Bokser të vilajetit të Konjës në Anadoll. Pas shpalljes së Pavarsisë, Ismail Qemali, i besoi atij detyrën e Sekretarit të Përgjithshëm të Presidencës e të Këshillit të Ministrave, ku qëndroi deri në 22 janar 1914. Mëp pas punoi për disa kohë si nënprefekt i Fierit e kajmekan i Ballshit. Pas largimit të Princi Vidit shkoi disa kohën në Itali e u kthue sërish ku administrata lokale e cakoti sekretar të përgjithshëm (10.11.1915 – 1.1.1917). Pushtimi italian e gjeti nënprefekt, por meqënëse kundërshtoi pushtimin u pushua nga puna. Nga 20 dhjetori i vitit 1918 – 5 nëntor 1920 ishte kryetar i Bashkisë së Vlorës. Në vitet 1921 – 1922 ishte kryekëshilltar i qeverisë dhe më pas sekretar i përgjithshëm i kryeministrisë. Më pas u caktua konsull në Trieste, ku qëndroi deri në fund të prillit 1925. Po atë vit u emërua “Zëvëndës i ngarkuar me punë” në Sofje e më pas, po aty, “sekretar i parë” dhe “i ngarkuar me punë”. Në vitet 1930 -1932 ishte ministër i akredituar në shtetin grek. Më 1934 përsëri është kryetar i Bashkisë së Vlorës deri në prag të pushtimit fashist 1939, ku u emërua antar i Këshillit të Lartë në Tiranë. Pak kohë më pas u largua nga jeta politike dhe vajti në fshatin Vajzë të Vlorës. Pas çlirimit është ndër të parët themelues të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve. Deri në vitin 1952 mbahej nga të ardhurat e pakta nga përkthimet për llogari të Institutit të Shkencave, por kjo mundësi iu pre më vonë. Ka botuar vjersha që në moshë të re. U bë i njohur me poemën “Hanko – Halla” në 1942. Pak vite para vdekjes mundën të botohen disa libra të tij dhe iu lidh një pension i vogël. Ndër librat e botuar në vitet 1960 – 66 përmendim: “Vidi – vidi pëllumbeshë” (1960), “Shqipëria kryezonjë” (1961), “Vajzat dhe dallëndyshet” (1964), “Kur merr zjarr rrufeja” (1966) dhe pas vdekjes iu botua në 1973 “Poezia shqipe”. Eshtë autori i këngës së njohur “Vlora, Vlora” , “Hakërrim”, etj…
Pas viteve 90 iu botuan disa libra si “Poezi të zgjedhura” në 1996, dhe “Vidi, vidi pëllumbeshë” në 1999.
Vdiq në Tiranë në 20 dhjetor 1966.

PYETA VALËT VOGELUSHE

Pyeta valët vogëlushe;
mu si krahët e një gushe
përmbi supe nga një shkumë,
kush më pak e kush më shumë,
venë e vinë e shkojnë e shkasën
dhe përhera për ty flasën.

Valëza, o valëza,
farë e fis me vashëza,
ku e keni shoqen tuaj?
Ruaje zot nga erë e huaj!

Pyeta zoga, pyeta zogj,
pyeta zemrën që m’u dogj,
pyeta lulet nëpër baça,
nëpër baça, që un’ plaça,
muaj e vitra po të pres,
vidi-vidi pëllumbeshë!

Vidi-vidi zogëza,
farë e fis me zojëza,
ku e keni shoqen tuaj?
Një minutë e gjat’ një muaj!

Vidi-vidi pëllumbeshë!
për ty qaj e për ty qeshë,
për ty qesha; gjithë jeta
me gjith’ lule, me gjith’ fleta,
u bë fli për ata sy;
çdo gëzim ta fala ty!

E çdo brengë e mbajta vetë.
Tash afroi e thënë e shkretë,
dhe un’ s’di ku jam, ku vete,
rroj për ty e vdes për vete!

VLORA

Andej Qaf’ e Topit hedhur si sorkadhe
këtej Guzbabaja, një urat’ e madhe,
mu në mes të tyre shtrihet një qytet
shtëpi e shqiponjës për eternitet;
Vlora tungjatjeta, vendi i mrekullive,
maten me Sazanin degat e ullinjve!

Shëtita Evropën, shëtita Azinë,
gje’ te moll’ e kuqe vajta gjer në Kinë,
sa tutje më tutje, sa lark e më shumë,
dhe atje ku piqej buka mu në kumë;

Deri prapa diellit, në tingli majmun,
dhe atje ku zoti quhej Firaun!
Tobe ja rabi! fryhemi gjynah,
kapërceva qiellin si një zok me krah!

Kapërceva dete mbushur me inxhira,
kapërceva male gurë xhevahira,
gjithë më gostitën, gjithë i gostita,
sa më velesitën, sa u velesita!

Ç’do që desha pata, qumësht dallandyshe,
sa të hanin gjithë, gjyshe dhe stërgjyshe;
dhe me re të bardha dhashë edhe mora,
hazinera gjeta, kur më hante dora!
dhe me re të bardha mora edhe dhashë,
po si Vlorën time një qytet nuk pashë!

Vlorën edhe Vlorën thelp e kam në zemër,
ditën e kam dritë, natën e kam ëndërr…
çdo or’ e minutë ty të kam në gojë,
mbase të zë lemza, kur un’ të kujtojë!
Vlora im’ e bukur, Vlora im’ e lirë,
vetëm ty të dua dhe një gun’ të dhirë!

Aty n’ata rrethe, aty n’ato rrëza
çdo zonj’ e zonjushe matet me thëllëza!
Aty shpirti dridhet, aty zemra hidhet,
aty rreth e rrotull lozën gugulidhet;
dhe për her’ të parë po në atë vënd
një zogëz, një… hajde, më rrëmbeu mënd!

Vlora im’ e bukur, Vlora im’ e lirë,
vetëm ty të dua dhe një gun’ të dhirë!
E kudo që isha e kudo që jamte
këng’ në buz’ të kishja, lot në sy të kamte!

MBI QEPALLË MË TROKIT

Mu këtu,
ku ormisi1 zëmrën zoti.
Aty kam një guguftu,
që e koj me pika loti.

Natën vjen e bënet dritë,
bënet drit e bënet yll,
mbi qepallë më trokitë,
s’më lë syrin që ta mbyll.

Ditën bënet vetëtimë
e me krisma e me bujë,
shkrep në mes të shpirtit tim
dhe më prish, më bën rrëmujë.

Iki larg e ngrihem lart
kaloj drit’ e kaloj hije,
pastaj zë e flas përçart
dhe në këmb’ të saja bije.

E kudo që ajo vete
më tërheq si hije pas,
zot, o zot që s’jam në vete,
e humbas, humbas, humbas…

Dhe buças si val’ mbi zallë,
kur buçet e kur dremit,
ajo vjen përher’ vërdallë
mbi qepallë më trokit.

1.ormisi- zbukuroi, stolisi

KATËR STINA KATËR ÇAPA

I
Vjeshtë…
Nëpër hije s’ka më shije,
lot’ i par’ dhe më i thjeshtë
është fletë e gjor’ që bije!

Nëpër dega, nëpër gjethe,
dor’ e erës po trokit:
me rrënqethje si në ethe,
fillon pema pëshpërit!

Sosi kënga në fole,
hyri reja në kufirë,
dallandyshja, ler’ e le,
ja nis këngës lamtumirë!

Dallandyshja ime, haj!
do më lër e do më shuaj;
ku do shkeli këmbë e saj,
loti im do jetë i huaj!

II
Shkoi dhe vjeshta me sa pati…
vargje vargje varet reja,
zbriti drër’ i madh nga shtrati,
po andej nga zbret rrufeja!

Bota mbytet nga një mjegull,
dita thyhet, nata rritet,
në oborr e shkreta pjergull,
sa po vete po ronitet!

Qielli ulet, ulet, ulet
rreth e rrotull tym e ujë,
reja, vjen mbi supe ngulet,
er’ e egër bën rrëmujë;

era vjen me duf si plumbi
dhe nuk le folé në vënd,
dallandyshja ime humbi
edhe unë i humba mënd!

III
Kalon koha dal’ nga dal’
nata thyhet, dita rritet;
diell’ i dimrit rrall për mall,
si sorkadh me çap vërtitet!

Mbi një degë e mbi një tjegull
nanurit një zog i gjor’,
në oborr e shkreta pjargull
merr një hov paraveror!

Ja dhe shkurti shkurtabiq
s’lë dy gurë në një qoshe,
po vesh trupin lakuriq
të bajames bukuroshe!

Mars, o mars me huqe shumë,
një rremall e një nopran,
aty vaj e aty shkumë
aty qesh e aty qan!

Është e gjër’ sa ësht’ një botë
dhe në vjen me ca rrëmbime,
është i thell’ sa ësht’ një lotë,
po i holl’ si zemra ime!

IV
Kur bën koha diell e shi
merimanga paska dasëm,
s’di, për zotin, po tashi
un’ dhe zemra ime shkasëm!

Mëndja vete ku nuk vihet…
e më tej, e më përtej…
një pullumb që di e ngrihet
ai di se ku do vej’!

Ku nuk vete mëndj’ e shkretë
bënet shkum dhe mbi tallas,
un’ po varem tatëpjetë…
ajo shkon e shikon pas!

V
Paravera me bilbila
koha qesh dhe buza qesh,
diçka thon’ për trëndafila
goj’ për gojë e vesh për vesh!

Kridhet bota në stoli,
në stoli e në sedefe,
dridhet zëri në vjoli;
dor’ e vajzës rreh dy defe!

Ngrihet kupa me dolli,
një dolli me tre shëndete,
rrotull zoga meskalli,
dy për zogën, një për vete!

Pjesa ime tepër pakë;
pi dy pika, heth një sy,
mezi marr një pikëz flakë
sa për zemër…gjer aty!

VI
Thon’ se shiu muajt maj
nëpër dete bën sedefe
dor’ e vajzës punon paj’,
dor’ e majit bën gjergjefe!

Pik’, ergjëndi vjen me fate
e çdo pik’ me këmb’ të mbarë,
nëpër llëra, nëpër shtate
tingëllin si pika ar!

Erdhi vera përsëri
kalipeç mbi shtiza dielli,
bejk’ e stanit buz’ flori
del e pret me kënga fyelli!

Përsëri dhe përsëri
përqafonen flladi, fleta,
ah, kjo kënga dashuri
ësht’ e ëmbël shum’ e shkreta!

Ngrihet kupa me dolli,
me dolli e me shëndete,
un’ po rri e vërshëlli…
as për zogën, as për vete!

Pjesa ime një puqer
rrall’ një vetull, rrall’ një sy,
dhe si drita në uj’ thyer
ca kujtime…gjer aty!

VII
Shkoi dhe vera me aq bujë,
shkoi me gjith’ ato stolira,
plaç, moj ver’, që për pak ujë
thave lulet më të mira!

E një vit i gjithi shkoi,
katër stina, katër çapa,
un’ kërkoj, kërkoj, kërkoj…
djalërin’ që mbeti prapa!

Aty brënda kam ormisur
me kujtime, me gatime,
thellë e thellë i kam stolisur
në bërtham’ të zemrës sime!

S’kalon koha, kaloj unë,
jet’, o jeta e flamosur,
jam në gusht, dhe gusht e gunë…
plaça un’ që paskam sosur!

VETËM JETA S’MUND TË MATET

Dhe ajo që m’u duk mua e përhershme shkoj e vate
Vate jeta ime vate, më la vetëm një kujtim
S’di, i ziu, ç’ështe kujtimi: Vetëm shkrep si vetëtimë
e më ndrit e më tregon gjurmëzat e zotëris’ sate

Thone lindi me kemishe, per ate qe paska fate’
meqe une te dua ty, paskam lindur me kemish’
s’di, i mjeri ç’eshte kemisha, vetem ish ashtu si ish
midis mishit dhe kemishes futej dor’ e zoteris’ sate

Thone paska paraise, gjith’ lulishte e pallate
tufa, tufa me hyrira, vargje vargje me kumrira
s’di, i ziu, c’eshte hyria, por hyrirat me te mira
s’mund te ken’, t’u befsha une, ate zjarr te zemres sate

Paska vende gji-ergjende e pallate me shtat’ pate
ku ka defe, ku ka qejfe,
ku ka çupa me kaçupa
s’di, dhe s’di, se c’esht’ kaçupi, me pelqen më teper kupa
kur ma mbush e kur ma jep, ajo dore pa mekate

Dy te tretat e nje kohe, te nje shekulli qe vate
vate jeta ime vate, me ‘te bashke van’ dhe fatet
s’di, i ziu, se ku vane, vetem jeta s’mund te matet
vec me ditet qe kalova, ne prani te zotris’ sate

DO T’I SHTRYDH TË DY SYTË

Un’ jam un’, saksi e vjetër!
Lule gjirit që stolisa shkoi stolisi një gji tjetër
Un’ e nisa e stolisa me ç’i jep e s’i jep sisa
dhe me këngë ylyveri buz’ e gushë ja qëndisa

Nëpër vapëz i dhash’ hije, nëpër hije er’ e shije
i dhash’ shije poezie, gjith’ fuqit’ e një magjie
gjith ato, që fllad i ëmbël nëpër lule mbar e bije
ar’ e diellit me tallaze, ar’ e hënës fije-fije
dashuria me dollira dhe me thelp lajthije pije…

Po u bë ajo që s’bënej, si, pra, zemra do duroj’,
syri lotin ta qëndisë, loti syrin ta harroj?
Si, pra, zëmra do durojë un’saksia tash të vuaj
edhe këngë e gjirit tim të këndoj’ në gji të huaj?

Un’ e nisa i stolisa me ç’i jep e s’i jep sisa,
dhe me këngë ylyveri buz’ e gushë ja qëndisa
buz’ e gushë ja qëndisa, e ormisa mu në zëmër
plasi hëna ziliqare që shikonte me sy vëngër!

Më së fundi i dhash’ lotin, kryepajën time pajë
i dhash’ lotët që pikonin ku i shkelte këmbë e saj’
i dhash’ vjershën time valë, dy herë valë tri her’ zjarr
që buçet në maj të penës edhe bënet këng e marr’
këng’ e marr’ e mallit tim, që tani e paskëtaj
do t’i shtrydh të dy sytë nëpër gjurma të asaj!

NJË VËSHTRIM I ARRATISUR

Nje veshtrim i arratisur
Nga qepallat e qendisur
Ku esht’ shpirti im skalisur,
Nga dy syt’ e zes te tu
Vjen me thote ashtu-keshtu!

Me thot’ jo edhe me ndes!
Me thot’ po edhe me vdes!
Nata zgjatet edhe zgjatet…
Ah kjo nat’ me or’ nuk matet!

E un’ mbetem duke lutur,
Lutem yjeve te keputur,

Dhe un’ lus e kerkoj ty,
Ate vetull, ate sy!
Se ne syrin tend te zi,
N’ate sy te zi mazi,
Shenj’ e buzes sime duket
Si nje prush ne re kur muget!

HAKËRRIM

Që nga Korça gjer te Shkodra mbretëron një errësirë,
nëpër fusha, nëpër kodra, vërshëllen një egërsirë!
Pra, o burra, hani, pini, hani, pini or’ e ças,
Për çakallin, nat’ e errët, është ras’ e deli ras’!

Hani, pini dhe rrëmbeni, mbushni xhepe, mbushni arka,
të pabrek’ ju gjeti dreka, milionier’ ju gjeti darka!
Hani, pini e rrëmbeni, mbushni arka, mbushni xhepe,
gjersa populli bujar t’ju përgjigjet: peqe, lepe!

Ai rron për zotrinë tuaj, pun’ e tija, djers’ e ballit,
ësht’ kafshit për gojën tuaj. Rroftë goja e çakallit!
Shyqyr zotit, s’ka më mirë, lumturi dhe bukuri,
dhe kur vjen e ju qan hallin, varni buz’ edhe turi!

Hani, pini dhe rrëmbeni, është koha e çakenjvet;
hani, pini e rrembeni, ësht’ bot e maskarenjve;
Hani, pini, vidhni, mblidhni gjith’ aksione, monopole,
ekselenca dhe shkelqesa, tuti quanti come vuole!

Nënshkrim i zotris suaj nëpër banka vlen milion,
ju shkëlqen në kraharuar decorata “Grand Cordon”!
Dhe kërkoni me ballhapur (!) komb i varfër t’ju thërres’
gjith me emrin tingëllonjës: Ekselenca e Shkelqes’
dhe të quheni përhera luftëtar’ e patriot’,
në ka zot dhe do duroj’, posht ky zot, ky palo zot!

Grand Cordon i zotris’sate, që në gji të kan’ vendosur,
ësht’ pështyma e gjakosur e atdheut të vremosur;
dhe kolltuku ku ke hipur, duke hequr nderin zvarr’,
ësht’ trikëmbshi që përdita varet kombi në litar!
Dhe zotrote kullurdise, diç, u bëre e pandeh,
kundër burrit të vërtetë zë e vjell e zë e leh!

E na tunde, na lëkunde, nëpër salla shkon e shkunde,
mbasi dora e armikut ty me shok’ të heq për hunde.
Rroftë miku yt i huaj, që për dita los e qesh,
të gradoi katër shkallë, pse i the dy fjal’ në vesh!

Koha dridhet e përdridhet, do vij’ dita që do zgjidhet
dhe nga trasta pem’ e kalbur doemos jasht’ do hidhet!
Koha dridhet e përdridhet, prej gradimit katër shkallë
nuk do mbetet gjë në dorë veç se vul’ e zezë në ballë!

Mirpo ju që s’keni patur as nevoj’ as gjë të keqe,
më përpara nga të gjithë, ju i thatë armikut: “Peqe!”
Që të zinit një kolltuk, aq u ulët u përkulët,
sa në pragun e armikut vajtët si kopil u ngulët!
As ju hahet, as ju pihet, vetem titilli ju kihet…
Teksa fshat’ i varfer digjet… kryekurva nis e krihet!

Sidomos ju dredharakë, ju me zemra aq të nxira,
ju dinakë, ju shushunja, ju gjahtar’ në errësira!
Ç’na pa syri, ç’na pa syri!… Hunda juaj ku nuk hyri:
te i miri, te i ligu, te spiuni më i ndyri!

Dallavera nëpër zyra, dallavera në pazar,
dallavera me të huaj, dallavera me shqiptar’
Vetëm, vetëm dallavera, dhe në dëm të këtij vëndi
që ju rriti, që ju ngriti, që ju ngopi, që ju dëndi!

Nëse kombi vete mbarë, nesër ju veproni ndryshe,
dylli bënet si të duash, kukuvajk’ dhe dallandyshe…
kukuvajka gjith, me lajka, neser silleni bujar,
nënë dorë e nënë maska, shkoni jepni një kapar!

Dhe kujtoni tash e tutje me të tilla dallavera
kukuvajka do përtypi zog e zoga si përhera…
Ja, ja grushti do të bjeri përmbi krye të zuzarve,
koha është e maskarenjve, po Atdheu i shqipëtarve!

Edhe ju të robëruar, rob në dor’ të metelikut,
fshini sofrat e kujtdoj’, puthni këmbën e armikut!
Që ta kesh armikun mik e pandehni mënçuri,
mjafton bërja pasanik, pasanik dhe “bej” i ri,
dhe u bëtë pasanik, me pallate, me vetura,
kurse burrat më fisnikë, japin shpirtin në tortura!

Vëndi qënka sofr’ e qorrit, vlen për goj’ e për lëfytë,
bëni sikur veni vetull’, shoku shokut krreni sytë…
Dhe për një kërkoni pesë, po më mir’ njëzet e pesë.
Le të rrojë batakçiu dhe i miri le të vdesë!

Po një dit’ që nis e vrëret do mbaroj’ me bubullimë,
ky i sotmi zër’ i errët, benet vetëtimë
dhe i bije rrufeja pasuris’ dhe, kësi lloj,
nuk ju mbetet gjë në dorë, vetëm një kafshit’ për goj’!

A e dini që fitimi brënda katër vjet mizor’
nuk ësht’ yti, nuk ësht’ imi, është i kombit arbror,
ësht’ i syrit në lot mekuar, ësht’ i vëndit djegur, pjekur,
Ju do thoni si të doni… po e drejta dërmon hekur!

1942.

7 PRILL 1939

Shtatë prill…
Kopilove o kopil
E u lute u këpute
Njëqind pash në dhe u fute!

Natyrisht një tradhëtor
Spor e fisit arbëror
E pret hasmin me daulle
Kur gjen ditën ta bën pulle!

Na e gjeti dhe na ra
Vret Shqiponjën që s’u vra
Nuk u vra dhe nuk do vritet
Posht perpjet me vrull vërtitet!

Ja dhe hymni që na thurri
Hymn’i zi i një qivuri:
“Eja, eja alala
Të na rrojë Duçeja
Duçeja guguçeja
Le të rroj’ edhe flamuri
Sa për sy e për bela!”

I pabesi ta dij’, pra
Ndër kasolle me një tra
Që nga Shkodra gjer në Dropull
Rron ai që i thon’ popull!

Ajo dor’ që rreh dybekun
Di ta mbush edhe dyfekun
Në se ditën çan ugar
Edhe natën thurr litar
Thurr litar e kalit grushtin
Dhe e var nga këmbët pushtin!

KOKA BËN E KOKA VUAN

Ç’ke moj zemër që rënkon!
Njëher’ varet trikollari1, herën tjetër kryq i thyer…
Paska rar’ hallva prej qielli e ja nis një dallaver,
Mbushen xhepat me flori
E qinosen ujk e dele për të bër’ një stan të ri!

Shitet vendi për para, me para e për para
Bënet burri telendi, dy para një maskara,
Para hasmit lepe peqe
Para zërit të atdheut hund e tyre shtatë sqepe!

Duke blerë e shitur erë, dikush bënet milioner,
Kurse shoku pinte uthull lum zotria pinte verë,
Milioneri yn’ i ri
Para shokut të dikurshëm vari buz’ edhe turi!

E përhera me dy faqe, që të haj’e që të bluaj,
Në një kohë mbi dy frona, në një çast mbi dy kuaj,
Me dy faqe, me dy nofulla, në një xhep e dy flamurë
E hedh këmbën me daulle edhe turk edhe kaur!

Na të urt’ e të mëndafshtë s’qemë të zot të bënim zë
Ku fillon me thash e theme hij’ e vetes të përzë;
Neve ndryshe, puna ndryshe, defi ndryshe, kënga ndryshe
E ç’kërkon në gji të gjëmbit të këndoj’ një dallandyshe?

Mirpo vendi paskish zemër, paskish sy e paskish vesh,
Shikon lark e dëgjon thellë, di të vesh, edhe të zhvesh
Tani eja e t’ja themi asaj kënge që ja thonë:
Koka bën e koka vuan, ç’ke moj zemër që rënkon?!

————————————————————————————
1-trikollari-(ital.) poeti e thotë me qesëndi popullore për flamurin e pushtuesit që ka tre ngjyra.

ALI PASHA TEPELENA

Nga satrapët më satrap
nga dervishët më dervish,
ky zabit, ky dreqo-lab,
pa kalem e pa qitap,
paskish lindur me këmish!

Po satrapin, unë ju lus,
mos ta marrim për qortim,

ai ish një kryetrim,
një rrufe, një vetëtim,
që i tha sulltanit: sus!

Një rrufe…
Po rrufeja, vini re,
i ka rrënjët në një re!
si dhe truri, tungjatjeta,
me gjith’ dritëzat e veta,
i ka rrënjët në kaptinë!
po sa larg dhe sa lart
shkon e ndrin dhe vetëtin!

Dhe Ali Pasha kajmeni
nip stërnipi i një dere,
soj dervishi, soj sejmeni,
i ushqyer me mëna ferre!
me guzimin mrekulli
u bë kryefermanlli
dhe nga truali i tij i ngusht’
i lëshoi një goxha grusht
perandorve osmanlli!

Dhe arriti sa pothuaj,
në tryezë të çezarve
ku vlon hymni ngadhnjimtarve,
hymn’ i tija s’mbet i huaj!

Le t’i ngrem’, pra një dolli!
fam’ e tija është e madhe,
vler’ e tija më e madhe!
Në e ultë historia,
di ta ngrerë Shqipëria,
sepse trimin, nuk e nuk,
trimi trimin nuk e zhduk!

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shkurt 2005)

FATOS ARAPI

Fatos Arapi lindi në qytetin e Vlorës në 1929. Po atje ai kreu shkollën e mesme, ndërsa studimet e larta i ndoqi në Bullgari (Sofje) në fakultetin e Matematikës dhe të Ekonomisë. Ka punuar shumë vjet gazetar dhe pedagog në Fakultetin Histori Filologji të Tiranës. Disa herë ka fituar çmime kombëtare e ndërkombëtare për poezi. Vepra e Fatos Arapit është e pasur në llojet e zhanret e ndryshme që ai lëvroi. Përveç poezisë ku ai qëndron në rreshtat e parë, F. Arapi ka shkruar disa novela: Patat e egra, 1969; Cipa e borës, 1985; Gjeniu pa kokë, 1999 etj; disa romane: Dhjetori i shqetësuar,1970; Shokët,1977; Deti në mes,1986; disa drama: Partizani pa emër,1962; Qezari dhe ushtari i mirë Shvejk, në front diku,1995; ka bërë disa përkthime: Këngë për njeriun, Nikolla Vapcarov, 1981; Poezi, Pablo Neruda, 1989; Safo, 1990; Antologji e poezisë turke etj; si dhe ka shkruar një numër të madh artikujsh e studimesh të ndryshme. Poezitë e para F. Arapi i botoi në gjysmën e dytë të viteve pesëdhjetë, dhe, përkatësisht në vitet 1962 botoi vëllimin “Shtigje poetike”…

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

ATDHEU

Atdheu është dhimbje, është dhimbje.
Një prill i pikëlluar në shpirt.
Atdheu është kryqi, është kryqi.
E mban – dhe të mban ty – në shpirt.

Atdheu është toka e premtuar.
Ti shkel si një zot dhe s’e ke ndën këmbë
Atdheu s’ka fjalë, ka sy të trishtuar
Vdes dashuria në dashuri që të çmend.

Atdheu është buka e urritur,
të ikën nga duart e dot nuk e ngop
ëndërr dhe ankth dhe shpresë e sfilitur
me sytë n’errësirë vetveten kërkon.

Atdheu është varr i hapur, është varr.
Një jetë drejt tij shkon me besë që bind.
Në një pikë loti mbyt lotin fatvrarë
Në një pikë loti lirinë e lind.

Atdheu yt i vogli, i vogli,
Ai hyjnori i pavdekshmi – loti.

ÇAST BUZË JONIT

Dhe vargjet erdhën me ritme të kaltra
Nër degë të tyre figurat e gjelbra
Çelin – si gjethet nëpër portokalle.
Nën degëza vargjesh fëshfërijnë figurat,
Si mbrëmjes Jonit fletësat e ullinjve.
E mbusha gojën me erëra të Jonit,
Ndjej nëpër dhëmbë kokrizat e jodit,
Shoh se si thyhen mirazhet mes valësh,
Se si thërmohen përflakjet mes gurësh…
Dhe jam i tëri
grimca dritaresh e ngjyrash.

VDEKJA E GJYSHES

Ja, edhe gjyshja në arkëz,
kukullë e vogël në kartëz,
Është… dhe prapë s’është e tëra,
sikur nuk është si përhera.
Gjithë karfica, gjilpëra
kapur satenet në kokë,
lidhur këpuckat përposh,
shami e lule në gjoks.
Mbyllur kapakët e syve
ç’ndjenjë u shua brënda tyre?
E sheh… dhe të duket heshtja
për gjysmë e për gjysmë vdekja.
Gjyshja e vogël, e bukur,
e pastër…
Në arkëz kukull.
Gjithë karfica, gjilpëra,
qepur vite të tëra,
lidhur kujtime e malle,
dhembje, që duken si përrallë.
E sheh… dhe të duket heshtja.

ALARME TË PËRGJAKURA

(kënga e parë)

Mbi rrogozin prej kashte,
Ku netëve fle,
Shtrova
Dashurinë time…
Po prap, brinjët t’i vret toka, plisi,
E prap i fortë është te koka
Trungu prej lisi.

Hej, vend!
Plot diell e pa dritë!
Pagan dhe fron për perënditë!
Jetojmë nër male të lartë,
Ku qlellln me dorë mund të zëmë
Dhe prapë:
Në ç’humnera kemi rënë!

Hej, vend!
Që ngjyrat e Jonit,
Erërat e portokallit me lule
Mbyll
Në një vorbë fasule.
Dhe ndihesh
I pasur në varfërinë tënde
I lirë në robërinë tënde…

Hej, vend,
Që prej dhimbjes po më bën të çmendem.

DITË TIRANASE

Ti mbyll derën pas e nisesh
Në mesin e rrugës takon ditën
Që të pyet e hutuar: – Nga të shkoj?
Shpresën e ushqejnë me shpresë, –
Pastaj shpresës i vrasin shpresën.
Vetëm pasqyrat ndryshojnë,
Teknologjia përsosëse e tyre, –
Fytyrat janë po ato.
Jo, ti, – hija jote shkrin në gotën me ujë
Diellin dhe kokrrën e aspirinës, –
Ke dhimbje të forta koke.
E di: zembereku i zemrës sime
Eshtë pluhurosur , – kur do të vijë Ajo,
Me frymën e saj t’i fryjë,
Të ndjej ecjen tingëlluese të kohës.
Në qiellin e Tiranës, një unazë e zjarrtë
Fluturon nga syri në sy –
Kërkon gishtin e nuses.
Kërciti gonxhe e zambakut tek çelej,
Dhe marsi eci para meje.
Të paktën, o zot, akoma jemi njerëz
Respektojmë dallëndyshet dhe vdekjen.

AKREONTI RRJEDH PO KARONT NUK KA

Si të kthehem prapa kur udhën s’e di?
Prej pikëllimi lumi buçitës i natës
E unë rrah brigjet e errëta këtu.

Akeronti rrjedh po karont nuk ka.

Tregomë një va ku te kaloj.
Ti i njeh guvat dhe vorbullat e frikshme.
Tregomë një va, vëllai im,
Ku të kaloj Akerontin
Dhe të arrij.
Akeront rrjedh po karont nuk ka.

SI S’TË DESHA PAK MË SHUMË

Unë e desha përtej vdekjes,
Ashtu dashurova unë
Edhe prap s’ia fal dot vetes:
S’i s’e desha pak më shumë…

Pak më shumë ku shpirti thyhet,
T’i them ndarjes: – Prit, ca pak…
Të gënjejmë mallin që s’shuhet,
Kujtimin të gënjejmë pak.

Përtej vdekjes, përtej botëve,
Atje ku nis “ca pak” tjetër,-
Asaj që më rri mes Zotave:

“Si s’të desha pak më tepër…”.

NUK MBYLLEN DOT

S’kam fuqi më as të trishtohem
Jemi anije pa spirancë
Mes erërave të egra të kundërta.
Peshqit Ilafazanë shurdhojnë qiellin
Më jepni ju një copë ironie,
Se nuk e gjej dot në veten time,-
Një copëz ironie
Sa gjysmëz e krahut të zogut,-
Të mbrohem nga shirat e verdhë
Të predikimeve të apostujve të lajthitur.
Të gjithë na kanë faj dhe askush:
Deshëm të krijohemi në asgjësimin tonë
Tani gjithë dritaret e shpirtit
Janë hapur, bymyer e kalbur
Nga shirat e lotëve,-
Dhe s’mbyllen më dot.

Mund të hyjë kush të dojë.

E PAËNDËRRTA IME

Më duhet një gjysëm ëndrre,
E paëndërrta ime.

Vë kokën në gjoksin tënd
E tani përplasem
Te kokë e një tjetri.

Më duhet një gjysëm ëndrre.

Shigjetat e orës së dorës
Tutje i shtyjnë kalimtarët,
në ditë të rrëpirta tiranase.
Shpirtra jo shpirtra që shkojnë…
Bri meje dikush flet me vete.
pa e kuptuar besoj në rrëfimin e tij.

Dikush, prej zhgënjirni të egër,
mbërthen kryqe të reja.
I hedh një gjysëm leku
Dhe blej kryqin tim.

Tani që ta ngre
Më duhet një gjysëm ëndrre,
E paëndërrta ime.

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, korrik 2005)

NEXHAT HAKIU

(1917-1978)

Nexhat Hakiu u lind në Vlorë më 1917 në një familje me tradita patriotike. Ai ishte një poet lirik i viteve ’30-40 dhe botoi me pseudonimet Ali Dervalla e Nexhat Mahmut Hakiu. Publikoi në shumë organe të shtypit të kohës. Pas hedhjes së bombës në Ambasadën Ruse filloi persekutimi ndaj tij duke e akuzuar se nxiste rininë në disidencë. Në fund të viteve ’50-të, arriti të botojë librin: “Këndoj”, më pas “Zëri i fyellit”, 1959; “Fjala ime”, 1961; “Një lule mbolla”, 1973; “Në garë me stinët”, 1977.
Vdiq në Tiranë në moshën 61 vjeç, më 1978.
Një poet që mbeti deri në fund poet. Lirik në shpirt, lirik në këngët që këndoi. Nexhat Hakiu debutoi në poezinë tonë nga mesi i viteve ’30. E nisi me atë grup vjershëtarësh të rinj, që hodhën hapat e parë nën ndikimin marramendës të poezisë së L.Poradecit. Të gjithë pothuaj u bënë lasgushianë, epigonë të tij dhe askush nuk arriti të krijojë individualitetin e vet. “Përjashtim do të bënte vetëm Nexhat Hakiu, i vetmi nga shokët që do të fitonte emër në poezinë shqipe të kohës me zërin e tij origjinal”, shkruan Nasho Jorgaqi, që ka mbledhur dhe redaktuar krijimtarinë e tij. Nexhat Hakiu kish lindur në Vlorë më 1917, ku kish kryer dhe shkollën tregtare, prej nga dolën dhe shkrimtarët e ardhshëm Sh.Musaraj, P.Marko e A.Varfi. Pasi studioi në Institutin e Lartë Teknik të Selanikut, punoi si gazetar e më vonë u bë mësues i letërsisë në shkollat e Tiranës.
Ndoshta rastësi, por ne u rritëm në të njëjtën shtëpi, rrëzë kodrës së Budakut, ku sot ndodhen varrezat e dëshmorëve. Babai e bleu atë pas lufte. Vonë mora vesh se Nexhati ishte rritur aty. Shtëpia qe e rrethuar me mure të lartë. Dikur duhet të kenë qenë saraje me pallate të larta. Dukej të ishte djegur me dhjetëra herë, sepse nuk mbaronin shtresat e hirit dhe të tjegullave të thyera. Qe e mbushur me pemë të rralla e plot mistere: cisternë uji për kohë rrethimesh, një pus i thellë me ujë të ftohtë e të kulluar, qypa të mëdhenj, çibukë balte të pjekur, që ndoshta përdoreshin për nargjile, strehime të nëndheshme për raste bombardimesh. Unë shpesh fshihesha aty, mes lakuriqëve të natës, dhe fantazoja, gjë që padyshim e ka bërë në fëmijërinë e tij edhe Nexhati.
U rritëm në të njëjtën shtëpi, por pa e njohur njeri-tjetrin… Ndaj me respekt të thellë po i botoj këto poezi që i gjeta me vështirësi, sepse nuk kam asnjë nga librat e tij…

PËSHPËRITJE VJESHTE

Ja po piqet, mike, rrushi
Deg’ e pjeshkës më një thyhet,
T’i ka zënë faqet pushi
Edhe gjiri po të fryhet …

Eja, mike, bashk të bredhim
Erdhi koha që t’i mbledhim:
Un’i zgjedh ti i këput
Ca në dorë e ca në futë.

Në se degët nuk arrin,
Do të kap, moj, mu në mes:
Të të ngre, moj, mi peqin
Me një zemër; me një shpresë.

Kokrrat fshehur nëpër fletë
Hajt i mbledhim më nuk rriten,
Eja, mike, se un’ vetë
Ti këpus kam frik’ se vriten!

“Këngët e Zambares” – 1939

MADRIGAL

Prapa drrasash ther e kalbur, gojën pash të përgjëruar
Kur po çelte e zilepsur afshe gazi mirësie,
U thethiva i mahnitur se në buzn’ e ngashëruar
-M’u duk zemra – kur më fale një përshtypje miqësie.

Në të çarat, nëpër vrymat t’asaj portës mykur tënde,
Pash dy syt’ e tu që nxinin të groposur, të brengosur.
Dhe me zi pash këmb’t e zbathur që po shkelnin n’ato vende,
Ku, mes drrasash thyer e kalbur, po më fshihe e rreckosur…

Mos vallë turp ka dashuria që soditë fshehtësinë,
Apo druhe se je veshur me një zhele të arnosur?
Hape portën, vajz’e vrerit, nuk përbuzë varfërinë,
M’a do xhani pranë teje që çdo breng’ të ketë sosur.

“Përpjekja shqiptare” – mars 1937

VITIT TË RI

Prag më prag duke trokitur ndezë mallin dhe kujtimin
Sa i rëndë dhe me ngadalë!
Falë shpresa më të reja duke zbutur zemërimin!
Zemërdjegurit me fjalë,
1 freskove zagushinë (kur për ty uroi çupa
Kur të priti me të tok…)
Qeshi buza, zemra deshi pranë mikes të ngre kupa,
Miqësia: shoqe-shok.
E mallëngjyer prapa krahësh me ca lemza u lëndua;
Dhe porsi bashkim i mitur
U fjalos me sytë e vakët, me një qeshje u kuptua,
Por më pas si e koritur
Vesh më vesh zu pëshpëriti një përrallë të harruar,
Një përrallë të paditur:
Jetë e bukur je e kremte, jetë je për t’u kremtuar!

“Përpjekja shqiptare” – janar 1938

STINËT E TUA

I
Ngrohen gjethet, shkrihet vesa,
Çelen gonxhet ndaj agimi
Si çel malli nga kujtimi
Larg mikeshës ku lind shpresa.

Mallin mike ta këndova
Të pash vetëm moj në sy
Prushin tënd e flakërova
Mall’ i kohës, mall për ty.

Më shiko, moj sy mushqerre
Mes qepallash pika loti,
Vashë – vashëzo pranvere
Çelu, moj, si çelet moti!

II
Zë e bën një vap – e madhe
Zë fryn afshi në livadhe
Verdhërojnë male, fusha,
Ndizen gjokse, ftohen gusha.

Dil, mikeshë, mos rri brenda
Nuk sheh shoqet si jan’ turrur?
Gjoksin hapur, leshrat çthurur
Nëpër hijet u ka ënda.

Buzëqeshmë se më there
Drejt qepallash pika loti,
vashëzo, ti vashë vere
Çelu, moj, si çelet moti.

III
Verdhëron mbi bar kalliri
Ndrin në gusha dhe floriri,
Ndizet malli mikja ime
Kur lind shpresa me kujtime.

Të pëlqeva në të ndritur
Të këndoj moj në të rritur,
Po kam frikë, vashëzo,
Në më njeh e në më do.

Eja afër moj bajrake,
Pranë qepallash pika loti,
Vashë – vashëzo vjeshtake
Çelu, moj, si çelet moti.

IV
Zë e bën një ftomë e madhe
Fshihet gërxhes një sorkadhe,
Ndizet malli i gjahtarit
Për planozat e beharit.

Dridhet bura pa do ngrohur,
Ndizet zemra, pa do ftohur
Mblidhet fshati – do fërkuar
Edhe qafa përqafuar.

Përqafomë shënllazore
Se kam ngrirë prej së ftohti
vashëzo, moj dimërore,
Çelu moj, si çelet moti!

“Këngët e zambares”, korrik 1939

———————————————————
(1) Planoze – zog që mbahet në kafaz për të ndjellë shpezët e tjera

Ç’ËSHTË DASHURIA

Ti nga gazi, nga mërzia
Pyet ç’është dashuria
Por ajo nuk ka fytyrë,
Nuk ka tingull, nuk ka ngjyrë!

Ajo s’ndihet as me fjalë,
Vjen e fshehur dhe ngadalë,
Vjen një herë’ e prap s’e njeh
Brenda zemrës ti s’e sheh!

Po t’ ish lule, fshehur barit,
Do këputesh, do të thahesh,
Po t’ish perlë, fij’ e arit
Do rrëmbehesh, do të ndahesh;

Po t’ish zog, do të vajtonte
Brenda zemrës në kuvli,
Ta liroje, do këndonte
Larg nga ty, nga çdo njeri!

S’është lule për në fushë,
S’ është perlë për në gushë,
S’është as zog për në kuvli:
Ajo zemrën ka shtëpi….

Ja se ç’është dashuria!
Ësht’ a s’është nuk e di,
Por un’ di se lumturia:
Nuk është vetëm dashuri!

ZEMRA NË AKANT

Merrni zemër kush do zemër!
Ej, ju vasha, doni zemër
E kish marrë lozonjarja
Nga kraharor’ i një poeti!
E si mund ta mbante zemrën
Me tallazet e një deti
Lundr’ e thyer, pëlhur’-çjerrëe,
Pa timon e kiç të shtrembër?

Po bërtet përsëri kasneci
Se në dorë zemra i ngeci:
Ej ju vasha, doni zemër?
Kjo nuk shitet, as nuk blihet,
Kini zemër, o ju vasha,
Se me zemër kjo shkëmbehet!

Është zemra në furtunë,
Është zemra e një poeti
Që përplaset në shkëmbinjtë
Posi vala e një deti!…

Ja kasneci çirret prapë,
Se një vashë pas tij u kap:
Merre zemrën, merre zemrën
A dëgjove ti moj vashë?
Jepet zemra e një poeti
Që gufohet posi deti!
A dëgjove ti moj vashë,
Se të dhimbsur ty të pashë,
Merre zemrën merre jetën,
Është mall’i një poeti!…

Prap’ kasneci po bërtet,
Se asnjë nuk qaset vetë:
Është zemra e një poeti
Që gufoi posi deti,
Posi vala që lë valën
Dhe lëkundet me tallas,
Kur mbi ranë vjen e ikën,
Le guaska, shkumë pas,
Merre zemrën, merre jetën,
Esht’ dëshir’ e një poeti!

Po kasneci ra në hall,
Kush për zemrën pyet vallë?
Qeshnin lozonjarët, qeshnin
Vinin dorën përmbi buzë,
Porse zemra s’mund të lidhet
As me fjal’ as me tërkuzë,
Ajo hidhet e përdridhet,
Kërkon zemër, ngashëren
Dhe thesarët porsi deti
I mban brënda s’i rrëfen!

Ja kasneci mbet’ i ngjirrur
Po nje nën’ i pati thirrur:
– Ej, kasnec, zemër’ e poetit
S’jepet kurrë me pahir,
Falma mua se më ngjan
Porsi zemra e tim bir!

TOKA FLET…..

Gryk’e malit po gjëmon,
zemr’e fushës po rënkon:

-Të kam dhënë pyje plot,
grur e misër, pem’ e lule,
ç’paska ngjarë që ti sot
mua zemërën ma çkule?

Foli mali, foli fusha,
u drodh lisi dhe gëmusha!

-O poet, mos fol përçartë,
penda jote flet mbi kartë,
s’mund të flasë, jo ky dhe,
ëndërro, po mos gënje!

-Për agimin e lirisë,
për mëngjezin kur kam lindur,
për një lot të dashurisë,
flet vërtet’ e jam e bindur!-

U betua ky poeti,
fjal’e tij plot zemra gjeti…

Un’e dija se tërmeti
e bën tokën që të flasë,
nga rrëmuja nga rrëmeti:
gjiri nis që t’i buçasë,
po ç’po shohin syt’ e mi
tundka tokën një njeri?

Ç’pon me sonda, me tyrjela,
pistoleta, hedh çengela,
çan shkembinjtë me dinamit,
i thotë tokës: “Dil, të dal”
mali: fushë, fusha: mal!

Mali bëhet fushë,
fusha bëhet mal,
si gjerdan në gushë
barin shoh të dalë..
Gjethe, gjelbërim,
lule bojalli
mbushin vendin tim…

Tok’ e çarë nxorri ar,
ar të zi si katran:
shatërvan që spërkati
lulet pranë..

Pranë shatërvanit
mbijnë lulet përsëri
cirka-cirka kuq e zi!

Ngjyr’ të zezë nëpër lule
s’kam dëgjuar, nuk kam parë,
qëkur zemrën ti ja çkule,
ndroi toka rrënje’e farë!

Sa e bukur: kuq e zi,
lulja mbin pran’ arit zi,
sepse ari, ar’i zi
ësht’ si nata plot yllsi,
porsi nata që dha ditën,
ar’i zi na fali : Dritën!

NJË RE E BARDHË

Një re e bardhë qenar- praruar
e zuri diellin,
po rrezet prapë puhia shpejt
do t’i zbulojë…
Do zhduket reja nga sytë tanë
vërdallë qiellit
te Rrug’ e qumshtit, ku prap’ sputniku
diç do kërkojë….

Sputnik po t’isha përveç në qiell
për të kërkuar,
do të kisha zgjedhur kraharorin tënd
krijes- njeri!
Atje do kishte me mijra gjëra
për të zbuluar,
atje një botë mban të panjohur :
Zemra-çudi!

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, janar 2009)

PETRO MARKO

U lind në Dhërmi, Vlorë. Pak kohë studioi në Athinë. Që kur ishte nxënës i shkollës tregtare në Vlorë (të cilën e kreu në vitin 1932) filloi të shkruajë poezi dhe proza të shkurtra. Petro Marko ka një biografi nga më të pasurat dhe më të bujshmet në letërsinë shqiptare. Deri në vitin 1936 ai punoi në Tiranë si gazetar dhe po atë vit, në moshën 23 vjeçare u nis vullnetar në Luftën e Spanjës, si luftëtar në brigadat internacionale. Pas Luftës së Spanjës, gjatë kthimit për në Shqipëri, ai do të ndeshet dhe do të marrë pjesë në shumë beteja antifashiste nëpër Evropë. Pas kthimit në Shqipëri në vitin 1940 do të burgoset nga italianët, që aso kohe e kishin pushtuar Shqipërinë dhe do të përfundojë në kampin e ishullit Ustika afër Palermos. Në përfundim të Luftës Antifashiste në vitin ’44, Petro Marko do të marrë pjesë në radhët e partizanëve italianë, duke i rënë kryq e tërthor Italisë, si luftëtar dhe si komandant me përvojë luftarake. Kur kthehet në Shqipërinë e çliruar, ftohet që të qëndrojë në krye të gazetës “Bashkimi” në Tiranë, por shpejt do të përjetojë disa nga vitet më të rënda nëpër burgjet e shtetit shqiptar komunist, për të cilin Petro Markoja kishte luftuar nëpër Evropë dhe Shqipëri më se 10 vjet rresht. Kjo për të vetmin shkak se nuk mund të pajtohej që në ditët e para të pushtetit me fillimin e diktaturës, e sidomos kur provoi t’i rezistojë diktatit që i vinte Shqipërisë aso kohe nga jashtë kryesisht nga Beogradi.
Të gjitha këto përvoja jetësore i përfshin në romanet: “Hasta la vista” dhe “Qyteti i fundit”. Në vitet ’70 ai do të shkruajë romanin “Një emër në katër rrugë”, ndërsa periudhën e vështirë të jetës së tij në ishullin e Ustikës do ta përjetësojë në romanin e tij të rëndësishëm “Nata e Ustikës”.
Faqet më të fuqishme të prozës së Petro Markos reflektojnë triumfin e dashurisë dhe të humanizmit njerëzor. Pas tërë atij ferri nëpër të cilin kalon njeriu në rrëfimin e Petro Markos, ai arrin të mbetet i pamposhtur nga mizoritë e botës. Këtë bërthamë të brendshme e rrezatojnë personazhet nga romanet e tij, këtë shkëlqim biblik reflekton Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar në tërë veprat e tij.
Nuk ka shembull në letërsinë shqiptare, ku të jetë gërshetuar dhe njehsuar aq shumë mes vetes njeriu dhe krijuesi – Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar. Tek vepra e tij rrezaton bindja dhe besimi i lindur për dashurinë dhe humanizmin njerëzor, ndonëse sa rrojti ishte ndër personalitetet më të persekutuara dhe më të munduara.
Qyteti i Vlorës e nderoi duke i dhënë emrin “Petro Marko”, teatrit të tij. Presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, në vitin 2003 dekoroi Petro Markon me Urdhrin “Nderi i Kombit”.
Këto ditë ish dega e lidhjes së shkrimtarëve të Vlorës mori emrin “Petro Marko”.

Libra të autorit:

Hasta la vista, Qyteti i fundit, Një emër në katër rrugë, Ara në mal, Nata e Ustikës, Shpella e piratëve, Retë dhe gurët, Horizont, Fantazma dhe plani 3+4, Çuka e shtegtarit, Një natë dhe dy agime, Stina e armëve, Intervistë me vetvehten.

KENGA E VALES
(Vlorës)

Lëmo’, o vale e përkëdhel
atë breg që s’është i gjallë,
e, kur të flesh aty në Skelë,
të shtrihesh në atë zall,
këndo një këngë e nanuris
shumë qetë e me ngadalë,
se në atë tokë fle një fis
që u ngrit në shekuj valë
për nderin e Lirisë…

Lëmo’ o valë me ngadalë!
këndo një këngë lehtë,
të mos dëgjohet gjer në mal,
se aty në ullishtë fshehtë
dergjen….. – oh lëre mos e nga,
kujtimi u ka mbet! –

Pra ti o valë, këndo, mos qa,
se zemrën e ke det
dhe gjuhën ligjërim e shkumë,
sa brigje ke në dorë!…
Dhe kot kërkon të vërë në gjumë
dhe shpirtin tënd, o Vlorë!

Po ah, o vend që lind ç’ka vdes,
pse hesht mbi varr, i gjallë?
Përherë syri yt do jesh’
me llahtari në zall?..

Lëmo’ o valë me ngadalë,
këndo kushtrim të qetë…
Se mos dëgjohet lart në male
në Arbërinë vetë
se atje dergjet një jetë…

Lëmo’ o valë e përkëdhel
me zemër, jo me zjarr,
se bën vaki që vdekja del
e s’hesht brenda në varr.

Kushtrimin tënd o të dëgjoj
oh, ndërsa vendi qan –
atëherë, o valë, gjumi mbaroi
dhe labët kush i mban…?!

KEMBEVE

Ç’keni, o këmb’, që këmba-këmbës
po gjurmoni lot e lodhje?
a s’u ngopët duke ecur
nëpër shtigjet e së nesmes?
ku e shpini n’ato ndodhje
t’ashpra kurmin që ka ngecur
përmbi ju o kërcitharë?
-Po drejtohemi në varr!…

DESHPERIM!

Tërë brenga bredhërin
shpirtkëputur nëpër rrugë,
zër’ i tij më s’psherëtin
se në syt’ ku dergjet muga
lot i heshtur, lot i ngrohtë
rrokulliset me përtim
mes fytyrës djersëftohtë
duke shkruar: dëshpërim!

HIMARA

Lagur syt’ i zu qepalla,
s’kanë të hapen në jetë,
se në ato vise të rralla
fluturon shpirti shigjetë!

Atje, ah! gjelbëron fryma;
n’ato male ar të lara
ku mbi re shkrep vetëtima,
shkruan me zjarr:
-Flak’ është Himara!

APOLOGJIA IME
(JETES)

…Marrëzi, turp turp dhe
mëkate
për jetën e tërbuar
se kur më ndal, o gjeneratë,
që vuan rrugës ndonjë natë,
më merr për të dënuar
dhe, me një zë që vret,
ngahera më pyet:
-Ku linde, o i ri?
-O jetë, linda në shkreti!
-Ku rron dhe ku vete,
në ç’dhera e në ç’dete?!
-Çudi! Ç’kërkon prej meje ti
dhe si, o jetë, pyet,
kurse në varfëri
më hodhe kur më gjete
të lindur nga skelete
pa dritë, pa liri?
-Njeri!
Nga vete, as më thua?
-S’e di! Jo, nuk e di!
Po lermë, o jetë, ç’ke me mua?
-Dua ta di, po dua!
-Atëherë, jetë e krisur,
për mua mos pyet
se qysh në n’agim kam nisur
të shkel si skllav i shkretë
mbi gjurma shprese drite…
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
-O mëkatar,
as faliu ligjes sime,
bindu i çmendur ëndërrtar,
s’jeton më shqetësime!…
-Mu thell’ në brendësirë
ku ndjenja rron e lirë,
ku dhembja dhemb e prekur
nga ligja jote e fuqiplotë,
në gjirin tim si hekur,
si hekur e çelik,
qëllo, qëllo, o me kamxhik;
pa frik’ e pa mëshirë
e pa pendim,
se mu në thellësirë
të shpirtit, në një kënd,
lindi një shqetësim
që çeli varrin tënd…

VETVETES

Gëlltite dhimbjen me pahir
në thellësinë tënde!
Vërtite brenda pa mëshirë
dhe qesh si një çapkëne!

Shterroi jeta, s’ka më lot
as ëndrra, as përralla,
eja në vete, dehu sot
me zemrat e gjalla!

HA…

Ha vajtim, o i helmuar,
ha gëzim, o i gëzuar,
ha përralla, o vjershëtar,
ha litar, o Atdhetar,
ha gënjeshtra, o ëndërrtar….
hani bar për të jetuar.
Hani arkat… hiç mos mbeten
mbretër – sa të hani veten.

KENGA LABERISHTE

Kur ja marr o me të qarë
asaj kënge trimërishte,
them: – Eh, mbeta si i vrarë,
se dyjarja labërishte
më kujton …. O Perëndi,
nuk e them, po do ja nis
sy rrëmbushur në arrati
si bilbil i Labërisë!

DERI KUR…

Deri kur i arratisur,
i pastrehë në mërgim,
deri kur o shpresëngrysur,
do të endesh pa drejtim?

Kthehu, lumëmadh në Atdhe,
mba në gji atë flamur
që valon i fsheht atje!…
Bëhu burrë! Po deri kur?!

PERMENDORJA E VLORES
(luftëtarit të panjohur)

Trim , arbresh, ja ti si hekur
çelik më rri pa tundur!
Fsheh në sy turmën e vdekur
që nga vdekja s’është mundur!

Rri rinia e të sheh,
por mjerisht ajo s’të njeh!
Edhe pyet, o zemërftohur:
– Ç’është ky trim i panjohur?

TE VARRI I DREJTESISE

Të pat rritur me pekule
drita e jetës… Po tani,
pse e vdekur ju përkule
dhunës – arit, pa stuhi?

Ja… të qan o turm’ e gjallë
që të humbi. Dhe me hak
të kërkon. Si thua, vallë,
për t’u ngjallur, do shumë gjak?

N’ARRATI

Kokën mu në trastë e futi,
mori dhenë… Pse o Zot,
tërë kohën jetëshkurtri
qetësinë nuk e gjen dot?

Ligja me kamxhik s’e zbuti
skllavin që endet sot e mot,
llogore nuk gjen gjëkundi
dhe mundimi s’e mund dot.

TUNGJATJETA SHQIPERI

……………….

Tungjatjeta Shqipëri, Nënë e fisit mirëpritës
për ata që të nderojnë.
Tungjatjeta Shqipëri, Nënë e fisit kryengritës
për ata që të lakmojnë!

Ti je Besa, bujaria, Nënë e fisit legjendar
për ata që të nderojnë.
Ti hakmarrja, burrëria, Nënë e fisit zemërzjarr
për ata që të shkelmojnë!

Ti o Nënë, tërë jetën sa kujtohet historia,
theve prangat që të hodhi shkelësi dhe barbaria!
Fryma jote, jeta jote, zemra jote është Liria!
Dhe kur bota ballkanike ra në zi, në robëri,
viset e tua kreshnike nuk i shkeli dot njeri.
Bijtë e tu sorkadhe mali, rritur erërash për trima,
suleshin mbi invazorët, si në malet vetëtima.

Ti me shekuj dhe kushtrimin për çlirimin e Ballkanit.
Ti me gjakun e arbëreshit skuqe jetën e tiranit,
shkele ligjet e sulltanit, ngrite zërin për Liri,
dhe me gaz djemtë të këndonin “Tungjatjeta Shqipëri!”
…………………….

(Përgatiti për: “ADMET”, Hiqmet Meçaj)

ISUF LUZAJ

(1913-2000)

 

Isuf Luzaj u lind në Kaninë të Vlorës. Pasi mbaroi gjimnazin në Shkodër, ndoqi studimet e larta në Universitetin e Sorbonës në Paris. Ishte delegat i Ballit Kombëtar, në Konferencën e Mukjes më 1943. Më Nëntor të 1944 u detyrua të marrë udhën e mërgimit; në fillim në Itali, pastaj në Argjentinë dhe nga 1965 në SHBA. Është një nga figurat më të spikatura të kulturës sonë kombëtare, me një krijimtari të pasur në fushën e letërsisë, historisë dhe filozofisë. Veprat e tij, shumica të pabotuara, përbëhet nga 93 vëllime. Krijimtaria e tij letrare fillon që në vitet ’30 me përmbledhjen poetike “Rrëfimet”, botuar më 1938. Më 1954 botoi në spanjisht romanin “Lumenjtë derdhen të kuq”. Lexuesi shqiptar është takuar me të tepër vonë, në vitet ’90, kur në Tiranë filloi të botohej ndonjë vepër e shkëputur e tij. Më 1995 u botua “Gloria e çmendjes” (poema), më 1996 “Ekzistenca dhe boshësia” (libër filozofik) dhe më 1999, libri “Sëmundjet e shekullit” (Esse filozofike).
Prof. Dr. Isuf Luzaj ka punuar për një kohë të gjatë në disa universitete amerikane si titullar katedre, shef i departamentit dhe si profesor i filozofisë, i letërsisë frënge, i gjuhës dhe i letërsisë spanjolle. Ai ka patur miqësi dhe korrespondencë me disa presidentë të SHBA. Titullin e lartë “Profesor Emeritus” ia ka vendosur në gjoks vetë Presidenti Regan.

ANGUSHI

Ekzistencë dhe Qënie, asimetri cinike,
Ekzistoj kur veproj; lë gjurmë udhëtimi.
Qënia jam, Esencë që lëviz si një hije
Pa e ndjerë Kohën as mike as armike,
Pa njohur udhën as ku të shpije drejtimi.
Këto janë trajtat e shpirtit abstrakt
Ndonëse kujdesi përgjegjës është i imi.
Nuk ekzistoj kur jam, veçse ankthi shëtitës,
Marrë frymë ndaj provoj, besoj që jam i gjallë,
Ndjek kopenë pas çobanit për qullin e ditës,
Shtohem në breza pa njohur ç’është malli.
Kjo është piktura e shpirtit frikacak,
Ja robot angarie: ja dash sa për gjak.
Qënia s’është mjaft, kur ekzistoj, jam i lirë.
Ekzistenca dhe Esenca janë qënia më e mirë.
Kjo është simetria e nderit, virtyt flori.

***
Kur jam, e gjej unin në çdo orë e çdo stine,
Ai që qesh dje, të heq zvarrë pleqërinë
Pa ditur as unë, nga vete e pse vi?
Ky është dënimi i jetës, ky është kërkimi.
Kjo ethja c tyre, kjo angushi!
Kur ekzistoj ngjitem në shkallë
Çdo çast një unë tjetër, larg nga uni i djeshëm.
Ekzistenca dhe esenca një formulë e rrallë,
E shoh kohën që do vijë si një pasqyrë e qartë,
I shoh ndodhitë si do vinë varg e varg.
Uni fluturon në sferë të përjetshme.

Ekzistoj në këtë orë të ftohtë e të trembur.
Drita e shpirtit ngadalë si shenjtore
Vjen pa e thirrur dhe më merr për dore,
Shërojmë çdo plagë shoqërisë së dhembur,
Esenca ekzistencës i është diell diamanti,
E nxjerr nga tuneli ku e burgosi kërkesa.
Në unin tim rron besa dhe shpresa,
Sjellin me karvanë dituritë e vjetra,
Guximin e heroit, fuqinë e gjigandit.
Dhe kur i mbarohet vaji kandilit
Digjet misionari qe është fitili,
Po drita vazhdon ne shekuj ndriçimin.
Ndaj ekzistoj me Esencë te misterit.
Ati i dheut, i detit, i qiellit
Kur më nisi, më dorëzoi fenerin
Për të udhëtuar udhën e kryqit.
Për t’i mësuar Kohës mësimin.

LUTJA E POETIT

O Zot! Unë s’e di, ose, s’jam i sigurtë
Je, apo nuk je?
A je mendonjës, gjykonjës, vendonjës?
A dëgjon me veshë? A sheh me sy
Ç’ndodh përmbi dhe?

Apo do jesh një fuqi magnetike,
Fuqi elektrike me ligje fizike,
Fuqi misteri me ligje matematike?
Atëherë, kur të flas ty, unë folkam
Me vete!
Po në qofsh ti, o Zot i vërtetë,
Zot mendonjës, siç thonë të gjitha fetë
Që i njoh mirë dhe mundohem t’i besoj,
Dëgjo, o i madh këtë lutje të shkretë:
Ki mëshirë për mua, po vdes prej mërzie!
Kam qenë i bindur, i dashur, i urtë,
Kam ndezur në ballë fener diturie
Ngado më shpuri çdo furi stuhie,
Kam edukuar breza rinie,
I sinqerte në page, mëshironjës në luftë.

Kam vuajtur kur vuanin të tjerët,
Kam rendur në ndihmë, kur qanin të mjerët,
Bishës i mësova drejtësi njeriu,
Jam shkrirë për të ndritur, siç shkrihet qiriu.

Po, o Zot i madh, Zot i adhuruar
Kur shoh gjurmët nga kam udhëtuar:
Çuditem me shpirtin, si i pati duruar
Gjithë padrejtësitë që erdhën kundra meje.
Asnjë mirënjohje, as mendje, as feje.
Kur u dhashë bukë, më qëlluan me gurë,
I nxora nga deti, më hodhën në lumë,
I përqafova, më ndukën me dhëmbë,
U shërova plagët, më shtytën me këmbë,
U dhashë dashuri, më dhanë hidhërim,

Që sot e tutje, nuk do të kem më durim.

***
Të më paskëshe lindur një njeri të thjeshtë
Pa zemër, që s’ndien pulsin e trishtimit,
Një vreshtë rakie për të vjelur në vjeshtë,
Një kalli grurë për bukë të ushqimit,
Një mur i rrëzuar nga dielli dhe lloha,
Një shkëmb rrëzë mali që harroi koha,
Një fletë mullage, që s’e nduk asnjë gojë,
Një trung i rrëzuar i një pishe të vjetër,
Të më çanin xifla për dritë në kasolle,
Një vjollcë nën fier, s’vjen njeri të më kërkojë,
Një fletë dushku, lisi a molle
Që e rrëzon era pa dëshpërim
Rrënjëve të saj u bëhet ushqim.

Të paskësha lindur si çdo lodër foshnje,
Të gëzoja, të qaja kur bien dhe vriten,
S’qëndrojnë dot në këmbë, dalëngadalë
Sa të rriten,
Do bridhja me ta nga dera në qoshe,
Pa njohur as emrin, çdo të thotë dëshpërim.
Ti preferove, s’di përse? Zoti i Qiellit,
Që unë të vuaja në një lodër të humbur,
Që unë të vuaja torturat e Ferrit,
Një shpend arratije si shiut dhe diellit,
Pas fletës së plepit të mbërdhij duke u strukur.
Këngëtar të këndoj në pranverë e në verë,
Të qaj në dimër për halle të njerëzisë,
T’a hidhja zarin, të bjerë si të bjerë,
Kujdestar i lirisë për krah vegjëlisë
Të këndojë poeti, kur ka ëndje të qajë,
Ta djeg esencën e tij pa të metë
Për jetën absurde me kurthet e saj.
E ç’t’i numëroj, kur ti i di vetë?
E ç’pret më ti, të të lus paskëtaj?

QUO VADIS DOMINE

Ne, jemi ç’ka na është dhënë pa e kërkuar
Dhe ç’ka na është marrë pa leje.
Çdo gjë që vjen është një dhuratë
Pa e merituar, si drita dheut.

Ne vimë miq udhëtarë: pa e kërkuar
Dhe të pa pyetur, nëse duam të vimë,
Porse vetëm për pale minuta;
Pra, ikim pa dashur të ikim.
Lëmë vendin që të vijnë të tjerë të panjohur,
Të flenë në dyshekun tonë
Duke ndenjur zgjuar,
Ca të tjerë në gjumë dhe kur nuk flenë.

Graviteti është dhurata jonë,
Ç’ka fitojmë, vjen kur humbasim,
Sepse ne kurrë s’e dimë alternativën
Në mes të së ligës e të së mirës,
Shqisat i gjejnë dhe na i qasin.
Veset kur i diktojmë është shumë vonë,
Nuk mund t’ua masim
Distancën që na ndanë.
Ashtu si drita vjen pas errësirës,
Errësira vjen pas dritës,
Pa u takuar kurrë.
Ashtu vijnë ndodhitë tona gjatë udhëtimit,
Na heqin zvarrë, si robër me litarë,
Pa e pandehur ne, ku do mbaronin
Dhe kur do na i tregonin
Shkakun, efektin dhe përse i krijuam.

Pesha qe na lënë ato trashëgim
Do na rëndojë mbi shpatulla si mali,
Ajo është dashuria që domosdo do transformohet
Në mëri, urrejtje, konflikte,
Rutinë monotone.
Të liga e të mira bëhen zakone,
Humbasin çdo kripë e çdo shije,
Ne rrëzohemi, rrokullisemi në bokërimë.
Është një qarkullim, si uji në avull,
Si avulli në ujë përjetësisht,
Jashtë kohës dhe hapësirës, i tërë Universi.
Ne: mikrokozmi; ndodhitë: makrokozmi.
Ku vete, zotni?

EPIDEMIA

1.
Shekulli i çmendur si oqean qiellor
Infektoi njerëzimin,
Një plagë në shpirt të çdo frymori,
Është tirania që pruri ai.
Shtypja e trurit trodhi mendimin dhe ndjenjën.
Ngriu njeriu në këmbë, sado që i dhembi
Si një shqerrë që i zë këmbët shkëmbi,

2.
Kur gjendem bosh: në shpirt e në mendje
Më shtyp diçka si një peshë hakërrimi,
Një korb që shpon me thonj në mushkri
Viktimë, pa shpresë shpëtimi.
Rritet çdo çast ankthi anonim
Nga origjina e lotëve,
Më djeg qiellzën si gjuhë nepërke.
Si një fletë këlkaze helmuese
Në gojën e foshnjës që e përtyp pa ditur.
Lotët tregojnë efektin e arsyes,
Ndërgjegjja mbetet shkretëtirë
Si shkatërrimet e qytezës
Nga shëtitja e tërmetit
Që erdhi pa thirrur, dërmoi dhe iku.
La prapa provën e fuqisë së tija
Në kryqet e varrezës.

3.
Era e mërgimit ka ngjyrë të murrme
E ngarkuar me hapësirë e me ujë;
Koha e bën eksperte në dhembje,
E shpalos flamurin e saj
Të bërë me tezgjah me lëkurë njerëzish
Të sëmurë.
Koprace siç është monedha e lëmoshës,
Si ajo e ftohtë, dita refugjohet
Në boshësinë e paditurisë,
E thyer si shpata prej shtogu
E një kusari lapurak
Që vjedh kasollet e të vobektëve:
Ashtu si dita nga braktisja e diellit,
Nga turpi mëshihet loti
Prapa qepallave lakuriqe të rrudhura
Të plakut, që s’shijoi asgjë nga shekulli
I tij.

4.
Në mes të kohës e të hapësirës
Mëshihet fantazma e gjesteve të mi,
Të mosgjësë se çmendur që ngjan si një hije
Që u ngjitej prapa ëndrrave të idealit
Të paarritshëm siç është lumturia,
Siç është Universi me galaksitë fugonjëse.
Ajo e dënoi me zë të burrit të ve
Që çdo agim dite, çdo errësim nate
I numëron dhembjet në tespije
Si bathët e fallit, në duar të një shtrige.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, qershor 2009)

DALAN LUZAJ

Dalan Luzaj u lind në Vlorë. Babai, Isufi, qe një nga krerët e organizatës së Ballit Kombëtar Shqiptar. Pas ardhjes së Enver Hoxhës në pushtet Isuf Luzaj u largua nga Shqipëria dhe në vend të tij familja u ndoq dhe u persekutua. Dalani publikoi poezi për herë të parë në revistën Nëntori në moshën 18-vjeçare. Shtatë vjet më vonë ai dhe gjithë familja e tij u internuan dhe qëndruan për 22 vjet të izoluar. Në 1990 emigroi në Itali dhe tani jeton në Çikago. Ka botuar ndër të tjera, librat me poezi: “Jeta më gjeti vetëm” 1995; “Diejt të largët” 1996 dhe “Pa rrugë” 2002.

FJALA

Në qafën e hollë te fjalës
një zilkë e ngjyrosur troket;
fryn erë nëpër vite,
zilkën as shpata se pret.

SHPELLA

Asnjë rreze dielli nuk lë të hyjë brenda;
braktisur në shpella: myshk lagështi;
në barkun e errët bluan njolla të rënda,
komite, pirate, vrau në tradhti.

Vjega errësirën pjell e rrit,
buzëplasura e pagojë, veten fsheh;
kur tinëz hyn e hap hone në shpirt,
Tomorri në prag, ti s’e sheh.

PANTALLONAT E INTERNIMIT

Pantallonat e mia
të mbytura në andre,
i lante Burbi,
pa mundur t’ua hiqte dot vuajtjen.

Pantallonat e mia si ditë të çngjyrosura,
varur tek derë e kooperativës,
në gozhdën e ndryshkur të internimit.

Era së largu m’i përkund në kujtesë
fytyrë e pashlyer e mjerimit.

NJË DITË ME DIELL

Kjo është për ty që mbete larg;

në mund ta sjellësh pak ndër mend
një shpirt i ri që digjej flakë,
një gur qe ende s’ka zënë vend.

Më vjen e shkuara ndër kujtime,
ekran i mjegullt, me pak natë;
një ditë me diell ish jeta ime
kur ty te njoha.
Çast i artë.

GRATË E POETËVE

O gra te bardha, patët fat,
se me vullkanin ju jetoni,
kur niset llava lumë i arte,
përbrenda saj dhe ju ndriçoni.

Poeti është dhe s’është i juaj,
kur ngjall nje lule a shkrep stuhinë,
kur përballë natës rri syzgjuar.
Një shpirt që digjet per njerine.

NJË NËNË

Sa lot kish derdhur ne vetmi,
sa “ah”! tek zoti pat derguar,
këtë vec shpirti i saj e di
dhe zoti lart n’e pastë degjuar.

Gjithçka që prekte bëhej lot
dhe loti ndriste sytë e tretur;
ah, mrekullitë që kish kjo bote,
kaq mizorisht ia pati fshehur.

Gjithë zinë e mbledhur nëpër jetë
a thua vdekja do t’ia tresë?
E luti vdekjen “eja shpejt”-
dhe vdekja s’mund të mos e merrte.

DRITA

Dritë quhej nëna ime,
E mjera dritë nuk pa kurrë,
helmin që la pas
s’e ka as gjarpëri nën gurë.

Lodhje. Plagë. Trishtim.
Të njohu emrin që le pas,
të njohu brenga e shpirtit tim.
me ligje vdekja qan mbi ty;
tani je larg, moj e shkretë,
mbi ballin tënd hedh hijen një selvi.
Nënë e braktisur… Pesë fëmijë…
Dheu s’të tret,
nga dheu më bën dritë.

SYTË

Gjithçka vjetrohet,
qoftë një mrekulli e rrallë.
Vetëm sytë janë të rinj.

Shikomë dhe një herë
në paç mëshirë të mbetem i gjallë.

VITRINË

Xhepa të ftohtë,
Xhepa të shpuar,
Era e mëngjesit i flladit,
Era e mbrëmjes u hedh pikëllim.

Digjet shtrati nga avujt e nxehtë,
Ndërsa buka
Shkëlqen
Në vitrinë.

I QASEM LULES

I qasem lules.

Kur e mbaj në duar
është e gjitha e imja.

E mund t’i jap hije atje ku ka dritë,
E mund t’i jap dritë atje ku ka hije.

Duke belbëzuar fjalë prej fëmije.

EMIGRANTI

Kur hyn në orbitën e vrulli dhe shpresës
Njeh forcën shtytëse që kurrë s’ndalon,
Sado që t’i qepet maratonës së jetës,
Ngelet në pjesën që gabon.

PLAGË

Erdhi jeta e më gjeti vetëm,
Jashtë rrugëve, të heshtur, syhapur,
I prita goditjet me pamje të qetë,
Me buzagazin e dhimbjes së zgjatur.

Erdhi jeta e më gjeti vetëm,
Të dal prej vetmisë s’kam se si.
Nuk më rinon as i gjithë kontinenti,
Plagët, kur vrenjten, më therin në gji.

KU T’I VENDOS SIMBOLET

Ku ta vendos simbolin e Nderit dhe të
Drejtësisë?
Ku ta vendos simbolin e Pritjes dhe të
Dhimbjes?
Ku ta vendos simbolin e Dashurisë`?

Piedestalet e kohëve moderne.
Bëhen copë e thërrime.
Po i vendos
Mbi varr të nënës sime.

PUTHJE E NXEHTË

Puthuni lehtë
Gjithsesi jo rëndë,
Pas buzëve janë dhëmbët,
Herë si sharra
Herë thika të mprehta.
Puthuni lehtë
Siç puthen presidentët plot jetë.

Bymehen shtetet
Derdhet gjaku i nxehtë.

DO VIJ TË TROKAS

Si flutur
Në mbrëmje
Do të vijë shpirti im,

Ç’ngjyrë do të ketë
Nuk e di.

Kudo që të jeni
Do vij të trokas.
Me brengën që erdha, ika
Dhe s’munda t’ju flas.

MË FAL POEZI

U nisa drejt teje në agimin e jetës,
Si fëmijë i larë e i ndërruar.
Ecja shpresat ushqeja:
një ditë do të mbërrija tek ti.
Cikloni i tmerrshëm ma mjegulloj rrugën.
Më fal, poezi.

!!!!

Në kufijtë e pamundësisë
Mbijetuam;
Diellit të lirisë
S’u barazuam

LERJA BALTËS

Toka eshtrën e ha ngadalë,
As pluhur
As hi
Vetëm tokë.
Mbi dhe eshtra bluhet me fjalë;
Të lutem,
Lërja baltës pjesën më të fort.

PA RRUGË

Mes rrugësh
Rrugë nga të katër anët
Rrugë me fund,
Rrugë pa fund,
Ti mes rrugësh mbete pa rrugë.

MË PRIT

Më prit në shtegun ku rri ndarja,
kur dallëndyshet ndërrojnë fole;
në s’ardhsha unë, të vjen fjala,
si fund
apo si nisje e re.

BRENDA TEJE

Bisedo me qindvjeçarët:
As erë
As varre
As eshtër.

Brenda gjakut tënd gurgullojnë
Ata
Dhe të tjerët…

YLBERI I MOSHËS

Pranverës, dashurisë sate i rriteshin
qindra lule.
Qelqit shpresat pikonin ngazëllim.
Brenda rritej krenaria ylber.
Kush pritet të vijë?
Të shumtit, s’kthejnë,
Të gjallët i shplau shiu i përbuzjes.
Zbret shkallët e vetmisë bukuria
Përshëndet dimrin e saj.
Ylberet vyshkur nën këmbë;
Thirr lotët e qaj.

SA MË LARG

Perse ankohesh shpirt i sfilitur?
U përplasëm kush e di sa herë
Bashkë me dhembjen shpresën patëm rritur;
Nëpër hone diell a drite do të bjerë?

Virtytin e verbon shkëlqimi rremë
Botë e krisur mallin nuk ja ka.
Turmë e shthurur nderit më s’kthen.
Sa më larg, shpirt, nga ata.

ATDHEMOHONJËSI

Qetësi e shpirtit e ka lënë
Një hije e zezë
S’ju nda nga pas
Një forcë
nën vete e ka vënë
Pa trashëgimtar, pa jetë, pa gaz.

SONTE

M’u dashka sonte verë e vjetër
Magjia s’di ku më përplas,
O shpirt me dhimbjen gjer në eshtër
Trazime, brenga të lëmë pas.

U pamë me ditët nga kafazi,
Sërishmi heshtjes të kthejmë?
Boshllëkut verë të vjetër zbrazi,
Ç’ka humbëm kurrë më s’e gjejmë.

Ç’të ngeli, pije miku im,
Mos gëzim-dhimbja prap na rren?
Mohimi vjen pa ngushëllim
Të merr të plas e të mbërthen.

RIBËRJE

Kreshta e brengës në sy.
Ajsbergu rëndon thellësive gjer në gjak,
Çdo gjetje venitet pa ty
Për skllavin
Liria s’është pak.

Vdekjen pas krahëve…krenojmë
Labirinteve të saj hyjmë e dalim pa shkak,
Me sigurinë e njëqind vjetëve jetojmë,
Çuditemi
Si jetuam kaq pak.

Flakim mendimet pa vlerë,
Rrjedhës, ribëhemi ortek bore
Një çast, brenda nesh hyn pa u ndjerë
Brenga
Si mike e vjetër për dore.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, mars 2008)

SUZANA ZISI

Suzana Zisi u lind në Vlorë, më 1967, u diplomua për Gjuhë dhe Letërsi Shqipe në Elbasan, më 1990. Prej vitit 90’ deri më 2000, ka prezantuar krijimtarinë e saj në faqet e gazetave letrare të kohës. Botoi vëllimin e parë poetik “E bardha është pak”, më 2004. Libri u prit mirë nga kritika dhe lexuesit, u përzgjodh në 5 vëllimet poetike më të mira nga Juria e Konkursit Kombëtar “Penda e artë” 2005. Më 2006, boton vëllimin e dytë poetik “Imazhet kanë ftohtë”, me parathënie të kritikut dhe studiuesit të mirënjohur kosovar, Agim Vinca. Në librin e saj të parë, Suzana, prezanton një botë të veçantë poetike, nëpërmjet një ndjeshmërie filozofike dhe universale moderniste, e cila e shpalos trajtën e saj, përmes metaforave dhe simboleve individuale. Këtë metaforë dhe simbolikë, autorja e ngrë në një shkallë më të lartë në frymëzimin dhe ligjërimin poetik të librit të dytë, ç’ka ka sjellë jo vetëm modernizimin e imazhit poetik, por edhe një pjekuri më të madhe në vlerësimin dhe materializimin e ideve dhe dukurive të jetës dhe botës shpirtërore. K në proces botimi 3 libra, një roman, një vëllim poetik dhe një përmbledhje me proza të shkurtra.

NUK JAM PENELOPA…

Unë,
thur natën,
si merimanga,
Pëlhurën e dashurisë…
E,
ditën,
shthur,
atë,
që është endur
në një epokë
tjetër…
Nuk jam Penelopa.
Mtonjësit,
nuk erdhën.
U trembën,
fantazmat
e Itakës së vjetër…!

NE, TË VDEKURIT E GJALLË…

Të vdekurit e gjallë,
vërtiten
skutave
të territ.
Të gjallët e vdekur,
lypin
dashuri.
Hija e Hamletit,
hareshëm,
nxin
qiellin.
Kafka e Ofelisë,
thërmon
me ëmblësi,
eshtrat,
e atyre,
që,
ende
s’kanë lindur…!

NJË DITË…

Një ditë,
ti,
do bësh paqe
me veten,
dhe
me botën.
Unë,
do jem
e padukshme…
Skorje,
e flakur
pa pikë fantazie,
ne këndin
e fabrikës
së madhe,
të jetës…!
Ti,
do të më shohësh
mua.
Të pavlerën.
Të kotën.
Dhe…
Do të më lesh,
sigurisht,
aty…!
Ti,
njeri
që,
ke bërë paqe
me veten,
dhe,
me botën…!

LETËR DREJTUAR QYTETIT GRI

Lumenjtë e mi,
rrjedhin,
në detin
tënd
të vdekur…
Dhe,
më hapen plagë,
në shpirt,
në tru.
Ëndrrat
mbesin
jetime.
Legjendat,
vdesin
këtu.
Lumenjtë e mi
rrjedhin,
në detin
tënd
të vdekur…
Dielli,
dashuri
e harruar.
Shpresat,
tretën
pa lindur.
Unë
Rozafë e flijuar…!
Lumenjtë e mi,
vdesin,
rilindin,
rrjedhin…
Nën
qiellin
gri.
Nën
malet
e trishtuar.
Në
detin
tënd
të vdekur…
Tek ti,
që,
koha
të ka harruar…!

NO LIMIT

…pastaj
kufomën,
neurozat,
ma gëlltitën…!
Zemra,
më çmendi
me tiktaket
e saj.
Plaçentë e ndyrë
ti,
bota ime…!
S’ke faj!
…pastaj,
neurozat,
në shpirt
më gdhendën,
një humnerë
të thellë,
infinit…
Fluturojnë
copat
e trupit,
drejt ëndërrash
skandaloze,
duke klithur:
No limit!!!

KALENDAR

Një nga një i gris fletët.
Një nga një i ngrys ditët.
Përëndisë, ia bëj kurban
netët.
Muajt, s’kanë emra…
Vitet, i bëjnë sfidë rinisë.
Koha, dredhon duke imituar,
Përrallën e kecave, të Mama Dhisë…!
Mulliri i kafesë

Ti bluan, bluan skelete.
Përtyp kafka, mbeturina brinjësh,
çdo ditë.
Ti, bluan.
Bluan hije, linjash, konturesh, gjinjsh.
Ti, bluan, zhurmat, klithjet, përkëdheljet.
Bluan dashuritë…!
Bashkë me të ligun,
bluan dhe të mirin.
Ti.
Mulliri i kafesë, që, s’ta mbush
syrin…!!!

DON ZHUANI…

Endesh si hije, mes ecejakesh të pasosura…
Dashnor i përjetshëm.
Tragjik i shekujve.
Ti, Don Zhuani shqiptar i legjendave.
Ti, fantazma ironike e netëve…!
Konstandin!
“Vëlla” i përbaltur.
Pse frikë patën?
Pse s’thanë të vërtetën?
Doruntinat, ti, i ndërroje përditë.
Pse e përçudnuan kështu legjendën?
Pse mbyllën sytë?
Shkatërron dhe rilind.
Shuan dhe ndez,
Ëndrrat e vajzave të prera në mes…!
Herë – copa balte tragjike, lëshon.
Herë – ar – eliksir dashurie.
Herë Doruntinën – princeshë, përqafon.
Herë, i frikshëm, shfaqesh si hije.
Qëndron statujë, mes jetës dhe varrit.
Stepesh!
Të hysh, a të dalësh?
Të rendësh, mes territ, skandalit?
Hapin, gjëkundi ta ndalësh?
Konstandin!
Don Zhuani im shqiptar.
Oqeane lotësh mblodhe në altarët e pritjes.
Pasione pa fund ndeze.
Shuajte zjarre tragjikë.
Me alibinë – satirë të Ngritjes,
Nga i yti varr, alegorik…!
Endesh fantazmë, mes ecejakesh të panumërta,
Dashnor i përjetshëm.
“Vëlla”!!!
Ah sikur…
Doruntinat e dhimbjes, nuk vdesin.
Rilindin, nga brinjët e tua…
Si Eva, nga Adami, dikur …!!!

JAM NË MES TË PYLLIT…

Jam në mes të pyllit, zgjatma dorën…
Lakuriqi i natës, flatron lyrshëm.
Merimanga?
Ah, merimanga,
Makth që lëviz pareshtur këmbët.
Gjethet,
duar që vyshken e rrudhen pa lindur.
Koha,
ka vdekur në prag të së ardhmes.
E shkuara e uritur, lëmon dhëmbët.
Qielli,
e mbylli në varr ngjyrën blu.
Nata e gjatë, mbretëron gjithësinë.
Akrepat,
po shkallmojnë së mbrapshti orën…
Jam në mes të pyllit, zgjatma dorën,
Mos më lër këtu…

Endrra ne pjaten
e mungeses…

Jam po ajo bebe…
U linda të martën.
Ora 02.
Përballë teje
dhe një planeti të panjohur.
Unë-satelit-dhimbjesh,
ndiej gërricje dhe therje
të ngarkuara me shekuj,
minuta,
sekonda,
Gdhendur prej teje në testamentin gri,
Në trupin e lebrosur nga vitet,
bardhë-kuq-verdhë e zi.
Ende s’më ke njohur?
Kam ndërruar pelenat, jo fytyrën.
Prekmë përsëri
si dikur,
Kur Muzat m’i lëshove të kafshonin të uritura.
Skicoje përsëri buzëqeshjen,
tashmë mes rrudhave të lehta,
që përpijnë sa mundin
milimetrat – kilometra të lëkurës sime.
Planetin që fle brenda trupit të irnosur, me kafshime.
Ti,
mos luaj në skenën e asgjësë, rolin e të habiturës.
Jam po ajo bebe…
Tashmë, më e mençur me çmendurira,
Më e varfër me rini.
Luaj më mirë tragjedinë e radhës
dhe lërmë të vdes në rolin tim të martires,
Zgjedhur në akropolin e perëndive te mëshirës,
me të vetëshpallurën verbëri të mosqenies,
mes ëndrrave dhe pamundësisë
që m’i servire ti në pjatën e mungesës.
Po gdhin e mërkurë.
Qeshu!!!
Jam unë ajo e pafajshmja e orës 02.
Ishte e martë si sot, të kujtohet?
Dhe ylberi – shtrati im, ndrinte nën kurorën tënde,
si tani – kjo foshnjë e fantazisë sime
që do vdesë pas disa sekondash.
5…Mos m’i ndaj sytë
4…………….Më puth përsëri
3……………………Bekoje Muzën
2…………………..……………Ma fal ylberin
1………………………………………….Oiiiiiiiiiiiiiiii…
Dje ish e martë.
Ora 02

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, dhjetor 2007)

ALISA VELAJ

Alisa Velaj u lind më 1982, në Vlorë. Ka kryer studimet në Fakultetin Histori-Filologji për Gjuhë-Letërsi. Më 2008 ka mbrojtur Master pranë departamentit të Letërsisë me temën: “Katarsisi në prozën Kuteliane”
Ka botuar librin e parë poetik: “Themelet e erës”, Tiranë, 2007. Ka botuar poezi në gazeta e revista letrare si: “Fjala”, “Poeteka”, Albania, etj.
Është bashkëautore në antologjinë poetike “Poesie Albanaise” Belgjikë, (Përmbledhje me poezi të përzgjedhura shqiptare botuar në Bruksel në gjuhën frënge).
Velaj është një nga moderatorët e aktivitetit “Poeteka 3” për poetët e rinj nga 2006 e në vazhdim. Pjesë e bordit të revistës së përdymuajshme letrare “Fjala”, Mars 2007.
Poezi e Alisa Velajt është një poezi imazhi, ku ndihet një frymë misticiteti.
Ka një kursim fjalësh, një vizatim të natyrës, objekteve dhe ndjenjave njerëzore me sa më pak penelata, veçori kjo e poezisë cilësore. Ndihet mallëngjimi për ikjen. Duke lexuar vargjet e Velajt ndjen se ke të bësh me një poete të pjekur, megjithë moshën e re të autores, e cila para pak kohe ka debutuar me librin e saj të parë “Themelet e erës”. Në poezinë tonë të pas ’90 ka një prurje avangardiste të një brezi të ri poetësh që frymëmarrin dhe krijojnë në një “ambient të lirë”, tashmë janë shembur muret ideologjikë, po fryn një erë e re dhe tepër e mbarë për poezinë shqipe, do të thosha se “po vjen pranvera” dhe lulet e para sapo kanë çelur, një nga këto është padyshim poezia e A. Velajt.

Përzgjodhi poezitë Andi Meçaj

RRËFENJË PELEGRINËSH

Askush s’merr mundimin
Ta dëgjojë rrëfenjën prej fillimit.
Gjethja është gjethe
Dhe pema është pemë.
E gjelbra prore mbetet
Iluzion pamor,
A shtrat i drunjtë i pavetëdijes.

Njëherë dashurova bredhin që s’ishte bredh
Dhe tremba vetminë me degë kaltërsie.
Pastaj aq shumë më lodhi pagjumësia,
Sa rashë e lehtë pupël mbi kurora pemësh.

E pikërisht këtu nis përralla,
E asaj ç’ka pelegrinët të thanë për mua;
Se njëherë paskam qenë krejt prej mishi,
Por më pas-thurinë gjethnaje,
Një natë shtatori humba aftësinë
Që të ndiej afshet e kurmit tënd.

E ftohtë si në genet e origjinës,
Frymoj netëve nën hije qirinjsh
Pa kuptuar kurrfarë gjëje
Nga loja e brishtë e flakëzës.

…Dhe rrëfenja mbaron çdo natë me hënë
Kur ti i dehur nga lëbyrje trupash
U falesh Venerave me fytyra të mjegullta.

Pelegrin i trishtë
I udhëve ku pemët s’kanë gjethe!

ABSTRAKSION

Dhe hëna e njohu vetveten
Kuptoi se dritën e merrte prej diellit.

Unë,
Unë dhimbja vjeshtake,
S’kuptova asgjë…

Vështrova veç gjethet që iknin prej meje
Nën një ndriçim të hënës-pjepër.

Pastaj,
Pastaj nuk fola kurrë më!

LAMTUMIRË MBI NJË GJETHE

Po të lë me vetminë e drurëve
E të bredhave që s’njohën tjetër stinë
Veç gjelbërimit.

Po largohem nën një qiell të hapur, të hapur
Me idenë se kjo stinë nuk ishte utopi.

Ty, po të lë ngrehinës së lulëzimit…

NJË MIKU

Drurët kanë vetmitë e tyre
Vjeshtën
Dimrin
Erërat.

Unë të kam ty,
Fiksuar mbas drurëve
Me keqardhjen tënde prej bredhi!

JERMI

Ra shi me gjyma
e u derdh qielli në tokë.

Lule-mëllaga s’di më kujt t’i lutet!

TINGUJ NË MUZG

Çdo tingull në muzg
Të bën të heshtësh.

Ti më vjedh ngjyrat
E më prin
Kah drita e fshehur
O natë!

UJI

-1-
Uji që rrjedh nëpër qenien time
I ngadaltë
I rrjedhshëm
I lëngshëm
Uji

Freski e lagësht
Buzëve mishtore.
Përherë rrëmbyese
Shkatërruese si uji.

Lumenj të pandalshëm
n’ajri marrafrymëse.
Lumenj përmbytës
të barërave jeshilë
Që bëjnë të dukshme
tejpashmërinë e ujit.

-2-
Ujë mërmëritës
Shpateve të malit.

Ujë tronditës
Thellësive të errëta.

I kthjellët
I prekshëm
Oazeve të tua.

Lëng trallisës prej oksigjeni të etshëm
I një kopshti ujitur me aroma.

Pa cak
Pa zanafillë
Uji.

THEMELET E ERËS

Themelet e erës
Gjenden në shtegtimet e Odiseut.

Pëlhura e shthurur
Është ngrehina

AKORD I VONUAR

Mbi telat e kitarës, fluturëz
Dridhesh si akord i vonuar.

Është e heshtur nata, fluturëz
Strehë vorfnore lakuriqësh të verbër.

I mban pezull tingujt,
I bën të heshtin fjalët,
I merr frymën këngës.

Ti dridhesh e dridhesh si një shpirt në erë

Pemë e lulëzuar zgrip greminash vullkanike!

NJË PLAKU MALËSOR

(Camajt 100-vjeçar)

Ti bacë s’ke dashtë me u plakë
e sytë bojë qielli
i çon kah drita.
Kandilin e shpërfill
në çdo shuarje duhani,
ndanë lisave
ku jetën shkon andrra…

RITUAL

Ai qëron përherë lëvozhga vetmie.
Në kopsht, unë lakmoj çdo çast harlisjen e zambakëve.

Ka perënduar!

ANTINARCIZE

Rebelimet
Janë shpesh të denja
Për një djalë plangprishës,
Lule-kaktusi im!

Askush s’e lejoi
Vjedhjen e eleksirit,
Rrëkëllyer etshëm
Thatësirave zhuritëse…

Gjembat e tu janë devetë e një kohe
Kur oazet mërguan prej shkretëtirës!

MEFISTOFELIANE

Jam Orakulli i Delfit.

Me fjalët e mia të dykuptimta
Çorodis gjithë njerëzit.

Një mëngjes u thashë atyre
Se qielli është kthjelltësisht i turbullt
Dhe ata vranë mendjen për ditë me radhë
Të gjenin misterin.

Kur një mbrëmje njërin prej tyre
E gjeta të vetmuar ndanë lumit Leto,
I thashë se adhuroj meskiniteti

LAKMI

Ndrymë mes gjanash mortore
(Edhe qielli yllsue ka me mbarue)
Përse lakmoj Zot?
G.Ungaretti

Mbaruan Moxartët!

E mbramja melodi e Rekuiemit
Tingëlloi mbrëmë
në orën dymbëdhjetë të mesnatës.

Salierët putheshin qetësisht me të dashurat e tyre
Në kopshtin ku u shua melodia,
Dhe asnjëri prej tyre nuk e vuri re,
Se trëndafili më i bukur
U shkërrmoq në një pluhur rozë.

Ata putheshin!

Pa mundur të kuptonin dot asnjë shenjë.
Nuk e dinin se (s) ishin të përjetshëm

QENIE

Qenia jam unë
dhe ti
dhe ai
QË S’E NJOHËM KURRË.

Është Guri
mbi
gurë.

Fundi i librit
Pas librit

SHTËPIA

shtëpia që mend po shembet është e jotja
dhe drurët që rrëzoi mbrëmë stuhia ishin të oborrit tënd

më lër të t’i konturoj përmasat në një tjetër hapësirë
ku trarët e çative janë më të sigurtë
dhe rrënjët kanë zënë vend në dhera të parrëshqitshëm

pastaj të të përqafoj pa patur frikë nga asgjë

NËNTOKËSORE

asnjë tingull në muzg
s’e gërvisht dot heshtjen

asnjë kërcitje dere
s’më ngjall më parandjenjë

strukem kraharorit tënd si pulëbardhë e plagosur
nga uturima erërash që shurdhojnë dhe të marrët
e frikëra boheme
mos humbas gjërat
që kurrë nuk i pata…

KARAFILA TË KUQ

karafila të kuq
vetmojnë në vazo qelqi

përgjumur mbi nënkresë
frymon qenia ime

e karafilat janë gjak
gjak të kuq po të them

MITURAKE

vogëlushi mërmërin një këngë të pakuptueshme
e pret që kërmilli të dalë prej guackës

rreth tij thuret gardhi me bredha të lartë
aq pranë njëri-tjetrit sa kockat e rrashtës.

QIRINJ

Mbaj qiej më të ftohtë se të tutë mbi supe
E plot qirinj të ndezur
Për torta që s’di ku i humba.

Ti më thua të hesht sonte
Në performancën e yjeve
E të vështroj rënien e tyre
Me të njëjtën uri
Që lakmoja dikur shkumëzime dallgësh.

Po tash qirinjtë më shkrinë ndër duar
E unë s’po di ku t’i vë…

ZOG I LINDUR NË KAFAZ

Më e vogla heshtje
është më i tmerrshmi kob
për të voglin zog
lindur në kafaz

Si të ta shpjegoj konceptin e lirisë
kur di se ke ditur kurrë
çdo të thotë të kesh flatra

Të hesht ende me dashje
është si të mohoj qiellin
është si të mohoj ajrin

Fllade të shqetësuara më fryjnë në shpirt
kur ti bie, bie nga çdo fl(u)turim
përmbi plagën time
hapur sa një shegë

Qiellin s’ta mësova dot as si nostalgji!

PUTRAT E VDEKJES

Vdekja i ka putrat e bardha
me push të butë lepurushësh
dhe bardhësi verbuese
si të dhëmbëve të tigrit

Me push lepurushësh

fërkohemi butë-butë
nëpër gjithë lëndinat
ku çelin lulet narcise,
por liqeni mes lëndinës
s’na e shfaq kurrë
pasqyrimin e tigrit…

MESHIM

Klith
sa të duash
në ashtin tim

Në kraharorin tim
sa të duash
klith

e në muzg klithmën tënde
mbyte në ujërat e këtij deti

të qetohem kur më meshon shpirti
me shijen e klithmës
në qiellzë e në gjuhë

KUFIJ

Dielli verbon mes ishuj resh
ishujsh të tretshëm
ishujsh të ikshëm

Dielli përflaket në kreshta resh
kreshtash të tretshme
kreshtash të avullta

I dashuri i cigankës
me pishtar ndër duar
kërkon kasollen
ku ngrica shkrin gjymtyrëve…

PËRTEJ ZJARRIT

Joelit

Ç’vështron përtej flakëve
vogëlush i ëmbël?

Ky oxhak mendimesh të shastisi krejt!

Shih zjarrin
si zjarrmon
në sytë e gjyshit

Ç’ka përtej tij
i përket veç bablokut

tash për tash…

GJURMË

Veç gjurma e ujkut
e vetmja shenjë jete
mbi dëborë

SHPIRTËRA

Mbi ujëra enden pulëbardha të plagosura.
Trishtimi detar i qiellit.

DASËM

Dasëm intriguese për çdo indiferent.
Dhëndri me nuanca jeshile kërcen si i marrosur me nusen që nuk është vetëm nuse.
Herë-herë ajo shkëputet prej fustanit të vet dhe shpërbëhet ne trup dhe dantella.

Këtij çasti orkestra shkumëzon tinguj.

AVENTURA

S’e kishte prekur kurrë fundin e vet.
Kur nje ditë iu bë mbarë, i hipi të parës anije që gjeti në breg dhe udhëtoi rreth botës për tre vjet, tre muaj e tre ditë.
Pak ditë para mbërritjes, gjeti në një ishull te braktisur vëllane e vet binjak.

TEMJAN

Lutem sërish pas heshtjes ose hesht prore pas lutjes.
Zambaku i ëndrrave i është larguar prej kohësh ngjyrës së bardhë.
E bardha e borës, e bardha e petaleve… e deri tek e bardha e vezës.

Një korb më i zi se vdekja vjen rrotull zambakut dhe meket në krahët e shtrëngatës.

Era e temjanit të tejshpon nuhatjen…

MËRGATË

Te mërgosh prej vetes në një stinë harrimi është si të jesh më pak se nje gjethe.
Këngëtarët e një festivali cicërimash më shkelin syrin pa të keq.
Rrethi i tyre ciklik fillon e mbaron me vetë Ata.

FRUT
Më shume se Zotin, ëndërronte djallin.
Fruti që kishte përtypur i gjyshi, qëndronte i kafshuar prej kushedi sa kohësh, mbi kanapenë e shtëpisë së braktisur.
S’i kujtohej fort mirë, në ishte ai apo ndonjë tjetër që e kishte lënë në mëshirë të fatit.

KRIM

Majë gjelbërimit rriteshin veç bredha.
Nën hijen e Tij, Natyra akuzonte Reminishencën, si banditin buzë rruge, i cili në vend që të vriste hijen, vrau veten.

Krim makabër për çdo fillestar…

ZOGJ

Është fëmija që mpin dhe diellin me vështrimin e tij.
Lapsi lëviz me ngadalë mbi letër dhe vizaton zogj në vend të gjetheve.
Degët, ashtu si dielli, përshendesin ëngjëjt dhe Lirinë.

HIJE

Hije të çoroditura
popullojnë netët tona

hije të trishta
që s’njohën kurrë trup

e lindën qenie veç në përralla

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, janar 2008)

ARIAN BOGDANI (Petro Papakosta)

U lind më 29.01.1966 në Vlorë. Ka botuar librat me poezi: ENARKSI- 2000; CILER 32- 2002; EN DELPHOIS EI- 2002; ATJE DHE PASTAJ- 2002, etj.
Në kohën e lirë ushtron edhe pikturën.

NJOHJE

Njoh vokalizmin e asaj marrëdhënieje
prej dënimit që kryej (bëj).
Ndjej çka fort më shtyn
e në të njëjtin vend më le.
Shkas nëpër gabime të pjerrëta
veç për t’u fuqizuar me hamendje.
Njëherë në kaq emërtoj…
dhe vigjëloj atë qetësi
që shpërthen në heshtje.

ËNDËRR
…
Ndoshta janë fjalëplazmime të pathënash
kjo zhaurimë mjegullthyese.
Majë godinash rrënjoset Kuptimi
me dimensione asnjanëse.
Poshtë nesh një tokë që na qaset
dhe na mplekset nëpër këmbë.

Një frazë nokturne
cilëson lugatin iks (x).
Hyn në hartën e Tundimit
për të qënë minimum i vetes.
Fryma e Prishësit përplaset
në kohën e mermertë
… dhe shembet.

HULUMTIM

Atë natë
sinonimet më ndihmuan
t’i shkojë zanafillës
më tej se sa gjuhëtari.

Nëpër disa pantomima
ku pasqyrohej gjithë elokuenca
e një ligji.

Nëpër disa gjeste
ku krejt rruzullimi
përfshihej.

KOLAZH

Është lehtësia
e prejardhur nga ajo gjë
që përbën peshën.

Edhe një fjalë me ngarkesë mitike
është vetë miti.

Të ngarkuara janë ditët
me shkarkime netësh.

I ngarkuar mbetet boshi
me një lutje të zbrazët.

ZHDUKET DUKE U SHFAQUR

E qortueshme sipas rreptësisë mungesa.
Po për ç’gjë qortohet ajo që s’është?
Ekziston, por s’ndodhet.
Kështu është natyra e saj:
Fillon dhe zhduket
duke u shfaqur.
Sido që të jetë,
e përmbushur, e mjaftueshme…,
e plotë është më rrënqethëse
dhe s’ia di shpagimin.

I ka edhe drita gjithë mbrapshtitë
që të çojnë tek përkryerja.

NË PRAG TË PREJARDHJES

Mësuam netëve bregdetare
të dëgjojmë zemërgjerësinë e guaskave,
dhe tmerrin e një puthjeje
të pipëtijë psalmodi erëzash.

Në verbëri të shohim dritën e skëterrës,
ne të mbetur në prag të prejardhjes.

Kureshtarë të heshtjes fjalosëse,
kaq ngadalë u rritëm
sa na u desh të kapërcejmë veten…

Ndonëse skeletosemi si pasardhës të rrjedhës,
do të duhen dënesat e ëngjëjve
të na përmendin.

TRADITA

Kjo mesditë synon karakterin
gjelbërues të ajrit.
Sajon padukshmërinë ku cungimi
justifikohet si mirëqënie.
Për shtresat e një keqkuptimi pagan
lyp mjeshtërinë e shkoqitësit.
Ia ka dalë ndonjëherë të reagojë
si vetëdije largvajtëse…
Në kufijtë e një vetasgjësimi
bën fjalë dhe gjeste për shenjtërinë e Tij.
Ka ndodhur një herë të vetme
të rikthejë mëngjesin,
atë mëngjes
që zgjon traditën.

PËRNGJASIM

Vringëllijnë dy, tre epoka
si të metalta.
Xixë lëshon shpatë e kohës.

S’ mund të kemi qenë ne në ato frymëmarrje…
Në ato rrethore gjithnjë e më përmbyllëse.
Nëpër vertikalitetin ende luhet
një mizanskenë me diçka prej nesh,
prej mishi a floku
veç jo prej fjale.

Shtriqet njerëzia me veti horizontalitetin.
Skuqet për një paralele
të hequr me tokën…
Për një përngjasim
me dheun
tundohet.

ANTITEZË

Mbetemi me gjurmë shqelmimesh
nga mëri kujtimesh.

Me vendosjen e syzeve,
risjellim në zgavra
sytë e dikurshëm,
për t’u bërë edhe të tanishëm.
Dhe ti kësaj i thua ekzistencë?

Unë tkurrem,
dhe brenda meje
nga paraditja e së shtunës
deri në pasdreken e së dielës,
ndërhyn një javë e plotë
me insistimin për më tej…
edhe më tej akoma…
përpara fillimit,
në puqje me fundin.
Dhe ti kësaj i thua humbje?

MONOLOG PËR DY

Ajo që për kohën është ecje
s’është rrjedha jote.

Të ndjej, ashtu si ti
kur thua se më parandjen.
Ia dua trishtimin atyre qerpikëve,
edhe pse ka kohë që zëri yt
nuk thotë fjalët e tua,
por është një klithje që nis erën.
Zhbëhen këto gjuhë flakësh,
e kjo prushanë rretherrotull
mbledh endecakë të brishtë,
të padukshëm e hyjnorë.
Atje ku s’ka më brigje,
ngrihet një tallazitje
e na lë ndër duar ndërgjegjen e detit.
Atë pjesë që më ofrove
brenda dhe jashtë asaj mbrëmjeje,
bëje krejt veten tënde.
Dora jote ende s’është bërë domethënie.
Më afër dielli s’guxon
të gjejë ato fraza,
nëse ka të tilla
që provokojnë mizorinë.
Ka çaste kur të shkon ai belbëzim
pa ndrydhjen që i bën.
Pëshpëritje të forta thua
me zërin melankolik të potencës.
Ndonëse vështrimi yt ende
s’është bërë gjest,
as fjala – tragjedi,
ndaj jepmë çfarë mbeti para
dhe pas fjalës,
për të përkufizuar durimin
ose mposhtjen.
Ç’të them për mos-njohjen e vdekjes,
të heshtjes!
Të rriteshim fëmijë të mungesës,
bij fillim-fundesh!

Tashmë nënshtron zhurmat
nën hapat e tu
dhe vë rregull në qetësinë tënde.
Kërcitjen e prekjes tënde
jepu ditëve,
që të jenë zgjimet e mia.
Të ndjej, ashtu si ti
kur thua…
Rrjedha e gjuhës është koha jote.

ZBRAZËTIRË PLUS-MINUS HESHTJE

I hyj dhe dal prej saj
fshikulluar nga hapësira.
S’të mbushnin as heshtjet
që thosha,
as fjalët që s’thosha.
Me fjalë heshtja.
Kështu ishte e thënë:
Ajo zbrazëtirë kur mbushej me heshtje,
bëhej një emër
me mbiemrin në të kaluarën.
Kjo plotëri e privuar nga heshtja
bëhet një me mua
në kundërdritë.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, mars 2005)

ADRIAN SALIAJ

Adrian Saliaj u lind më 1964 në qytetin e Vlorës. Lëvron që herët poezinë, prozën dhe sprovën e mendimit estetik, duke spikatur e tërhequr vëmendjen e krijuesve vlonjatë. Më 2007 boton librin e tij të parë poetik “Fjalët që bota harroi”.
Për një kohë të shkurtër emigroi në Austri.

DHE S’DI

Ia nisi këngës gjethja
Pikon e loton shpresa
ti hesht në fund të paqes
e s’di nga rrodhi vjeshta
e s’di nga rrodhi dimri
e s’di nga rrodhi jeta.

Pikon e loton gjethja
ti hesht në fund të paqes
ia nisi këngës shpresa
në ngjyrë të manushaqes
e s’di nga rrodhi vera
e s’di nga rrodhi vjeshta
ti hesht në fund të paqes
e s’di nga rrodhi jeta.

KA PËR TË ARDHUR…

I vetëm
në çeljen e verdhë të mimozës
dhe shelgu që qëndis
qefinin tim në heshtje
gishtat e yjeve
si hala pishash
zbresin në shpirt
nga jorgani i shtrirë i qiellit.

Ka për të ardhur një kurorë
kushedi me ç’erëmime lulesh
mbi qefinin e shelgut tim.
Si mornicë ti shpirt
do rrëshqasësh yjshëm
në të tjera buzë
në tjetër qetësi.

***
Me kaçola loz
në shkallët e Olimpit
pullat shkëmbej
në tregun e zi.
Dy napolon
një Skënderbe
Një Zeus
shtrenjtë!
Një grusht me flori
Në djall betejat
e ndyra të pista.
Në botën vullkanore
që lëngon me protestat.
Është vapë!
Akropujsh ngjiten turistët
deti më zhvishet
të bëj pak not.

NËNËS TIME

Çdo ditë më shumë pakësohesh nënë, çdo ditë
më tepër fikesh.
Përse kërkon të ikësh nënë, përse
kërkon të ikësh?!
Çdo ditë më keq gjellët e shijshme, çdo ditë
harron e thinjesh
për ku kërkon të ikësh nënë, për ku
kërkon të ikësh?!
Çdo natë më pak gjumë o nënë, çdo natë
të shfaqen hije
përse kërkon të ikësh nënë, përse
kërkon të ikësh.
Çdo natë mërmërit në dhëmbë, çdo natë
mua më fshihesh.
Po mos kërko të ikësh nënë, po
mos kërko të ikësh.

AH TI

Pa kur sërish them lamtumirë,
pa kur sërish sytë shkas mbi xham,
edhe vështroj në hapësirë
ca hije që me ty më ngjajnë.

E kur sërish …
E kur sërish …
ç’ish jeta vallë
torb’ e lypsarit
që portë më portë thërrime mbledh.

A mosvërshim e vetëtimës
qiell e tokë mespërmes?
C’ish jeta vallë?
Ah, ti sorkadhes e livadhit
Ah, ti ujvarë magji e kroit,
më le mbështetur në dritare
e mallin zgjon e jetën zgjoi.

TË TRE

Rrëshqet i pikëlluar oktapodi
ia hodhi këmbët hënës
duke lëpirë
si të ishte kandilëz deti.

Po tretem,
edhe pak
edhe pak…
Në këtë muzg luspor
me drita të zbehta,
të befta
të tre hamë vetveten.

MOS U TRISHT!

Mos i dridh qerpikët
në rrezet e fundit të diellit tretur.
Mos u trisht duke psherëtitur.
E thua: ç’më mbeti?!

Mbetet hëna, qielli sipër reve,
mbetet freskia, kaltërimi i detit,
mbeten ullinjtë, qiparisat
dhe kënga e zogut mes tyre,
mbeten ditë të reja që ende s’kanë nisur
dhe shpresat fluturuese, të bardha,
pulëbardha këlthitëse.

A e ndjen?
Nga gjithçkaja ka mbetur ende shumë:
mbetem unë.

MIQTË E MI

Dëborës që bie
s’ia gjej dot emrin.
Vrapimit të përrenjve
s’ua njoh drejtimin.
Orët ndërroj me zhurmat
e çmendura të trenave.
Me zverdhjen e gjetheve
ndërroj ditët.
Ne u lindëm
kufi ti vëmë
fatit, pafajsisë.
Duart e mpira
zgjatur dëshiruar
drejt jetës
prekën vdekjen.
Mbetën të ngrira
të mpira
ndotur prej vetmisë
u tretën.

Ah!
Po vetëm atëherë
do t’ma kuptoni zemrën.
Kur veshët e lodhur
të kërkojnë mes zërave
që u gjen me hamendje
kuptimin.
Vetëm një tingull!
Atëherë
do vraponi drejt meje.
Kur sytë që humbin funksionin
në muret e trishtuara
të ngecin
mes egërsisë së dimrit.
Koha e zënë dhjetra herë
në befasinë e vdekjes
të përkulet përpara atdheut
kujtimesh
dhe peshën e mallit
detyrës
me dhimbjen
e fikjes.

Austri 1993

AZEM TROQE

Azem Troqe u lind më 1966 në qytetin e Vlorës. Ka ndjekur studimet e larta në Fakultetin Gjuhë-Letërsi në Elbasan. Ka botuar poezi në shtypin periodik si: “Zëri i rinisë”, “Nëntori”, etj. Poezia e tij shpreh shpirtin e tij të shqetësuar poetik, timid dhe të ndjeshëm, karakteristikë kjo edhe e natyrës së tij njerëzore.

MËNGJES

Vizatoi një derë,
hyri brenda.
Mira dhe Jori
pinin çaj.
Një pellush
hante qafën,
kaçurrelat vrisnin
karficën.
Ajri mbante
erë të mirë.
Kot e shava, tha,
këtë mëngjes.
Dielli në kopsht
hante fruta
të kuqërremta.

HENA NË DRITARE

Hëna futi kokën në dritare,
futi dorën në shtrat, preku një trup
të lakuriqtë. Në të vërtetë ishin dy trupa
të lakuriqtë. Preku bukuri mashkullore.
Gjëra të tjera më të bukura
nuk i pa dot, nuk i preku.

PASDITE NË FSHAT

Lëkundjet e kumbullës larguan të fundmin
harabel të ditës. Lehja e qenit
shoqëron kthimin e bagëtive. Rruga
pa hapa. Së largu vjen e qara e pyllit.
Hija e rëndë e një reje paralajmëron shiun.
Vajza në dritare psherëtin: -të gjithë
e ditkan dhimbjen time?

KUSHTUAR A. H.

Po vuan poeti,
zemërndarë në thela
nga thikë e dashurisë.

Eklips total diellor,
mbi fytyrën e tij fytyra e saj
është ngulur.

Mbaruan ditët e mëndafshta,
stilolapsi fle në xhep.

Gjithë ky burrë i madh
u fut
në një gotë verë.

Duke u lutur çdo natë
bukurosheve të frikshme
mos të trishtojnë
stilolapsin e tij të zjarrtë.

NË VARRIM

I vdekuri buzë gropës së varrit.
Përreth përcjellësit. Qiparisat në heshtje.
Dikush flet për virtytet
e të ndjerit, për ndershmërinë, për meritat.
Nga mallëngjimi i dridhet buza,
nga goja i derdhen tinguj gjysmakë.
Njerëzit nënqeshin. E zbresin të vdekurin në tokë
dhe ndërsa i hedhin baltë, kujtohen, edhe ai
ishte dikur një gjysmëmemec i lezetshëm,
përsëriste fjalët si rrotë e ndryshkur,
kujtojnë shakatë që bënin, fillojnë të gajasen.
Gjithë duke qeshur, i vënë përsipër ca lule
dhe largohen duke thënë: “Sa keq që na le, miku ynë!
kishim nevojë për ty”.

I vdekuri në varr isha unë.

PËRQAFIMI

Seç kishte një lodhje të bukur.
Nga nëna e saj e sëmurë a ndofta
e pamësuar ish me bardhësinë e pandalshme
të mureve, çarçafëve, doktorëve.
Më ftoi për kafe në bar.
Flokët i kish si nata, sytë si deti, buzëqeshjen,
si dhe emrin, i kish prej lulemimoze.
Kur u ndamë, më vodhi një përqafim.
Mbrëmja qeshi, miratoi. Nuk u pamë më.
S’e kërkova.

Ruaj përqafimin,
mbërthyer në shpirt
si gur të çmuar.

ENXHI LUAN NË PIANO

Enxhi luan në piano.
gishtat e saj janë yje
mbi vesën e mbrëmjes,
muzika e saj këngë bajameje
në fillimmarsin e pranverës.
Po ajo nuk e di.

E vogël bota,
futet e tëra në dhomën
ku Enxhi luan në piano,
hidhen e përhidhen karriget
nën ritmin e pambarimtë,
zogj të kaltër çukisin
ditën e djeshme,
që akoma pat mbetur
shtriqur mbi divanet,
muret përloten,
bëjnë “shët” me fashat e dritës,

sepse Enxhi luan në piano.

VDEKJA

Baba, kush është ajo zonjë e bardhë
atje tej, që na përshëndet
me dorën e bardhë e me fjalë
gëzimi?!

Kopshtarja e kopshtijeve tona.
E përhershmja. Shëtit nga lulja
në lule, nga pema në pemë,
prashit dheun, krasit degët,
nuk lodhet, tëharr barërat,
mbledh gjethet, nuhat lulet,
duke thithur hundët. Këndon:
“jetë, o jetë e shtrenjtë”!

Herë-herë këput
një trëndafil
a një zambak.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

SAZAN GOLIKU

Sazan Goliku është pseudonimi letrar i Pandeli Koçit. U lind në Vlorë, më 1942. Më 1956-1960, nxënës në gjimnazin “Ali Demi” në Vlorë; 1960-1962, mësues në rajonin e Fierit (Marinëz-kantjer); 1963-1967, Fakulteti Histori-Filologji (dega e gjuhës dhe letërsisë shqipe) në UT; 1967-1968, punonjës kulture në SHQUP; 1969-1980, redaktor letrar në shtëpinë botuese “N. Frashëri”; 1980-1981, kurs pasuniversitar njëvjeçar për filozofi 1981-2002, redaktor, zëdhënës shtypi dhe kryeredaktor i Fletores Zyrtare në Kuvendin e Republikës; 1985-1992, pedagog i jashtëm për Letërsinë e Kosovës në UT. Ka botuar: 11 libra me poezi e prozë, mbi 17 libra për fëmijë. Nga viti 1960 dhe në vazhdim ka botuar studime, kritika, intervista e recensione letrare në organe të shtypit, letrar e shkencor si Zëri i Rinisë, Drita, Zëri i Popullit, RD, Republika, Nëntori, Studime Filologjike, Dardania Sacra, Fjala, Jeta e Re, Jehona, Mehr Licht, Poeteka, Zëri, Albania, Telegraf, Obelisk, Universal etj. etj. në Tiranë, Prishtinë e Shkup. Ka qenë autor i mjaft teksteve të këngëve fituese të festivaleve në RTV. Ka shkruar zëra në Enciklopedinë e re Shqiptare. Ka fituar disa çmime letrare kombëtare e vendore. Ka qenë anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë që nga viti 1969. Ka qenë bashkëredaktor (me Prof. Dr. Emil Lafen) i Kushtetutës së Republikës të Shqipërisë (1998). Ka qenë zëvendëskryeredaktor i revistës shkencore juridike-sociologjike “Pajtimi” dhe redaktor i revistës “E drejta parlamentare dhe politikat ligjore”. Ka qene ideator dhe nismëtar i klubit letrar “Ali Asllani”. Është Kryetar i Shoqatës Mbarëshqiptare të Shkrimtarëve për Fëmijë e të Rinj. Është bashkëpunëtor i Institutit të Gjuhësisë e Letërsisë. Ka zë në “Leksikonin e shkrimtarëve shqiptarë” të Hasan Hasanit, në “Leksikonin e shkrimtarëve për fëmijë” të Odise Grillos, në “Leksikonin e gazetarëve shqiptarë” të Hamit Boriçit dhe trajtohet gjerë në “Histori e letërsisë shqipe për fëmijë” të Astrit Bishqemit etj.

ALIASLLANÇE PËR ALI ASLLANIN

Me qerpikun e një vashe mbushur dritë e derdhur lot
thuri rrjetën mjeshtërore ky poet i brishtë, i fortë.

Me një krah pulëbardhe deti, me një pendë shqiponje mali
vargje shkroi e vargje gdhendi nëpër faqe derdhur ari.

Ku i gjeti, ku i vodhi ato fjalë që rrjedhin mjaltë?
Zemr’ e tija fluturonte Labërisë atje lart.

Ku i mblodhi, si i torri ato vargje valëzore?
Nëpër shkrepa e sallone hoqën valle dorëpërdore.

Burokrati dhe poeti në kafaz të trupit tij
si dy tigra kokat hanin me urrejtje xhelozi.

Ç’armë pati, si qëlloi drejt në zemër vashërinë?
Me magjinë e bukurisë ndezi flakë dashurinë.

Nëpër rreshtat e ylberit, kuq e zi kur flakëronte,
ngrehej, ndrinte nder’ i kombit: “Vlora! Vlora!” kur gjëmonte.

Trokëllinte mbi kalldrëm shkop’ i thatë i zyrtarit.
Çelte sythe, hapte lule shkop’ i gjallë i këngëtarit.

BALADË BUKURIE

Mbi një lule fushe kundroja një flutur.
Qenkish mrekulli e brishtë!
Ajo mblodhi krahët sipër
sikur donte të më thoshte: Kapëm!
Me dy gishtat – dridhshëm
e zura, e ngrita lart
me frikën mos më ikte
(pa e kuptuar se po prishja një magji,
pa e ditur se po mëkatoja).

Pluhuri shumëngjyrësh i krahëve nën diell
u daravit u shtjell ylber dashurie…

Flutura
pa ngjyrë
flatroi
rrugës
së bardhë
të asgjësë.

AFËR LARG

Ajo – vjedhësja e diellit
rrezet-flokë mbi supe hedh.
Nuk djeg supet mermer gdhendur,
sytë e mi i verbon krejt.

trëndelinë që derdh aromë
afër larg drejt zemrës qiellit.

STINË

Muaj shkurt ende nuk kishte dalë.
Në klasën e 5/C
nxënësi Adam puthi në buzë nxënësen Eva.
“Nuk ndjeva asgjë!” – tha ai.
Ajo ia ktheu me një shpullë.
“Nuk ndjeva asgjë!” – tha ai.

Muaj mars ende nuk kishte hyrë.

TRIPTIK

Vajzat e reja ende pa bërë dashuri
shkruajnë fshehurazi vargje
në fletoren e matematikës.

Në vorbullën martesore të fëmijërritjes
do t’i kenë harruar ato vargje
ndërsa thurin vargojtë e halleve.

Kur të plaken …eh, kur të plaken
do t’i kujtojnë
e do të qeshin dhimbtas me to.

TË NGORDHËSH NËN DIELL

Ethet e bukurisë më zunë nga sytë e tu
shëtitores me pluhur e zhaurima
buburrecësh metalikë.
Ishte zheg i hirtë me diell të verbuar.

Ç’kërkon nga unë, o sëmundje e bukur?
O përbindësh që nuk të mund dot
me shpatën time të ndryshkur.
Bëhem dhe unë në ëndërr përbindësh
që ngop dëshirat e tua
atje ku bashkohet e ndahet zanafilla.

Nuk e di kur do më lëshojë ky virus bukurie!?
Mbeta një vezë e thyer nga syri
në gojë të nepërkës.

HAMENDJE

Nga rubineti i vjetëruar i banjës rrjedh e rrjedh
një curril i hollë uji.
Bëj ta mbyll e s’e mbyll dot.
Një curril dashurie rrjedh e rrjedh dhe tek unë.
Bëj ta ndal e s’e ndal dot.

Edhe atje te të pajetët,
do të rrjedhë kokëfortësisht
ky curril.

E PARATHËNA

Kujt ia ke vjedhur ngjyrën e syve,
qiellit engjëllor pa re
apo detit të egërsuar
në tërbim epshor?
Në muzg do të shuhesh si deti
pas fshehjes së diellit në horizont.
Në ag do të çelesh
me sytë e sat bije.

URDHRI I GJAKUT

Sterna Paradisea –
një shpend i vogël, më pak se njëqind gram,
dy herë në vit shtegton njëzet mijë kilometra
nga Spanja në Australi dhe anasjelltas,
veç për të bërë dashuri.

Nuk ka frikë nga grabitqarët fluturues,
aq më pak nga erërat e pabesa,
frikësohet vetëm mos e braktis
e dashura.

MAGJI 13

Kjo flutur e bardhë rreth portretit tënd
lëngun e buzëve qershi kërkon të gjerbë,
erëmimi i bukurisë e deh me xhelozi –
Jetëshkutëra ëndërron
jetëgjatësinë tënde.

Deri kur kjo magji e bardhë
do t’i ngazëllejë ata që magjeps?

Pse m’u shfaqe ashtu mirazh
lakuriq lakuriq lakuriq
apo vetë zoti donte i tillë t’i fanepsej
njeriut mëkatar me sy estetikë?

Grabite shpirtra –
ende lëngojnë,
rrënove dëshira –
i flake përbuzshëm
në hone kotësie…

Cila fatthënë i këndoi të ardhmen
asaj që të lindi statujë të mermertë nga valët?

EKOLOGJIA E SHPIRTIT

Gurëzit e buzëdetit të vrisnin shputat e këmbëve
dhe ti kërceje ëndshëm vallen e dhimbjes gudulisëse.
Sa u zhyte në ujë,
u bëre delfinkë që kërkon delfinin.

Te puthja e njelmët
i ka rrënjët gjaku.

ELEGJI

Në “pub” duke kërcyer nën tingujt çmendurak
përleshur me vallen e dritave mashtruese,
tinëzisht djaloshi e puthi vajzën në sup,
bash aty ku qafa bardhoshe zgjatej krenarisht.
Ajo ngriu si lulja mes akujve,
dritat u shkrin n’errësirë,
në heshtje shurdhuese u kthye muzika,
buzët e djaloshit – dhëmb ujku në mish.

Diku në një luftë pa kuptim po jepte shpirt
i dashuri.
Në sytë pa jetë i ishte fiksuar fytyra e saj.

ZHGËNJIM

Pas shiut mbetën pika pika pika.
Petlat e luleve të ngopura
i vunë pikat si vadhë t’ia tregonin diellit
sa të delte befas pas reve.
Saora dielli
shpërfillës i avulloi.

MAGJI 33

…të çelësh nën hënë
lule të zeza mishngrënëse
me polen helmi e dhëmb nepërke
dhe nesër në ag
të gdhihesh luleshqerë
vesuar nga drita
gjalluar nga ajri…

AKT 3

Ajo ia nisi nga bula e veshit.
Lëpi e kafsho, sharro e lëpi…
Ai dëgjonte rënkimet e shekujve –
vinin së thelli nga gryka e saj.
Dy pyjet e flokëve nisën të vallëzonin
mbi prushin e buzëve shndritur nga llava
që shtrihej e ngrihej së brendshmi
para shpërthimit zemërak.
Ai s’dëgjoi asgjë tjetër
veç urdhrit të pathyeshëm
të krijuesit misterioz.

XHELOZI

Trokëllinte tiktaku i takave…
Teksa takonte të tjerë të ftuar
ajo i gëlltiste të gjitha bukuritë
veç njërës.

DEHJE

Buzëdetit mes dallgëve e shtrirë lakuriq
me bërrylat mbi zajet e bardhë farfuritës
ajo përplaste këmbët dhe
ujët shkumëzonte gëzueshëm.

Nga sipër kundroja, i dehur bukurie
sytë e saj dhe detin:
dhe të kaltër dhe të gjelbër,
dhe të hirtë dhe të yjëzuar.

Në thellësitë e syve,
në largësitë e detit
bluja e errët priste pa mëshirë si me sharrë
horizontin.

Vallja lozonjare e ngjyrave
prush e zjarr më ndezi
ashtu më këmbë nën teshat e bardha.

Së fundi u binda. Shpirti
nuk qenka tjetër veç trup.

TINGUJ

Tinguj pa zë
ylber para shiut
cijatjet e bravës
shkëndija që nuk shuhen
gonxhe
lule
një gotë verë për dashurinë

FATLUMET

Në rrjetën e merimangës në pyll
ranë
dy miza të çiftuara.
Sa afër dashuria e vdekja!
Përpëliteshin dridheshin zukatnin krahlehtat –
shumëkëmbëshja thurte epshin e vet.
Befas
një rreze dielli çau rrjetën mortore.
Mizat fatlume flatruan
njëra nga veriu e tjetra nga jugu dhe
nuk u kthyen më kurrë.

PARA TEJE…

Hape derën,
mos u druaj nga bukuria.
Nesër Afërdita e rrudhur
do t’i hapë vetë kanatat,
por ti s’ke për të hyrë.
Shkretëtira e verdhë do të shpaloset para teje…

Dhe në këpucët e tua me thembra të ngrëna
do të ketë hyrë rërë.

PA FILLIM E FUND

Misteri i dashurisë së verbër
pa fillim e fund
hekurosi si jakën e këmishës së larë
trutë e mi të dhjamur
njëqelizor.

DRAMA

I dashuri përplasi pjatën murit të xhelozisë.
U bë copa-copa.
Po dashuria e saj ishte kristal i rrallë.
U kthye në rërë të imët, të verdhë
që nuk ribëhet sërish zemër.

Ish i dashuri i ngjiti copat e pjatës së thyer.
Në të hodhi ashtu të pazier
mishin e plakur të dashnores së re.
I mbeti në fyt.

LARG TEJE

Në odën perëndimore
valët e mendimit kanë ngrirë.
Lulet e ndjenjave
shpërthejnë
me ngjyra
e aroma
demoniake.

Djallushi i dashurisë zgjati krahun e purpurt.
Në dorë mbajti diellin inatçor
që po turrej i etur mbi malet e kaltër,
gjersa u shuan flakët epshore
në fytyrën plot dritë të Afërditës.

Vdekja vëzhgonte ziliqare te vrima e çelësit
dhe tretej dhe shuhej dhe vdiste…
Mbi plepin karshi
sorrat krrokatnin pa pra –
muzgut të dridhshëm kërkonin
degën e dashurisë së humbur.

Në odën perëndimore
valët e mendimit vërshuan të liruara…
Hiri i ndjenjave – fir nëpër natë.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shtator 2009)

PANDI KORDHA

Kur mora Librin me poezi të Pandit, u befasova, sepse një jetë të tërë e njihja si një profesor të aftë matematike. E kam patur profesor të lëndës së astronomisë në maturën e shkollës së mesme. Më pas, kur së bashku me kompozitorin Haxhi Dalipi organizuam grupin e mrekullueshëm folklorik të Vlorës, e kishim drejtor të Pallatit të Kulturës. Gjithnjë i mençur, fjalëpak, meditativ, ndihmues e asnjëherë pengues.
Është i diplomuar ne Shkencat e Natyrës UT në degën e Matematikës. Ka botuar katër libra në fushën e matematikës, tekste ndihmës për sistemin arsimor parauniversitar dhe Universitar. Vëllimi me poezi FJALE TE NDRYDHURA është libri i parë i autorit në fushën e letërsisë, publikuar në vitin 2006. Libri më duket tepër interesant për mënyrën se si e sheh botën autori dhe me poezitë e tij më të mira na sjell emocione të një lloji tjetër.

TABU E DJAJ

Shumë iluzione,
tabu e djaj me brirë
dhanë shpirt,
kur panë të valëvitej me hov
Flamuri Kuq e Zi
atje në Kosovë.

Djaj të tjerë sot
struken me maska
ndër kabinete e kanceleri,
thurin intriga,
mprehin thika
nën mantelin demokraci.
Djajtë si ujqit
qimen e ndërrojnë,
çastin presin, vrëngthi të kafshojnë.

Kosovë, moj trimëreshë,
aspirata jote dëshirë e Perëndisë, …
nuk tutesh prej intrigash
prapaskenash e thikash të djallëzisë

Kosovë e lashtë,
Kosovë e Re,
Vend burrash të lindur
për Flamur, për Atdhe !

RROTA E HISTORISË

Qysh prej fillimit
Njerëzimi ecën në rrugë
të përpjetë.
Ecën dhe shtyn rrotën
e historisë së vetë.
Rrota vërtitet, herë vrullshëm,
herë ngadalë,
përplaset, shkakton dhimbje
me hak e pa hak,
derdh gjak.
Derdh gjak nga gjaku i njerëzimit
Për hir të “paqes“,
të përparimit !

S’mund të vërtitet ndryshe
kjo rrot’e historisë,
të shkelte, të shkatërronte
të gjitha djallëzitë?
S’besoj që mençurisë njerëzore
t’i jenë shterrur energjitë !
Apo kjo botë është absurditet,
mbart dhunën
në thelbin e vetë?!

MEDITIM

Ëndrra të vyshkura pagjumësie
si gjethe vjeshte fërfërijnë.
Troku i mendjes nga larg dëgjohet
asgjë tjetër s’pipëtin.
Ku po shkon kaq e azdisur,
ç’ka ndër mend kjo mendja ime,
nuk e sheh që nata nxin?

Dhe prej territ
krejt pa pritur
nëpër qiell seç shkrepëtin,
troku i mendjes kishte ndezur
mijëra ëndrra dhe qirinj.

KËNGA E ZEMRËS

Ah, moj zemër
si s’pëlcet
aty brenda mot e jetë,
sheh bilbilat si këndojnë
dhe të lirë fluturojnë!

Fol, o zemër, ç’ke që s’flet!?
Ke ca ditë që shumë troket,
mos do vallë të jesh e lirë
të endesh në hapësirë?
Ndoshta unë të jam mërzitur,
se prej simes xhelozi
je e ndrydhur,
je drobitur.

Ke vendosur e më s’rri?
Si të duash zemra ime,
unë s’kam tjetër dashuri …
do të ndjek kudo të shkosh,
do të vij dhe unë me ty.

XHA MILOJA

Dikur,
me Xhevdetin
kolegun tim të letërsisë,
dëgjonin provimet e pjekurisë.
Natën vonë, vapa mezi binte …
Ujë, … pak ujë të ftohtë
kushdo desh të pinte.

Xha Miloja, roja i shkollës,
i papërtuar,
ecejak me gotat në duar.
Një çast u ul aty pranë
tek ne në tavolinë.
Kureshtar, i hutuar dëgjonte …
mendja e tij diku fluturonte.
Hajde, hajde …
sinus, kosinus,
minus dhe plus?!
Ç’gjëra të reja po dëgjojmë !
Ishte (ndoshta) i organizuar,
kujtonte i gjori se dhe matematikën
partia e kish zbuluar !

KOZMOSI KA VRIMA

Me syt’ e mendjes
çaj kupën e qelqtë të qiellit,
përtej hapësirë e pafund: kozmosi…
Yj e planet,
diej gjigandë plot shkëlqim.
Kometa flokëgjata vërtiten fluturim.
Shoh yje që lindin, yje që vdesin,
pafundësisht galaktika të panjohura
në heshtje presin.
galaktika të reja fshehur
mezi presin.
Bukuri mahnitëse!
Mjegullnaja difuze me dritë të bardhë përshkoj tejpërtej,
kudo materie e shpërndarë.
Larg, shumë larg yje supernova, pulsarë
e kuazarë.
Befas shfaqen vrima të zeza, të frikshme
si kratere vullkanesh gjigandë…
veç nuk nxjerrin llavë,
materien dhe dritën thithin e përpijnë,
gjithshka zhdukin
në thellësi të territ të vetë.
E çuditshme,
Vrima të zeza paska gjithandej…
jo vetëm këtu, po dhe përpjetë !

GOZHDËT NGULEN
DHE NË MISH

Sot vrasësit
kokën mbulojnë me gunë,
gjykohen të vrarët
se paskan ushtruar dhunë!
Quhet i dhunshëm
dhe ai që këput zinxhirët e robërisë
për të qënë i lirë në shtëpi të vet!.
Gjyqtarët sikur qenkan zënë ngushtë,
thonë:
Tu jepet të vrarëve liri me kusht!
Liri me kusht?!
Kushti s’ na lë të qetë,
si gozhda e Nastradinit dikur …
E dimë: Nastradini hyn e del
në shtëpinë tënde,
sa herë të dojë varë pallton
në gozhdën që enkas nguli në mur.

Dhe Krishtin me gozhdë e gozhduan …
Ç’ gozhdë farkëtojnë
Nastradinët e rinj
në farkat e diplomacisë, sërish?
E dimë: Gozhdët ngulen dhe në mish!

GRERËZA

Një herë guxova
një grerëz ta dëboj
dhe vilen e rrushit zura ta afroj.
Si plumb më goditi,
mbi dorë u përplas,
jetën s’ e kurseu ajo grerëz kamikaz
veç të merrte hak.
Ndoshta “kish të drejtë”
se unë i dhashë një shkak.

Po të tjerat ç’ patën?
Thuajse një divizion prej tyresh
u sulën me tërbim,
për shoqen e vrarë kërkonin shpagim.
Prej asaj dite dhe asaj ore
kuptova që grerëzat
i paskan të forta lidhjet farefisnore!

NJERIU DHE NATYRA

Gjithçka në këtë botë
prej grimcash qenka ndërtuar,
dhe toka dhe shkëmbi dhe drita dhe uji
dhe ajri …
grimcat qëndrojnë bashkuar!
Sa të ngjeshura janë disa lëndë,
pse nuk thërrmohen,
çfarë i mban grimcat e tyre
aq shtrënguar?

Dhe uji i ngrirë
nuk pyetka për çelikun!
Kush e mendonte që një ajsberg
të çante Titanikun?
Forca të përbindshme paska mbyllur Natyra
në të errëtën mikrobotë!
Njeriu kërkon aty të hedh dritë,
të zhytet, të pushtojë thellësitë,
nuk resht,
kërkon e kërkon të mposhtë Natyrën,
t’ i marrë asaj gjithçka:
pasuritë, thesaret, sekretet
kudo që janë fshehur.
I duhen njeriut të ndreqë “padrejtësitë”,
të fluturojë në hapësirat e mëdha.
Njeriu dhe Natyra-
dy partnerë, dy kundërshtarë,
herë njëri, herë tjetri fitimtar.

DIEJ ALEGORIKË

Ku e kam shkrepsen
të ndez qirinë?
Erdhi dimri,
diellin e zunë retë…
dimër i ashpër sivjet.
Fryn erë e ftohtë,
njerëzit pak diell kërkojnë,
diell të ngrohtë.
Të presim…
Ndoshta nuk do presim gjatë,
se ditët shkurtohen,
ndoshta njerëzit
vetëshpallin diej të tjerë,
gjejnë si të ngrohen.
Ka mundësi? Rri e mendohem…
Qiriri u fik…
a mund të ngrohen njerëzit
me diej alegorikë?

PËRSE BIEN KAMBANAT?

Hermetike

Ding, ding!…
Dong, dong!…
bien kambanat.
dong!… Ding, dong!…
bien, bien papushim.
Ding, Ding, Ding!…
Dong, Dong, Dong!…
Përse bien,
Diiing, diiing… Dooong, dooong!?…

E DUA LIRINË

Lirinë e dua
Sa të jem i ri
Më vonë të ma falësh
nuk më hyn në punë,
se atëherë, unë
nuk do jem më unë.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, maj 2008)

LEFTER ÇIPA

Poemë

FTERRË, BOTË MIDIS MALESH…

1.
Fterrë botë midis malesh
O ylberi që nuk kapesh,
Ç’ke një dritë përpara syve,
Si një dritë e perëndive
Qielli përpjetë kaluar,
Bukurinë ta ka pikuar,
Ndaj dhe ke burra të flaktë,
Djem të bukur dhe të artë,
Djem të bukur dhe të mençur,
Për historinë janë gjendur.

2.
Fterrë moj pika e besës,
Shkëmbi me mjaltë i bletës,
Pesë mëhalla në gryka,
Si pesë kupa të florinjta.
Zallet në varrenë e bardhë,
Kanë burime të kristaltë,
Aty shpirti gjen shërimet,
Aty dashuritë rriten,

3.
Të gjithë vashat vitore,
Porsi hënëza qiellore,
Nuse për të nusëruar,
Viset për të zbukuruar.
Vashëza trëndafilishte,
Yjeve u bëjnë zgjime,
E zgjuajnë yjet nga ëndrrat,
Në trëndafil, i kthejnë gjembat
Zemra djemve u rrëmbejnë,
Marrin dhe në zogj i kthejnë,

4.
Fterrë moj si kupë argjendi,
Kush engjëll pranë të ndënji?
Mos është engjëll i miqësisë,
Që flet gjuhën e Perëndisë,
Që flet gjuhën e tërë zogjve,
Ndaj dhe Zoti zbret për shlodhje,
Këtu i gjalli s’ka vdekje,
Dhe i vdekuri s’pranon tretje.

5.
Fterrë jastëk i poetit,
Syr’ i bukur karshi detit,
Tek ti s’mbaron vjershërimi,
Se ka shtrojenë bilbili.
Ndaj këtu lista gjethojnë,
Edhe burrat flakërojnë,
Këtu gërxhet gjerdanohen,
Këtu mjegullat largohen,
Këtu s’pranon vendi hije,
Se syr’i Diellit bie.

6.
Fterrë zemër e miqësisë,
Ku është fjal’ e mençurisë,
Ku bie, e shfaq zambakun,
Ku kuvendimi shtron sharkun,
Urë e Labërisë së madhe,
Që lidh detinë me male,
Lidh Bregun me Labërinë,
Zemra kërkon gjakësi,
Gjaku gjakut i jep dorën,
Malet shkarkojnë dëborën.

7.
Vendi, këtu gjen gjuhën,
Këtu, ku puth buza buzën,
Këtu loti bëhet këngë,
Këtu guri peshon rëndë,
Këtu guri s’rrokulliset,
Por dhe shkëmbi nuk gremiset,
Se mali s’ka shkarë kurrë,
Këtu nuk bie furtunë,
Se flitet gjuhë e shqipes,
Flamuri lart valëvitet.

8.
Këtu zogu përplas krahët,
Këtu vrapin, mbajnë valët,
Këtu shkëmbi, të jep dorën,
Këtu mali të ul kokën,
Këtu erërat vijnë e kthehen,
Këtu vetë burimet dehen,
Këtu zbardhon, bardhësia,
Këtu rri zgjuar liria,
Këtu zbret e shlodhet Dielli,
Këtu e shtrin shpirtin Qielli.

9.
Këtu, dhëndurë dhe nuse,
Mbjellin edhe mbledhin lule,
Këtu rrojnë që të gjithë,
Shkulin net e mbjellin ditë.
Këtu foshnjën e rrit vesa,
Pleqërinë e mban shpresa,
Këtu bota e do botën,
Këtu djali do babanë,
Këtu vëllai do vëllanë,
Nga motra kurrë s’janë ndarë.

10.
Këtu dihet ç’është Atdheu,
Që kur ishte Skënderbeu,
Këtu është shkolluar jeta ,
Kur Prizren i lidhi besa,
Këtu u firmos me dorë,
Për Smajl Qemalin Vlorë,
Këtu kënga ishte marrë,
Që kur ka lerë lab’ i parë,
Këtu dhe dyfeku krisi,
Kur liria rrugën nisi,
Këtu pati djersë dhe punë,
Lulëzimi s’u tha kurrë,
Këtu ish demokracia,
Që kur ka qenë Labëria.

11.
Këtu hëna i lan faqet,
Kur mëngjesi vjen dhe hapet,
Po të ish Noli në Fterrë,
S’do ta kish lënë Atdhenë,
Se këtu ra dhe trumbeta,
Kur dha kushtrimin Gjoleka.

12.
Këtu flet gjuha e zemrës,
Me fjalë të ëmbël të këngës,
Siç i flet dhe miku mikut,
Siç i flet trimi fisnikut,
Ky është zër’ i bashkësisë,
Dashuria e kombësisë,
Kjo është jetë e jetuar,
E ardhmja e pambaruar,
Ndaj të gjithë, të gjithë tokë,
Gëzuar, o miq fteriotë,
Gëzuar për vit e mot!

(Përgatiti për: “ADMET” Andi Meçaj)

@Që nga 2006. Revista Letrare Admet. All Rights Reserved.